PÊNÛS
هونه‌ر Ùˆ زانستی دانوستاندن  

2017-02-09

هونه‌ر Ùˆ زانستی "دانوستاندن"

پێنووس:

دانوستاندن بە باوترین، مێژووییترین Ùˆ ساكارترین شێوازی ئاشتییانەی چارەسەركردنی ناكۆكییە ناوخۆیی Ùˆ نێونەتەوەیییەكان دادەنرێت. پەنابردنەبەر دانوستاندن Ù„Û• زۆربەی ڕێككەوتننامە نێونەتەوەیییەكان Ùˆ پێشنیازەكانی ڕێكخراوە نێونەتەوەیییەكاندا دەبینرێت. Ù„Û• مەنشووری ڕێكخراوی نەتەوە یەكگرتووەكانیش دانوستاندن بە هەنگاوێك بۆ چارەسەركردنی ناكۆكی Ùˆ كێشەكان پێشنیاز كراوە. "دادگه‌ÛŒ نێونەتەوەییی داد"یش دانوستاندن بە میكانیزمێكی دۆستانە Ùˆ ڕاستەوخۆ Ùˆ ئاشتییانە دەزانێت ÙƒÛ• Ù„Û• لایەن كەسایەتییە یاسایییەكانی نێونەتەوەیییه‌وه‌ قبووڵ كراوە.

دانوستاندن ئەگەر نەتوانێت ناكۆكییەكانیش چارەسەر بكات، ئەوە لە لایەك دەتوانێت لە ئاستی بارگرژییەكان كەم بكاتەوە و، لە لایەكی تریشەوە لانی كەم هەڵوێست و بیروباوەری لایەنەكان لەسەر پرس و كێشەكان ڕوون دەكاتەوە. یەكێك لە گرنگترین تایبەتمەندییەكانیشی دوولایەنەبوونی دانوستاندنە، كە كاریگەری و نەرمیی زۆری بۆ چارەسەركردنی ناكۆكییەكان تێدایە. ئەم شێوازە، كاتێك زیاتر كارامەییی هەیە كە بەپێی دۆخە یاسایی و دادوەرییەكان نەتواندرێت بە ڕێگەی یاسایی، ناكۆكییەكان چارەسەر بكرێت. هەرچەندە نەبوونی متمانە لە نێوان لایەنەكان و، هەروەها تێگەیشتنی لایەنەكان لە دادپەروەرانەبوونی ئەنجامەكان، كاریگەریی لەسەر ئەنجامەكان و سەركەوتنی دانوستاندن هەیە. هەروەها نەبوونی لایەنی سێیەم بۆ گوشارخستنەسەر لایەنەكان، وا دەكات كە لایەنی بەهێزتر بەپێی بەرژەوەندیی خۆی ئەنجامەكان دیاری بكات و، ئەوەیش وا دەكات كە بۆ سەركەوتنی دانوستاندنەكان پێویست بە بەشداری یاخود چاودێریی لایەنی سێیەم بكات.

دانوستاندن Ù„Û• زمانی كوردیدا Ù„Û• بەرامبەر زاراوەكانی (دان Ùˆ ستان، گفتوگۆ، پێكەوەدوان) دێت. هەروەها دانوستاندن Ù„Û• زمانی عەرەبی بە مانای (مفاوضە، مباحثە، تعامل، تدبیر أمر) لێكدانەوەی بۆ دەكرێت. بەڵام Ù„Û• زمانی ئینگلیزیدا دانوستاندن بریتییە Ù„Û• NegotiationØŒ ÙƒÛ• Ù„Û• بنەڕەتدا وشەیەكی لاتینییە، ÙƒÛ• Ù¾ÛŽÙƒ هاتووە Ù„Û• NegotiumØŒ ÙƒÛ• Ù„Û• دوو بڕگە Ù„ÛŽÙƒ دراوە، ئەوانیش بریتین Ù„Û•: بڕگەی یەكەم NegØŒ ÙƒÛ• بە مانای "هیچ" Ù„Û• زمانی كوردی دێت، Ù„Û• زمانی عەرەبیش بە مانای "لا" دێت، بڕگەی دووەمیش OtiumØŒ ÙƒÛ• بە مانای "خۆشی" Ù„Û• زمانی كوردی دێت Ùˆ Ù„Û• زمانی عەرەبیشدا بە مانای "راحە" دێت؛ بە لێكدانی مانای هەر  دوو بڕگە، ÙƒÛ• Ù„Û• زمانی كوردی بریتییە Ù„Û• "هیچ خۆشی"ØŒ Ù„Û• زمانی عەرەبیش بە مانای  "لا ڕاحە" دێت. ئەمەیش ئەو ڕاستییە نیشان دەدات ÙƒÛ• پرۆسەی دانوستاندن، كارێكی هێندە سادە Ùˆ ئاسان نییە.

دانوستاندن Ú•Ù‡‌وت Ùˆ پرۆسه‌یه‌كه‌ كه‌ له ‌نێوان دوو یاخود Ú†Ù‡‌ند لایه‌Ù† ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات و، ئامانج Ù„ÛŽÛŒ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ڕێككه‌وتن Ùˆ به‌ده‌ستهێنانی ده‌ستكه‌وته‌. دانوستاندنكار زۆربه‌ÛŒ جار به‌ نوێنه‌رایه‌تی له‌ لایه‌Ù† كه‌سایه‌تییه‌ÙƒÛŒ یاسایی یاخود ڕاسته‌قینه‌ØŒ كه‌ بڕیارده‌ری كۆتایییه‌ØŒ ده‌چێته‌ ناو دانوستاندن.

 Ø¨Ù‡‌گشتی، دانوستاندن پرۆسه‌یه‌كه‌ كه‌ له‌ هه‌موو شوێن Ùˆ بواره‌كانی چالاكیی تاكه‌كه‌سی Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تیی مرۆڤه‌كاندا Ú•Û†ÚµÛŒ هه‌یه‌ Ùˆ شوێنه‌واری قووڵ Ùˆ درێژخایه‌Ù† له‌سه‌ر ژیانی تاك Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ داده‌نێت. له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ئه‌وروپا Ùˆ ئه‌مریكا Ùˆ چین Ùˆ ژاپۆن، كه‌ هه‌موو چالاكییه‌كانیان به‌تایبه‌ت چالاكییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تی Ùˆ ئابوورییه‌كانیان له‌سه‌ر بنه‌مای دانوستاندن ده‌كرێت، ئه‌زموونه‌كانی به‌ده‌ستهاتوو له‌ دانوستاندنیان قۆناغ به‌ قۆناغ نووسیوه‌ته‌وه‌‌ Ùˆ به‌ شێوه‌ÛŒ ئه‌Ù… كتێبه‌ خستوویانه‌ته‌ به‌رده‌Ù… كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌.

ئه‌Ù… كتێبه‌ له‌ پێشه‌ÙƒÛŒ Ùˆ ‌(١٢) به‌Ø´ÛŒ سه‌ره‌ÙƒÛŒ و، له‌ كۆتاییدا پرسیار Ùˆ تاقیكردنه‌وه‌ Ù¾ÛŽÙƒ هاتووه‌. له ‌هه‌ر به‌شێكدا Ú†Ù‡‌ندین باس Ùˆ بابه‌ت خراونه‌ته‌ ڕوو، به‌Ù… شێوه‌یه‌ÛŒ خواره‌وه‌:

به‌Ø´ÛŒ یه‌كه‌Ù… به ‌ناونیشانی "ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ باشتر بۆ دانوستاندن" له‌ Ú†Ù‡‌ندین باس Ù¾ÛŽÙƒ هاتووه‌ وه‌كوو: Ú†Ù‡‌مه‌كه‌ سه‌ره‌كییه‌كان، زمانی دانوستاندن، پرسه‌ بنه‌ره‌تییه‌كانی دانوستاندن، پرۆسه‌ÛŒ دانوستاندن، ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ باشتر، هه‌ڵسه‌نگاندنی درك Ùˆ تێگه‌یشتن بۆ دانوستاندن.

به‌Ø´ÛŒ دووه‌Ù… به‌ ناونیشانی" ئامانجه‌كان له‌ پرۆسه‌ÛŒ دانوستاندندا" له‌ Ú†Ù‡‌ند باسێك پێكهاتووه‌ وه‌كوو: Ú†Ù‡‌مكه‌ سه‌ره‌كییه‌كان، زمانی دانوستاندن، Ú•Û†ÚµÛŒ دانوستاندنكار، هه‌ڵسه‌نگاندنی ئامانجه‌ زه‌ینی Ùˆ ئامانجه‌ عه‌ینییه‌كان، ‌ شه‌Ø´ جۆری ئامانجه‌كانی دانوستاندن، گونجاندنی ئامانجانه‌ دژبه‌یه‌كه‌كان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌كتر، په‌یڕه‌وكردنی ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ گونجاو بۆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ئامانجه‌ ویستراوه‌كان.

به‌Ø´ÛŒ سێیه‌Ù… به‌ ناونیشانی "توندوتۆڵكردنی ئامانجه‌ ستراتیژییه‌كان به ‌مه‌به‌ستی سه‌ركه‌وتنی دانوستاندن" كه‌ له‌ Ú†Ù‡‌ند باسێكدا خراوه‌ته ‌ڕوو: هه‌ڵبژاردنی ستراتیژیی دانوستاندن، جێگیركردنی ڕاستگۆیی Ùˆ متمانه‌ÛŒ كه‌سی، ستراتیژییه‌ جۆراوجۆره‌كانی دانوستاندن.

به‌Ø´ÛŒ چواره‌Ù… تایبه‌ته‌ به‌ "كۆنترۆڵی ته‌كتیكیی پرۆسه‌ÛŒ ئاڵوگۆڕی زانیاری" كه‌ Ú†Ù‡‌ند باسێك له‌خۆ ده‌گرێت: ته‌كتیكی زانیاری، ئاشكراكردنی زانیاری، دروستكردنی زانیاری، وه‌رگرتنی كاریگه‌ریی زانیاری، دۆزینه‌وه‌ Ùˆ به‌كارهێنانی سه‌رچاوه‌ÛŒ باوه‌رپێكراوی زانیاری، پێدان Ùˆ وه‌رگرتنی زانیاری Ùˆ ئاڵوگۆری زانیاری له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ گفتوگۆ.

به‌Ø´ÛŒ پێنجه‌Ù… به‌ ناونیشانی "ته‌كتیكه‌كانی بارودۆخی" له‌Ù… باسانه‌ Ù¾ÛŽÙƒ هاتووه‌: داواكردنی مه‌رجه‌كانی دانوستاندن، پێدان یاخود دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌ یه‌كه‌مین پێشنیاز Ùˆ ئه‌ڵته‌رناتیڤ، داواكاریی وڵامدانه‌وه‌ÛŒ پێشنیازه‌كان Ùˆ هه‌ڵوێسته‌كان، سیناریۆی دانوستاندن، به‌كارهێنانی به‌های هه‌ر ده‌سكه‌وتێك له ‌لایه‌Ù† دانوستاندنكاره‌كانه‌وه‌ØŒ مشتومڕه‌كانی دانوستاندن.

به‌Ø´ÛŒ شه‌شه‌Ù… به‌ ناونیشانی "ته‌كتیكه‌كانی هه‌لومه‌رجی" له‌Ù… باسانه‌ Ù¾ÛŽÙƒ هاتووه‌: پێشكه‌شكردنی پێشنیازه‌ ئاشكراكان، هێز Ùˆ دانوستاندن، پرۆپاگه‌نده‌ØŒ كۆنترۆڵی زمانی دانوستاندن، به‌كارهێنانی ده‌رفه‌ته‌كان، سیناریۆكانی دانوستاندن، دابه‌شكردنی جیاوازییه‌كان، ته‌ركیزكردن Ùˆ كه‌مبایه‌خكردن، دروستكردنی پابه‌ندبوونی ئه‌خلاقی بۆ Ú¯Ù‡‌یشتن به‌ ڕێككه‌وتن، پاراستنی ئابڕووی لایه‌Ù†ÛŒ به‌رامبه‌ر.

به‌Ø´ÛŒ حه‌وته‌Ù… به‌ ناونیشانی " ته‌كتیكه‌كان به‌Ù¾ÛŽÛŒ شوێن" له‌Ù… باسانه‌ Ù¾ÛŽÙƒ هاتووه‌: هێنانه‌ئارای پرس Ùˆ بابه‌تی نوێ، ته‌ركیزكردنه‌سه‌ر پرۆسه‌ÛŒ دانوستاندن، جووڵاندن Ùˆ چالاككردنی دانوستاندن، به‌بنبه‌ستگه‌یاندن Ùˆ پچڕاندنی دانوستاندنه‌كان، وه‌دواخستن Ùˆ پشوودان، خۆراگری Ùˆ پشوودرێژی، سه‌پاندنی ئۆلتیماتۆم، شێوازی Ú•Ù‡‌فتاركردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دانوستاندنكاره‌كانی بێده‌سه‌ڵات، گرنگیدان به ‌حه‌ز Ùˆ ویستی تاكه‌كه‌سیی دانوستاندنكار یاخود بڕیاردروستكه‌ران.

به‌Ø´ÛŒ هه‌شته‌Ù… به‌ ناونیشانی"ته‌كتیكه‌كانی دانوستاندنی گرووپی یاخود تیمی" له‌Ù… باسانه‌دا خراوه‌ته‌ ڕوو: به‌شداریی كارای دروستكه‌ری بڕیار له‌ دانوستاندن، دانوستاندنی تیمی، هاوپه‌یمانی، گوشاره‌كانی ڕاگه‌یاندن Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی، دانوستاندنه‌كانی Ú†Ù‡‌ندلایه‌نه‌ØŒ چاودێریكردنی پێشكه‌شییه‌كان Ùˆ پێشوازییه‌كان.

به‌Ø´ÛŒ نۆیه‌Ù… به‌ ناونیشانی "تێبینییه‌ یاسایییه‌كانی دانوستاندن" له‌Ù… باسانه‌ Ù¾ÛŽÙƒ هاتووه‌: هه‌ڵسوكه‌وت له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پارێزه‌ری یاسایی، ڕێككه‌وتننامه‌ فه‌رمییه‌كان، جۆره‌كانی به‌ÚµÚ¯Ù‡‌نامه‌ÛŒ ڕێككه‌وتن، چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكییه‌كان، پێشكه‌شكردنی داواكاریی یاسایی.

به‌Ø´ÛŒ ده‌یه‌Ù… تایبه‌ته‌‌ به‌ "شاره‌زایی Ùˆ پسپۆرییه‌كانی په‌یوه‌ندی، به‌ مه‌به‌ستی دانوستاندنی كاریگه‌ر" له‌Ù… باسانه‌ Ù¾ÛŽÙƒ هاتووه‌: په‌یوه‌ندییه‌كانی ڕێزدارانه‌ له ‌هه‌مبه‌ر مشتومڕه‌كانی ده‌سه‌ڵات Ùˆ هێز، ناردنی زانیاری، هه‌ناردنی سیگناڵی ڕوون Ùˆ ئاشكرا، وه‌رگرتنی زانیاری، دۆخ Ùˆ جۆره‌كانی زانیاری.

به‌Ø´ÛŒ یازده‌یه‌Ù… به‌ ناونیشانی "به‌رنامه‌دانانی به‌پلان: قۆناغه‌كانی Ù¾ÛŽØ´ ده‌ستپێكردنی دانوستاندن"ØŒ له‌Ù… باسانه‌دا خراوه‌ته ‌ڕوو: كۆكردنه‌وه‌ÛŒ زانیاری Ù¾ÛŽØ´ ده‌ستپێكی دانوستاندن، ده‌ستنیشانكردنی ئامانجه‌كان، تێگه‌یشتن له‌ پرس Ùˆ بابه‌ته‌كان، شیكردنه‌وه‌ÛŒ بازار، به‌راوردكردنی خاڵه‌ به‌هێز Ùˆ لاوازه‌كان، به‌راوردكردنی نزمترین ئاستی قبووڵكراوی لایه‌Ù†ÛŒ به‌رامبه‌ر، گرنگیدان به‌ ده‌ره‌نجامه‌كانی براوه‌ (سه‌ركه‌وتوو).

به‌Ø´ÛŒ دوازده‌یه‌Ù… به‌ ناونیشانی "به‌رنامه‌دانانی به‌پلان: قۆناغی دانوستاندن" له‌Ù… باسانه‌ Ù¾ÛŽÙƒ هاتووه‌: ده‌ستنیشانكردنی بابه‌تی سه‌ره‌تایی Ùˆ ده‌ستپێك، دیاریكردنی نزمترین ئاستی قبووڵكراو، هه‌ڵبژاردنی ستراتیژی  Ùˆ ته‌كتیكه‌كان، گرنگیدان به‌ پێدانی ئیمتیاز Ùˆ پێدان Ùˆ وه‌رگرتن، ده‌ستنیشانكردنی به‌رنامه‌ÛŒ كاری دانوستاندنه‌كان، شیكردنه‌وه‌ÛŒ كاتی گونجاو، هه‌ڵبژاردنی شێوازه‌كانی په‌یوه‌ندیكردن.

له‌ كۆتاییدا پرسیار Ùˆ وه‌ڵام Ùˆ تاقیكردنه‌وه‌ÛŒ كۆتایی خراوه‌ته‌ ڕوو.

سه‌رچاوه‌:

By: Mark K. Schoenfield, Rick M. Schoenfield, 36-Hour Negotiating Course, The McGraw-Hill, Inc, 1991.

https://www.amazon.com/McGraw-Hill-36-Hour-Negotiating-Course/dp/0070555184

وه‌رگێڕانی فارسی:

مارك شوئنفیلد Ùˆ ڕیك شوئنفیلد، هنر Ùˆ دانش مذاكره‌ØŒ ترجمه‌: علی مستأجران Ùˆ مسعود ڕاجی، تهران: نشرنی، 1384.

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون