PÊNÛS
عێراقی 2017  

2017-02-20

عێراقی (2017)

"Ú•Ù‡‌وت Ùˆ پێشهاته‌كان"

د. عەلی ئەکبەر ئەسەدی

وەرگێڕانی: جەلیل عەباس نادر

http://www.iran-futures.org

عێراق له‌ بارودۆخی ئێستادا  Ú¯ÛŒØ±Û†Ø¯Ù‡‌ÛŒ Ú†Ù‡‌ندین گۆڕانكاریی چاره‌نووسسازه،‌ وه‌كوو شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ، كه‌ كاریگه‌رییه‌ÙƒÛŒ گرنگی له‌سه‌ر داهاتووی ئه‌Ù… وڵاته‌ Ùˆ ته‌نانه‌ت ڕۆژاوای "ئاسیا"یش ده‌بێت . له‌ كاتێكدا عێراق له‌ ماوه‌ÛŒ ساڵانی ڕابردوو ڕووبه‌ڕووی Ú†Ù‡‌ندین ململانێ Ùˆ كێشه‌ÛŒ سیاسی – ئه‌منی  Ùˆ ته‌نانه‌ت ئابووریی گرینگ بووه‌ته‌وه‌ØŒ به‌ڵام "زیاد بوونی" هێزی سه‌ربازیی عێراق Ùˆ دوایین سه‌ركه‌وتنه‌ سه‌ربازییه‌كانیان به‌رامبه‌ر داعش، ده‌توانێت ئاسۆیه‌ÙƒÛŒ جیاواز بۆ ئه‌Ù… وڵاته‌ وێنا بكات.

له‌Ù… ڕاپۆرته‌دا، به‌ مه‌به‌ستی تێگه‌یشتنی باشتر له‌ ڕووداو Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ره‌كانی عێراق له‌ ساڵی (2017)ØŒ پێداچوونه‌وه‌ Ùˆ شرۆڤه‌ÛŒ پێشبینییه‌كانی هه‌ندێ له‌ گرینگترین دامه‌زاوه‌ Ùˆ سه‌نته‌ره‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان  ده‌رباره‌ÛŒ بارودۆخی عێراق بۆ ساڵی ( 2017 ) ده‌كه‌ین. ئه‌Ù… پێشبینییانه‌‌ كۆمه‌ÚµÛŽÙƒ شیكردنه‌وه‌ÛŒ جۆراوجۆر له‌خۆ ده‌گرن له‌ په‌یوه‌ندییه‌ ناوچه‌یییه‌كانی عێراق له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران Ùˆ توركیا، هه‌روه‌ها كێشه‌كانی ناوخۆی كورد تا كێشه‌ ئابوو‌رییه‌كانی ئه‌Ù… وڵاته‌.

دامه‌زراوه‌ÛŒ "ستراتفۆر " :

به‌Ù¾ÛŽÛŒ پێشبینیی‌ دامه‌زراوه‌ÛŒ "ستراتفۆر"ØŒ توركیا له‌ ساڵی ( 2017 )ØŒ كاریگه‌ریی خۆی له‌ باكووری عێراق په‌ره ‌Ù¾ÛŽ ده‌دات كه‌ ناوچه‌كانی شنگال، مووسڵ، هه‌ولێر Ùˆ كه‌ركووك له‌خۆ ده‌گرێت. ئه‌Ù… وڵاته‌ بۆ پڕكردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ بۆشاییی هێزه،‌ كه‌ پاش شكستی داعش دروست ده‌بێت، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران ڕكابه‌ری ده‌كات . "به‌غدا"یش پاش شكستی داعش هه‌ÙˆÚµ ده‌دات پارێزگای نه‌ینه‌وا كۆنترۆڵ بكاته‌وه‌.

له‌Ù… بارودۆخه‌دا توركیا بۆ ده‌رخستنی خۆی وه‌كوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی پشتیوان بۆ سوننه‌كانی ناوچه‌كه‌ØŒ هه‌ÙˆÚµ ده‌دات گرووپه‌كانی ژێركاریگه‌ریی خۆی به‌هێز بكات. زیندووكردنه‌وه‌ÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ توركیا، مه‌ترسییه‌ بۆ كاریگه‌ریی ئێران له‌ باكووری سووریا Ùˆ عێراق. "تاران"یش بژارده‌ÛŒ زۆری له‌به‌رده‌ستدایه‌ بۆ كاردانه‌وه‌ به‌رامبه‌ر توركیا‌.

ئێران، هانی شیعه‌كانی به‌غدا ده‌دات بۆ خۆڕاگری له ‌به‌رامبه‌ر ئه‌Ùˆ كاره‌ÛŒ كه‌ به‌ "داگیركاریی توركیا" ناوی ده‌بات. هه‌روه‌ها ئێران بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ "ئه‌نكارا"ØŒ پشت به‌ میلیشیا شیعه‌كان ده‌به‌ستێت كه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ به‌ده‌ستهێنانی زه‌ÙˆÛŒ Ùˆ كه‌ڵكوه‌رگرتن له‌ كه‌Ù„ÛŽÙ† Ùˆ ناكۆكیی نێوان كورده‌كانی عێراق ڕوو ده‌دات. سعوودیا‌ Ùˆ وڵاتانی ئه‌ندام له‌ "ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ هاریكاریی كه‌نداوی فارس"یش كه‌ كاریگه‌رییه‌ÙƒÛŒ كه‌متریان له‌ عێراق هه‌یه‌ØŒ بۆ زیادكردنی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی سوننه، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ توركیا ده‌بن.

هه‌روه‌ها كۆنترۆڵكردنه‌وه‌ÛŒ مووسڵ، كورده‌كانی عێراق زۆرتر په‌رته‌وازه‌ ده‌كات . هه‌ÙˆÚµÛŒ به‌ده‌ستهێنان Ùˆ كۆنترۆڵی قه‌ÚµÙ‡‌Ù…Ú•Ù‡‌Ùˆ Ùˆ "دروستكردنی" كاریگه‌ریی زۆرتر ( له‌ لایه‌Ù† پارتی Ùˆ یه‌كێتییەوە)ØŒ پارتی دیموكراتی كوردستانی عێراق كه‌ توركیا پاڵپشتیی Ù„ÛŽ ده‌كات، ڕووبه‌ڕووی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان ده‌كاته‌وه‌. گرژی Ùˆ ئاڵۆزی له‌ كه‌ركووكی Ù¾Ú• له‌ "نه‌وت"یش هه‌ر به‌رده‌وام ده‌بێت. پارتی دیموكراتی كوردستان هه‌ÙˆÚµ ده‌دات ئه‌وه‌ÛŒ له‌ كه‌ركووك به‌ده‌ستی هێناوه‌ØŒ بیپارێزێت Ùˆ "به‌غدا"یش هه‌ÙˆÚµ ده‌دات له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئێرانه‌وه‌ وه‌ری بگرێته‌وه‌Ø› ئه‌مه‌یش هاوكاریی نه‌وتی نێوان هه‌ولێر Ùˆ به‌غدا تووشی كۆسپ Ùˆ ته‌Ú¯Ù‡‌ره‌ ده‌كاته‌وه‌.

كه‌واته‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌Ùˆ ده‌سكه‌وته‌ زۆرانه‌ÛŒ كه‌ كورده‌كان له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ دژی داعش به‌ده‌ستیان هێناوه‌ØŒ ململانێكانی داهاتوو هه‌ر جۆره‌ هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒ بۆ یه‌كگرتن Ùˆ یه‌كخستنی كورده‌كان ڕووبه‌ڕووی كێشه‌ ده‌كاته‌وه‌.  

دامه‌زراوه‌ÛŒ كاتهۆن:

دامه‌زراوه‌ÛŒ كاتهۆن له‌ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ تایبه‌ته‌وه‌ پێشبینیی گۆڕانكارییه‌كانی ناوچه‌ÛŒ ڕۆژاوای ئاسیا Ùˆ له‌وانه‌یش عێراق بۆ ساڵی 2017 ده‌كات. بە بڕواى نووسەر، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست خەریکى ڕێکخستەوەى جیۆپۆلیتیکى بنەڕەتيیە Ùˆ دەوڵەتی ڕووسیا سەرقاڵى دروستکردنى هاوئاهەنگیى هێزە گەورەکانە Ù„Û• نێوان خۆى Ùˆ ئێران Ùˆ تورکیا, بە مەبەستى کۆتایىهێنان بە جەنگى سووریا. بەڵام ئەم بەشداریکردنە، دەکرێت لەژێر کاریگەریى ئامانجە جیاواز Ùˆ دژبەیەکەکانى ئێران Ùˆ تورکیا Ù„Û• عێراق سەرکەوتوو نەبێت.

ئێران Ùˆ تورکیا Ù„Û• عێراق ØŒ پاڵپشتى Ù„Û• چەند گرووپێکى جیاواز دەکەن Ú©Û• "ئەم گرووپانە" Ù„Û• بەرامبەر ئازادیى وڵات Ù„Û• دەسەڵاتى داعش، ئامانجى سیاسیى جۆراوجۆریان هەیە. هەرچەندە حکوومەتى کوردستان بە پشتیوانیی تورکیا و، میلیشیا شیعییەکان بە پشتیوانیى ئێران Ù„Û• شه‌Ú•Ù‰ مووسڵ هاوپەیمانن، بەڵام ئامانجى جۆراوجۆریان Ù„Û•Ù… بارەوە هەیە؛ کوردەکان چاویان Ù„Û• سەربەخۆیی Ù„Û• عێراقە Ù„Û• پاش Ø´Û•Ú•ÛŒ مووسڵ، بەڵام شیعەکان Ù„Û• ڕووى سیاسییەوە ئامانجێکى وایان نییە. کەواتە بە سه‌رنجدان Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ Ú©Û• کوردەکان  Ø¯Û•Ø³Û•ÚµØ§ØªÛŒØ§Ù† بەسەر هەندێک لەناوچەکانى دەرەوەى هەرێمى کوردستان (وەکوو ناوچەى دەوڵەمەند بە نەوتى کەرکووک) هەیە، هەر جۆرە Ù‡Û•ÙˆÚµÛŽÚ© بۆ سەربەخۆییى کوردەکان، دەبێتە Ù‡Û†Ù‰ دروستبوونى Ø´Û•Ú•Ù‰ ناوخۆیى Ù„Û• عێراق. Ù„Û•Ù… بارەیەوە ڕێگەچارەیەک هەیە Ú©Û• بریتییە Ù„Û• جۆرێک Ù„Û• "فیدڕاڵیزمى ناسنامه‌یى" بۆ هەر یەک Ù„Û• پێکهاتە سەرەکییەکانى شیعە، سوننە Ùˆ کورد Ù„Û• عێراق، Ú©Û• دەبنە چەند یەکەیەکى سیاسیى نیمچە-سەربەخۆ، Ú©Û• سەربەخۆیییان Ù„Û• یەکتر Ùˆ Ù„Û• بەغدا زۆر زیاد دەبێت. بەڵام ئەم ڕێگەچارەیە پێویستیى بە گەیشتن بە کۆدەنگییەک هەیە لەسەر داهات، سوپاى نەتەوەیى Ùˆ سوپاى هەر "هەرێم"ÛŽÚ© Ùˆ ... بۆ خۆپاراستن Ùˆ ڕێگرىکردن Ù„Û• جه‌Ù†Ú¯Ù‰ ناوخۆیى.

بە ئاوڕدانەوە لە نیگەرانییە هاوبەشەکانى ئێران و تورکیا لە ناسەقامگیرى لە سنوورە دوورودرێژەکانیان لەگەڵ عێراق، ئەم دوو وڵاتە دەبێت لەسەر ئەم بابەتە بگەنە ڕێککەوتنێک.

ئەلمانیتۆر:

شرۆڤەکارى ئەلمانیتۆر باوەرى وایە سەرەڕاى نزیکبوونەوەى داعش لە کۆتاییيەکانى لە عێراق، ململانێکانى عێراقى پاش داعش بەئاسانى چارەسەر ناکرێن. گرووپە ناوخۆیییەکان، ململانێ و ڕکابەرییان لەسەر قۆناغى پاش جەنگ دەست پێ کردووە. هەروەها هێزە ناوچەیيیەکان بۆ "دروستکردنى" کاریگەرى لەسەر ناوچەکە ڕکابەرى دەکەن.

مەسەلە و پرسى گرینگ لەم بارەیە، سیاسەتى ئەمریکایە لە سەردەمى ترەمپ؛ ئایا دەوڵەتى ترەمپ ڕێگە بە ئەکتەرە ناوچەییيەکان دەدات بۆ ڕۆڵگێڕان لە عێراق، یان کۆتایى بە ڕۆڵى ئەم ئەکتەرانە دێنێت. بارودۆخى هەنووکەییى عێراق، پێشبینى لەسەر دۆخى ئەم وڵاتە لە ساڵى ( ٢٠١٧ )، تا ڕاددەیەک ئاسان دەکات.

ئەم وڵاتە وەکوو ساڵانى ( ٢٠١٥ ) و ( ٢٠١٦ ) چاوەڕوانى گفتوگۆى سیاسیى نێوان ئەو لایەن و ڕەوتانە دەکات کە لەگەڵ گرووپە سەربازیيەکان پەیوەندییان هەیە؛ کەواتە عێراقییەکان نیگەرانى پێکدادانى سەربازیى گەورەن لە وڵاتەکەیان. هەروەها لە ساڵى ( ٢٠١٧) ناڕەزایەتیى زۆرتر دەبێت و قەیرانى ئابوورى، کاریگەریى لەسەر بارودۆخى باشوورى عێراق دەبێت، کە دەبێتە هۆى هاندانى دانیشتووانى پارێزگاى بەسره بۆ داواکاریى پشکى زۆرتر لە داهاتى نەوت. پارێزگاکانى دیکەیش لە باشوور، بە هۆى گرفتى ئابوورى و زۆربوونى ڕێژەى هەژارى، دەتوانن هەمان ڕیگەى دانیشتووانى بەسره بگرنە بەر.

پێكدادانى سەرەکى Ù„Û• ساڵى ( ٢٠١٧) Ù„Û• نێوان عەرەبەکان Ùˆ کوردەکان Ù„Û• "ناوچە کێشەلەسەرەکان" ڕوو دەدات. پێکدادانى توندوتیژانە لەناوچە کەمینەکانى عێراق (دەشتى نەینەوا Ùˆ شنگال Ù„Û• پارێزگاى نەینەوا) ڕوو دەدات. ئەم بارودۆخە، گەڕانەوەى مه‌سیحی، ئێزیدی Ùˆ شەبەکە ئاوارەکان بۆ ئەم ناوچانە ئەستەم دەکات.

Ù„Û• ده‌رەنجامى سەرنەکەوتن Ù„Û• پاراستنى مافى کەمینەکان Ù„Û• وتووێژەکانى ئاشتى، کەمینە عێراقییەکانى بەشداربوو Ù„Û• پێکدادانەکان، ناتوانن بەشێک Ù„Û• پرۆسەى چارەسەرکردنى پێکدادانەکان بن. کەواتە، Ù„Û• کاتێکدا Ú©Û• چارەنووسى ناوچەکانى کەمینەکان Ù„Û• قۆناغى پاش داعش دیارى دەکرێت، بەڵام خۆیان Ù„Û• پەڕاوێزى "دیاریکردنى چارەنووسیان"دا دەبن.    

فۆریەن بریف:

ماڵپەرى ئینترنێتیى "فۆریەن بریف" Ù„Û• پێشبینیی "جیۆپۆلیتیکی"ÛŒ خۆى سەبارەت بە ناوچەى ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست Ùˆ باکوورى ئەفریقا، تاووتوێى هەندێک Ù„Û• ڕووداوەکانى عێراق بۆ ساڵى (٢٠١٧) دەکات. پەرەسەندنى ناکۆکیى قەومى (ئیتنی) – مەزهەبى Ùˆ دووبەرەکى Ùˆ ململانێ سیاسییەکان، Ù‡Û•ÙˆÚµÙ‰ کوردەکان بۆ جێگیرکردنى خۆیان لەناوچە کێشەلەسەرەکان Ùˆ زیادبوونى هێز Ùˆ "توانا"Ù‰ بەڕێوەبردنى خۆیان، پەرەسەندنى چالاکییەکانى حەشدى شەعبى Ùˆ ئەگەرى بەشەڕهاتن Ù„Û•Ú¯Û•Úµ سوننە Ùˆ کوردەکان Ùˆ بەردەوامیى چالاکییە لاوازەکانى گرووپە چەکدارە سوننەکان, Ù„Û• گرینگترین پێشبینییەکانى ماڵپەرى "فۆرین بریف" دەربارەى عێراقى ( ٢٠١٧) یە.

بە بڕواى نووسەرى ئەم شیکردنەوەیه‌ØŒ سەرەڕاى Ù‡Û•ÙˆÚµÛ• یەکپارچەکانى میلیشیاکان Ùˆ هێزەکانى ئاسایشى هاوپەیمانى دژى داعش Ù„Û• جه‌Ù†Ú¯Ù‰ داعش، ئەم گرووپانە Ù„Û• ساڵى ( ٢٠١٧) بۆ پڕکردەوەى ئەو بۆشاییى هێزە، Ú©Û• Ù„Û• دەرەنجامى نەمانى گرووپى تیرۆریستیى داعش دروست دەبێت، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ یەکتر دەکەونە ململانێ. کەواتە عێراق Ùˆ به‌تایبەت باکوورى ئەم وڵاتە بە شێوەیەکى بەرفراوان لەسەر بنەماى مەزهەبى، ئیتنی Ùˆ سیاسی دابەش دەبێت . Ù„Û•Ù… ساڵە، گرژییەکانى نێوان دەوڵەتى ناوەندى Ùˆ هەرێمى کوردستان زیاد دەبێت، Ú©Û• زۆرتر لەسەر ناوچە دابڕاوەکان وەکوو کەرکووک Ú†Ú• دەبێتەوە.

لەم بوارەدا، هەرێم بۆ بەهێزکردنى داواکارییەکانى لەسەر ئەم ناوچانە، هەوڵ دەدات ژمارەى دانیشتووانى کورد لەم ناوچانە زیاد بکات و گرووپە ئیتنییەکانى تر بکاتە دەرەوە. ململانێیەکانى ساڵى ( ٢٠١٧)، لەسەر نەوت و خاک چڕ دەبێتەوە و، حکوومەتى هەرێم بێجگە لە کۆنترۆڵى خاک هەوڵ دەدات سەربەخۆییى خۆى (نەگەڕانەوەى بۆ بەغدا) لە بوارى بەرهەمهێنانى نەوت و بازرگانى، زۆرتر بکات.

Ù„Û• ساڵى ( ٢٠١٧)ØŒ حه‌شدى شەعبى Ù„Û•Ú¯Û•Úµ دانیشتووانى خۆجێیی (محلی)ÛŒ سوننە Ùˆ کورد، تووشى گرژى Ùˆ ئاڵۆزى دەبێتەوە . هەروەها Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەن لەناو هێزە ئەمنییەکانى عێراق، پێگەیەکى بەهێزتر Ùˆ دیارتریان هەبێت. "بەغدا"یش مەبەستى کەمکردنەوەى دەسەڵاتى ئەم هێزانەى نییە. هەروەها سەرکردەکانى حه‌شدى شەعبى دەربارەى بەردەوامیى چالاکیى هێزەکانیان وەکوو هێزێکى تەنیا ناوخۆیى، یان بەشدار Ù„Û• ئاستى ناوچەیى، وەکوو قەیرانى سووریا، تووشى دووبەرەکى دەبن.

کەواته‌ØŒ هەندێک Ù„Û•Ù… هێزانە لەوانەیە لەسەر داواکاریى "بەشار ئەسەد" بۆ ئامادەبوونیان Ù„Û• سووریا وەڵامى ئیجابى بدەنەوە، بەڵام زۆرینەیان لەناو عێراق دەمێننەوە. Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•Ù‰ شۆڕشگێڕانى سوننە، پاش ئازادکردنى مووسڵ Ù„Û• ساڵى ( ٢٠١٧) هەندێک کەمتر دەبێتەوە. بنبڕکردنى داعش Ù„Û• ناوچەکانى دەوروبەر ئەستەم دەبێت Ùˆ کەمبوونەوەى هێزى داعش دەرفەتى Ú¯Û•Ø´Û• بۆ گرووپە یاخییەکانی تر دابین دەکات؛ کەواتە میلیشیا بەعسییەکان وەکوو سوپاى نەقشبەندى بۆ سوننەکانى دژ بە حه‌شدى شەعبى سه‌رنجڕاکێش دەبن Ùˆ هەندێک Ù„Û• پیاوانى گەنج Ùˆ بەئەزموون پەیوەندى بە گرووپە میلیشیا جۆراوجۆرەکانى سوننە دەکەن . هاوکات Ù„Û• ساڵی ( ٢٠١٧)ØŒ ناکۆکى Ùˆ دووبەرەکیى سیاسیى نێوان گرووپە جۆراوجۆرەکان بەتایبەت Ù„Û• کاتى پڕۆسەى هەڵبژاردن  زۆرتر دەبێت Ùˆ ناڕەزایەتیى گشتى Ù„Û• بەغدا Ùˆ هەندێ Ù„Û• شارەکانى ترى عێراق چاوەڕوانکراو دەبێت.    

ئیکۆنۆمیست:

ئیکۆنۆمیست Ù„Û• پێشبینییەکانى خۆى سەبارەت بە عێراقى ( ٢٠١٧)ØŒ جەخت لەسەر سێ تەوەرەی سەرەکى دەکاتەوە : Ù¡-  زۆربوونى دەسەڵاتى خۆجێیی (محلی)ÛŒ دانیشتووانی سوننە، Ù¢- تێکهەڵچوون Ùˆ کێشەکانى میلیشیای شیعە، یان حه‌شدى شه‌عبى Ù£- ململانێکانى مووسڵ پاش ئازادکردنى. بە بۆچوونى نووسەرى ئیکۆنۆمیست، Ù„Û• کاتێکدا سووریا تا ڕاددەیەک سەرقاڵى جەنگ دەبێت، ساڵى ( ٢٠١٧) دەتوانێ سەرەتایەک بۆ گەڕانەوەى عێراق بۆ دۆخى ئاسایى بێت.

سەبارەت بە عێراق، دەکرێت هاوکات چاوەڕوانى مەترسى و ئومێد بکرێت. دەوڵەتى "حەیدەر عەبادى" یاسای ڕادەستکردنى پەسەند کردووە. بەپێی ئەم یاسایە، دەرفەتى ڕادەستکردنى هەندێ لە دەسەڵات و کارەکانى حکوومەت و سەرچاوە دارایییەکان بۆ پارێزگاکان هەیە. ئەم بابەتە دەبێتە هۆى ئەوەى کە لە ساڵى ( ٢٠١٧) سێ پارێزگا لە سەنتەرى عێراق، کە زۆرینەیان سوننەن، توانا و دەسەڵاتێکى سنوورداریان ڕادەست بکرێت. ئومێد هەیە ئەم گۆرانکارییانە، ببنە هۆى کەمبوونەوەى گلەیى و ڕەخنەى خەڵکى سوننە.

Ú©ÛŽØ´Û•Ù‰ گەورەتر سەبارەت بە عێراق ئەمەیە: دەربارەى میلیشیای شیعە، یان حه‌شدى شه‌عبى، Ú©Û• Ù„Û• ساڵى (٢٠١٤) بۆ ڕووبەڕووبوونەوەى داعش دروست بوون، دەبێت Ú†Ù‰ بکرێت. Ù„Û• کاتێکدا ئەوان کاری خۆیان بە ئەنجام گەیاندووە. یان دەبێت تێکەڵ بە سوپاى عێراق بکرێن، یان هەڵوەشێندرێنەوە. بە پێچەوانەى ئەمە، نزیکەى سەد هەزار میلیشیاى شیعە دەبنە Ù‡Û†Ù‰ ئازارگەیاندنى زؤرتر بە دانیشتووانى سوننە. ئەمە Ù„Û• کاتێکدایە Ú©Û• هەڵوەشاندنەوەى زیاتر Ù„Û• سێ سەد گرووپى میلیشیاى بچووک Ùˆ گەورە، Ú©Û• هەندێکیان Ù„Û• لایەن ئێرانەوە پاڵپشتى دەکرێن، کارێکى ئاسان نییە.

بابەتى سێیەم، "چۆنیەتیی" کۆنتڕۆڵکردنى مووسڵ پاش ئازادکردنى و، پارێزگاى نەینەوایە. Ù„Û•Ù… پارێزگایە شیعە، کورد، ئیزدى، تورکمان Ùˆ مەسیحییەکانى عێراق Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەن تا چەند بەشێک Ù„Û•Ù… پارێزگایە بۆ خۆیان کۆنتڕۆڵ بکەن؛ Ù„Û• کاتێکدا سوننەکان زۆرینەى دانیشتووانى نەینەوا Ù¾ÛŽÚ© دێنن.  Ù„Û• ساڵى ( ٢٠١٧)ØŒ سوپاى عێراق Ù„Û•Ù… پارێزگایە Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدات پێشگیرى Ù„Û• ئەگەرى جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ خوێنڕشتن بە Ù‡Û†Ù‰ تێکهەڵچوون Ù„Û•Ú¯Û•Úµ پێشمەرگە، بکات. هێزە کوردییەکان دەیانەوێت دەسەڵات بەسەر چەند بەشێکى ئەم پارێزگایە، وەکوو دەشتى نەینەوا Ùˆ ناوچە نەوتییەکانى، بگرن . Ù„Û• کاتێکدا کوردەکانى عێراق ڕووبەڕووى کۆت Ùˆ بەند نەبنەوە، ئەگەری هەیە Ù„Û•Ú¯Û•Úµ میلیشیا شیعەکان بەشەڕ  Ø¨ÛŽÙ†. هەروەها هۆزە عەرەبە سوننەکان Ù‡Û•ÙˆÚµ دەدەن ناوچەى تایبەت بە خۆیان Ù„Û• نەینەوا دروست بکەن؛ بەمەیش ئەگەرى ململانێى ناوخۆیى Ù„Û• نێوان سوننەکان هەیە.

دەرەنجام:

تاووتوێکردنى پێشبینییەکانى ئەم پێنج دامەزراوە دەربارەى بارودۆخى عێراق، دەری دەخات کە ئەم وڵاتە لە ساڵى ( ٢٠١٧) ڕووبەڕووى ڕووداو و پێشهاتى گرینگ و چارەنووسساز دەبێتەوە، کە لە چوارچێوەى خشتەى خوارەوە باس دەکرێت. بەگشتى و بە سەرنجدان لە پێشبینییەکانى سەرەوە و تاووتوێکردنى بارودۆخ و پرسەکانى وڵاتى عێراق، دەکرێت گرینگترین بابەتەکانى بەرامبەر عێراق لە ساڵى ( ٢٠١٧) بەم شێوەیە کورت بکرێتەوە:

Ù„Û• گۆرەپانى سیاسى، گرینگترین پرسەکانی عێراق فراوانبوونى ململانێ Ù„Û• نێوان ڕەوتە سیاسییەکان Ùˆ گۆرانکارى Ù„Û• هاوپەیمانیى نێوان حزبەکان Ù„Û• سەروبەندى هەڵبژاردنەکانى پەرلەمانى عێراق، هەروەها جەختکردنەوەى سوننەکان بۆ دروستکردنى هەرێمى سوننە Ù„Û• پارێزگا سوننیەکان،  بەتایبەت Ù„Û• نەینەوا دەبێت. ئەمە Ù„Û• کاتێکدایە Ú©Û• دەوڵەتى ناوەندیى عێراقیش ئامادەییى پێویستى تێدایە بۆ بەخشینى هەندێ دەسەڵات بە پارێزگا سوننەنشینەکان.

Ù„Û• بوارى سەربازى Ùˆ ئەمنى، گرینگترین گۆڕانکاری، سەرکەوتن بەسەر داعش Ùˆ لاوازیى تەواوى دەسەڵاتى داعش دەبێت؛ بەڵام سەرەڕاى کەمبوونەوەى Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•Ù‰ گرووپە چەکدارە سوننەکان، چالاکیى هەندێ گرووپى بچووکتر Ù„Û• ناوچەکانى دەوروبەر تا ڕاددەیەک بەردەوام دەبێت. بەم شێوەیە، ئەگەرى ڕووبەڕووبوونەوەى سەربازى Ù„Û• نێوان دەوڵەت Ùˆ کوردەکان سەبارەت بە ناوچە کێشەلەسەرەکان و، هەروەها پێکدادانى زۆر Ù„Û• پارێزگاى نەینەوا Ù„Û• پاش ئازادکردنى مووسڵ هەیە. Ù„Û• هەمان کاتدا Ú•Û†ÚµÙ‰ حەشدى شه‌عبى Ù„Û• بوارى سەربازى Ùˆ ئەمنى Ùˆ ناڕەزایەتى Ùˆ گرژییەکانى پەیوەندىدار بەم بابەتە، Ù„Û• بابەتە سەرەکییەکانى ئەم گۆڕەپانە دەبێت.

Ù„Û• بوارى ئابوورییش، سەرەڕاى هەندێ پێشکەوتن، بەڵام Ú©ÛŽØ´Û•Ù‰ سەرەکیى ئابوورى، بەردەوام دەبێت Ùˆ ڕەخنە Ùˆ ناڕەزایەتیى هاووڵاتیان بە دواى خۆیدا دێنێت. هەروەها عێراق Ù„Û• ساڵى ( ٢٠١٧)ØŒ دەبێتە گۆڕەپانى ململانێى ئەکتەرە دەرەکییەکان Ùˆ بەتایبەت پێشبینى دەکرێت ململانێى ئێران Ùˆ تورکیا Ù„Û•Ù… وڵاتە توندتر Ùˆ بەهێزتر بێت.  

 

دامەزراوە

ڕەوت و ڕووداوە پێشبینىکراوەکان بۆ عێراق لە ساڵى ( ٢٠١٧)

ستراتفۆر

  • پەرەسەندنى ململانێکانى ئێران Ùˆ تورکیا Ù„Û• عێراق
  • توندتربوونى ناکۆکیى ناوخۆییى نێوان کوردەکانى عێراق

کاتهۆن

  • توندتربوونى ململانێکانى ئێران Ùˆ تورکیا Ù„Û• عێراق
  • گرنگبوونى مشتومڕ (گێرە Ùˆ Ú©ÛŽØ´Û•)ÛŒ کوردى – عەرەبى Ù„Û• عێراق

ئەڵمانیتۆر

  • توندتربوونى پێکدادانى کوردى – عەرەبى Ù„Û• ناوچە کێشەلەسەرەکانى عێراق
  • بەردەوامیى Ú©ÛŽØ´Û•Ù‰ ئابوورى بەتایبەت Ù„Û• باشوورى عێراق
  • توندتربوونى پێکدادان Ù„Û• ناوچە Ú©Û•Ù…Û• نەتەوەکان، وەکوو دەشتى نەینەوا

فۆرین بریف

  • پەرەسەندنى پێکدادان سەبارەت بە ناوچە کێشەلەسەرەکان Ùˆ Ù‡Û•ÙˆÚµÙ‰ کوردەکان بۆ یەکجۆر (یەک چەشن)کردنى دانیشتووانى ئەم ناوچانە
  • ئەگەرى ڕوودانى گرژى Ùˆ ئاڵۆزیى حەشدى شەعبى Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کورد Ùˆ سوننە
  • کەمبوونەوەى Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•Ù‰ گرووپە چەکدارە سوننەکان، سەرەڕاى بەردەوامبوونیان بە شێوەیەکى کاتى

ئیکۆنۆمیست

  • ڕادەستکردنی دەسەڵاتى خۆجێییی زۆرتر بە سوننەکان Ù„Û• لایەن دەوڵەته‌وه‌
  • زیادبوونی ئەو گرژییانەی Ú©Û• پەیوەندییان بە Ú•Û†ÚµÙ‰ حەشدى شەعبییه‌وه‌ هەیە
  • تێکهەڵچوونى کوردى – شیعی – سوننى Ù„Û• نەینەوا، پاش ئازادکردنى مووسڵ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون