PÊNÛS
ڕێگه‌گرتن له‌ ڕووخانی ده‌وڵه‌ت له‌ سووریا  

2017-02-16

Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ ڕووخانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت له‌ سووریا

پێنووس: ئه‌Ù… نووسراوه‌یه‌ كه‌ له ‌لایه‌Ù† دامه‌زراوه‌ÛŒ هزریی "ڕاند"بڵاو كراوه‌ته‌وه‌ØŒ Ú†Ù‡‌ند پێشنیاز Ùˆ ڕاسپارده‌یه‌Ùƒ ده‌رباره‌ÛŒ قه‌یرانی سووریا پێشكه‌Ø´ به‌ ئه‌مریكا ده‌كات، كه‌ له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ بنه‌مایه‌ ده‌تواندرێت Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌ ڕووخان Ùˆ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ له‌ پاش سه‌رده‌Ù…ÛŒ كۆتاییهاتنی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆیی بگیرێت. هه‌روه‌ها ئه‌Ú¯Ù‡‌ری دووباره‌ Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ پێكدادان تا ئاستێكی زۆر، كه‌Ù… ده‌كاته‌وه‌ و، ده‌تواندرێت شكست به‌Ùˆ گرووپه‌ تیرۆریستییانه‌ÛŒ كه‌ له‌ ئێستادا به‌هێز بوونه‌ Ùˆ كۆنترۆڵیان به‌سه‌ر به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌ سووریادا هه‌یه‌ØŒ بهێندرێت.

به‌ بڕوای نووسه‌رانی ئه‌Ù… ڕاسپارده‌یه،‌ ئه‌Ù… سێ ئامانجه‌ÛŒ سه‌ره‌وه‌ ده‌كرێت به‌ باشترین شێوه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كاركردنی ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا Ùˆ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، جێبه‌جێ بكرێت Ùˆ بێته‌ دی. به‌تایبه‌ت له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ هیچ ڕێككه‌وتنێكی ناوچه‌یی بۆ كۆتاییهێنان به‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ حه‌وت ساڵه‌ÛŒ سووریا نه‌یه‌ته‌ ئاراوه‌ Ùˆ بوونی نه‌بێت. بێجگه‌ له‌وه‌یش كه‌لتووری سیاسیی سووریا Ùˆ مێژووی هاوچه‌رخی سووریا، ده‌ربڕی ناوه‌ندگه‌رایی Ùˆ نه‌ته‌وه‌Ú¯Ù‡‌رایی (ناسیۆنالیزم)‌Ù‡‌ له‌Ùˆ وڵاته‌دا، كه‌ پێویسته‌ Ùˆ ده‌بێت له‌ داڕشتنی پلان Ùˆ جێبه‌جێكردنی به‌رنامه‌كانی قۆناغی پاش جه‌نگ، له‌به‌رچاو بگیرێت. 

له ‌به‌رامبه‌ردا، ئه‌Ùˆ سیاسه‌تانه‌ÛŒ كه‌ Ú† به ‌شێوه‌ÛŒ به‌مه‌به‌ست Ùˆ ئاگایانه‌ Ùˆ Ú† به ‌شێوه‌ÛŒ بێمه‌به‌ست Ùˆ به‌هه‌ڵه،‌ به‌ دوای دابه‌شكردنی سووریا Ùˆ لاوازكردن Ùˆ دروستكردنی ناسه‌قامگیری له‌ دامه‌زراوه‌كانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدان، له‌وانه‌یه‌ ئاكام Ùˆ ده‌رهاوێشته‌ÛŒ زیانبه‌خش به ‌دوای خۆیاندا بێنن و، له‌ كۆتاییشدا ببنه‌ Ù‡Û†ÛŒ Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ پێكدادانه‌كان له‌Ùˆ وڵاته‌دا. به‌Ù… پێیه‌یش، گرتنه‌به‌ری ڕێوشوێنی وه‌كوو پاڵپشتی Ùˆ پشتیوانی Ùˆ یارمه‌تیدانی ئه‌Ùˆ گرووپه‌ Ú†Ù‡‌كدارانه‌ÛŒ كه‌ هێرش ده‌كه‌نه‌ سه‌ر حكوومه‌تی ئێستا Ùˆ له‌وانه‌یه‌ حكوومه‌تی داهاتووی سووریا، یاخود ئه‌Ùˆ  پلان Ùˆ به‌رنامانه‌ÛŒ كه‌ بۆ مه‌به‌ستی ئاوادانكردنه‌وه‌ÛŒ سووریا، جه‌خت له‌سه‌ر یارمه‌تی Ùˆ به‌هێزتركردنی حكوومه‌ت Ùˆ ده‌سه‌ڵاته‌ خۆجێیییه‌كان له‌سه‌ر حسابی لاوازكردنی حكوومه‌تی ناوه‌ندی ده‌كه‌نه‌وه‌ØŒ هه‌موویان كاریگه‌ری Ùˆ شوێنه‌واری زیانبه‌خشیان هه‌یه‌ Ùˆ  Ù„Ù‡‌وانه‌یه‌ ببنه‌ هۆكاری هه‌ڵگیرساندنه‌وه‌ÛŒ دووباره‌ÛŒ ئاگری جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆیی له‌ سووریادا.

شرۆڤه‌ Ùˆ پێشنیاز Ùˆ ڕاسپارده‌كانی ئه‌Ù… نووسراوه‌یه،‌ ده‌توانێت له‌ لایه‌Ù† سیاسه‌تداڕێژه‌ران Ùˆ ڕاگه‌یاندنه‌كان Ùˆ ئه‌Ùˆ توێژه‌رانه‌ÛŒ كه‌ له‌ بواره‌كانی سیاسه‌تی ده‌روه‌ÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ كاروباری سووریا Ùˆ ناوچه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست لێكۆڵینه‌وه‌ Ùˆ توێژینه‌وه‌ ده‌كه‌ن، جێگه‌ÛŒ بایه‌Ø® Ùˆ گرنگ، هه‌روه‌ها به‌سوود Ùˆ به‌كه‌ÚµÙƒ بێت.

ئه‌نجامه‌ سه‌ره‌كییه‌كانی توێژینه‌وه‌كه‌

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ سه‌ره‌كیترین هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی به‌رده‌Ù… ئه‌مریكا Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌Ù… وڵاته‌ له‌ سووریادا، بڵاوبوونه‌وه‌ÛŒ گرووپه‌ تیرۆریستییه‌كانه‌.

  1. ئامانجه‌كانی ئه‌مریكا له‌ سووریادا، كه‌ چاره‌سه‌ركردنی سیاسیی قه‌یرانی سووریا Ùˆ شكستپێهێنانی گرووپه‌ تیرۆریستییه‌كانی وه‌كوو داعش Ùˆ به‌ره‌ÛŒ نوسره‌ (جبهه‌ النصره- لقی ڕێكخراوی القاعده‌ له‌ سووریا) له‌خۆ ده‌گرێت، له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هاوكاری له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا Ùˆ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، به‌ باشترین شێوه‌ ده‌سته‌به‌ر ده‌كرێت؛ به‌تایبه‌ت كه‌ هیچ ڕێككه‌وتنێكی ناوچه‌یی بۆ كۆتاییهێنان به‌Ùˆ جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ حه‌وت ساڵه‌یه‌ له‌ ئارادا نه‌بێت.
  2. یه‌كگرتوویی Ùˆ هه‌ماهه‌نگیی ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان، ده‌توانێت كاریگه‌ریی له‌سه‌ر به‌هێزبوونی حكوومه‌تی داهاتووی سوووریا هه‌بێت و، له‌ دابینكردنی ئاسایش Ùˆ خێراتركردنی پرۆسه‌ÛŒ ئاوادانكردنه‌وه‌ Ùˆ بنیاتنانه‌وه‌ÛŒ سووریا Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ ئه‌رێنی Ùˆ كاریگه‌ری هه‌بێت.
  3. گواستنه‌وه‌ÛŒ ده‌سه‌ڵات له‌ به‌شار ئه‌سه‌د، سه‌رۆك كۆماری ئێستای سووریا،‌ بۆ حكوومه‌تی نوێ Ùˆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ڕێككه‌وتنێكی سیاسیی گشتگیر Ùˆ هه‌مه‌لایه‌نه‌ØŒ ته‌نیا له‌ چوارچێوه‌ÛŒ دانوستاندنه‌كان Ùˆ میانگیریی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان Ùˆ به‌ به‌شداریی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ شه‌ریك Ùˆ هاوپه‌یمانه‌ ناوچه‌یییه‌كانی سووریا، واته‌ ئێران Ùˆ ڕووسیادا، ده‌سته‌به‌ر ده‌بێت. به‌Ù… پێیه‌یش، پێویسته‌ هه‌موو لایه‌نه‌كان له‌ هه‌ر جۆره‌ هه‌ڵسوكه‌وت Ùˆ كرده‌وه‌یه‌Ùƒ كه‌ ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ توندتربوونی بارگرژی Ùˆ پێكدادانه‌كان یاخود درێژتربوونه‌وه‌ÛŒ جه‌نگ، دوور بكه‌ونه‌وه‌ Ùˆ خۆیانی Ù„ÛŽ ببوێرن.

له ‌ئه‌Ú¯Ù‡‌ری دابه‌شبوون یاخود هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ÛŒ سووریا، جێگیركردنی سه‌قامگیری له‌ قۆناغی پاش جه‌Ù†Ú¯ زۆر ئه‌سته‌Ù… Ùˆ سه‌خت ده‌بێت.

  1. ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، ده‌بێت دژایه‌تیی هه‌ر Ú†Ù‡‌شنه‌ سیاسه‌تێك  بكات كه‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ Ùˆ دابه‌شبوون یاخود ڕووخانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی سووریا. له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری هه‌ڵوه‌شانه‌وه،‌ یان ڕووخانی سووریا، ئه‌Ù… وڵاته‌ ده‌بێته‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ ناسه‌قامگیری Ùˆ توندڕه‌ویی زیاتر  له‌ ناوچه‌كه‌دا و، ئاسه‌وار Ùˆ پریشكی ئه‌Ù… ناسه‌قامگیری Ùˆ توندڕه‌وییه‌یش هه‌موو وڵاتانی ناوچه‌كه‌ ده‌گرێته‌وه‌.
  2. ناسنامه‌یه‌ÙƒÛŒ نه‌ته‌وه‌ییی تا ڕادده‌یه‌Ùƒ  به‌هێز و، بوونی حكوومه‌تێكی ناوه‌ندی، ده‌توانێت ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی یه‌كگرتوو Ùˆ یه‌كپارچه،‌ یاخود ئه‌Ú¯Ù‡‌ره‌كانی Ú¯Ù‡‌یشتن به‌Ù… هه‌لومه‌رجه‌ به‌هێز ده‌كات.
  3. ئه‌زموونه‌كانی ئه‌Ù… دوایییه‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ پێكدادانه‌كان، به‌تایبه‌ت ده‌ستێوه‌ردانی سه‌ربازیی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌ عێراق Ùˆ ئه‌فغانستان، ئه‌وه‌ ده‌رده‌خات كه‌ دابینكردنی ئاسایش له‌ قۆناغی پاش جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ به‌ڕێوه‌بردن Ùˆ ئاوادانكردنه‌وه‌ Ùˆ بنیاتنانه‌وه‌ÛŒ سووریا، پێویستیی به‌ بوونی دامه‌زراوه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی به‌رده‌وام Ùˆ جێگیر Ùˆ ناوه‌ندی هه‌یه‌.

ڕاسپارده‌ Ùˆ پێشنیازه‌كان (بۆ ئه‌مریكا)

  1. ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیا، ده‌توانن له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌نجومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كانه‌وه‌ Ú†Ù‡‌ندین به‌ربه‌ست Ùˆ سنوور بۆ  حزب Ùˆ گرووپه‌ ناوچه‌یبیه‌كانی سووریا پێناسه‌ بكه‌Ù† و، Ú•Ù‡‌وایه‌تیی پێویست بۆ پلان Ùˆ به‌رنامه‌كانی جێگیركردن Ùˆ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ دوای قۆناغی جه‌Ù†Ú¯ له‌ سووریادا فه‌راهه‌Ù… بكه‌Ù†.
  2. هاوكارییه‌ سه‌ربازی Ùˆ هه‌واڵگرییه‌ به‌رفراوانه‌كانی نێوان ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیا به‌ ئاراسته‌ÛŒ دژایه‌تیكردن Ùˆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ داعش Ùˆ به‌ره‌ÛŒ نوسره،‌ پێویسته‌ به‌ شێوازێك بێت كه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌ هه‌ر Ú†Ù‡‌شنه‌ زیاده‌Ú•Ù‡‌ÙˆÛŒ بگرێت له‌ بۆردوومانكردن یاخود پێشێلكاری له‌ هه‌مبه‌ر خه‌ÚµÙƒÛŒ سڤیل له‌ لایه‌Ù† ڕووسیا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سووریادا، وه‌كوو سوورییه‌كان Ùˆ ئێرانییه‌كان Ùˆ هێزه‌كانی حزبوڵڵای لوبنان.
  3. ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، پێویسته‌ نیگه‌رانییه‌كانی توركیا ده‌رباره‌ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ حزبه‌كانی كوردی سووریا Ú•Ù‡‌چاو بكات. هه‌روه‌ها پێویسته‌ ئه‌مریكا، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی توركیا Ùˆ پارتی كرێكارانی كوردستان (په‌كه‌كه‌)  هان بدات بۆ دووباره‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ÛŒ دانوستاندنه‌ سیاسییه‌كانی نێوانیان.
  4. ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، پێویسته‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌Ùˆ پلان Ùˆ به‌رنامانه‌ÛŒ كه‌ ده‌بنه‌ Ù‡Û†ÛŒ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ Ùˆ دابه‌شكردنی سووریا، یان ئه‌Ùˆ هه‌وڵانه‌ÛŒ كه‌ زیاتر له‌ پێویست حكوومه‌ته‌ خۆجێیییه‌كان له‌سه‌ر حسابی لاوازكردنی حكوومه‌تی ناوه‌ندی، به‌هێز ده‌كه‌ن، بگرێت؛ به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ به‌رنامه‌ Ùˆ هه‌ÙˆÚµÛŒ له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه،‌ ئاسۆكانی جێگركردنی سه‌قامگیریی درێژخایه‌Ù† له‌ سووریادا لاواز ده‌كات.
  5. گواستنه‌وه‌ÛŒ ده‌سه‌ڵات له‌ حكوومه‌تی به‌شار ئه‌سه‌ده‌وه‌ بۆ حكوومه‌تی نوێ، پێویسته‌ به‌ ڕێككه‌وتن Ùˆ Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی هه‌موو لایه‌نه‌ ناوچه‌یییه‌كان بێت. هه‌روه‌ها ڕێوشوێنه‌كانی ئه‌مریكا بۆ ڕێبه‌رایه‌تیكردنی ئه‌Ù… Ú•Ù‡‌وته Ùˆ یارمه‌تیدانی جێگیركردنی بارودۆخ Ùˆ سه‌قامگیری له‌ سووریای پاش قۆناغی جه‌نگ، ‌ پێویسته‌ به‌ Ú•Ù‡‌چاوكردنی به‌رژه‌وه‌ندیی هه‌موو لایه‌نه‌كانی به‌شدار له‌Ù… جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌دا بێت.

 

سه‌رچاوه‌:

http://www.rand.org

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون