PÊNÛS
بۆچی ده‌بێت ترامپ پشتیوانی له‌ ده‌وڵه‌تی كوردی بكات؟  

2017-01-28

بۆچی ده‌بێت ترامپ پشتیوانی له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردی بكات؟

Why Trump Should Support a Kurdish State?

ئامیتایی ئەتزیۆنی

هه‌ندێ كه‌س له‌Ùˆ بڕوایه‌دان كه‌ پێویسته‌ ئیداره‌ÛŒ ترامپ كۆتایی به‌ خه‌لافه‌تی ئیسلامی له‌ عێراق Ùˆ شامدا بهێنێت Ùˆ پاشان زۆربه‌ÛŒ هێزه‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌ بكشێنیته‌وه‌. به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ تر هیوادارن كه‌ ترامپ پێداچوونه‌وه‌یه‌Ùƒ به‌ Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌دا بكات و، به‌Ù… پێیه‌یش پاشه‌كشه‌ به‌ ڕووسیا Ùˆ ئێران بكات. له ‌هه‌ر دوو حاڵه‌ته‌كه‌دا، پێویسته‌ ترامپ پشتیوانی له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردی بكات. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌Ù… كاره‌ ڕووبه‌ڕووی دژایه‌تیی حكوومه‌ته‌كانی ئانكارا‌ Ùˆ به‌غدا ده‌بێته‌وه‌ØŒ به‌ڵام كورده‌كان مافی سه‌ربه‌خۆیییان هه‌یه‌. هه‌روه‌ها كارێكی له‌Ù… شێوه‌یه‌ (پشتیوانی له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردی) متمانه‌ ده‌به‌خشێته‌ هاوپه‌یمانه‌كانی دیكه‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌ Ùˆ ئه‌وروپا Ùˆ باشووری ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا و، ئه‌مه‌یش به‌Ùˆ واتایه‌یه‌ كه‌ ئه‌مریكا له ‌پاڵ كورده‌كان ده‌مێنێته‌وه‌Ø› Ù†Û•Ú© وەکوو پێشووتر، كه‌ زۆربه‌ری جار ئه‌مریكا كورده‌كانی به‌ته‌نیا جێ هێشتووه‌.

كاتی دووباره ‌پێداچوونه‌وه‌ÛŒ نه‌خشه‌یه‌. سنووره‌كانی ئێستای عێراق له ‌لایه‌Ù† هێزه‌ داگیركه‌ره‌كانه‌وه‌ له‌ كۆتاییی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی یه‌كه‌مدا كێشراونه‌ته‌وه‌Ø› ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌یش كورده‌كانیان خسته ‌‌پاڵ ئه‌Ùˆ ئیتنیك Ùˆ گرووپی تر، كه‌ خاڵیكی هاوبه‌Ø´ÛŒ ئه‌وتۆیان نییه‌ Ùˆ كۆیان ناكاته‌وه‌. له‌Ùˆ كاته‌وه‌ كورده‌كان به‌رده‌وام بۆ به‌ده‌ستهێنانی مافی حوكمڕانیی خۆیان جەنگاون Ùˆ خه‌باتیان كردووه، ته‌نانه‌ت حكوومه‌تی سته‌مكاری سه‌ددام، به‌رزترین ئاستی ئۆتۆنۆمیی Ù¾ÛŽ به‌خشین.‌

له ‌هه‌مان كاتدا، ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا خۆی له‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌كه‌وه‌ بینیوه‌ كه‌ پاڵپشتی له‌ خه‌باتی نه‌ته‌وه‌كان Ùˆ ئه‌Ùˆ گرووپه‌ خه‌باتكارانه‌ بكات، كه‌ هاوپه‌یمانبوونیان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا جێگه‌ÛŒ شك Ùˆ گومان بووه‌. بۆ نموونه‌ØŒ ئه‌مریكا پشتیوانیی له‌ موجاهیده‌كان له‌‌ ئه‌فغانستان كرد، كه‌ پاشان گۆڕان Ùˆ بوونه‌ "تاڵیبان". ئه‌Ùˆ شۆڕشگێڕانه‌ÛŒ كه‌ ئه‌مریكا له‌ لیبی پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتیی Ù„ÛŽ كردن، هه‌روه‌كوو هێزه‌كانی قه‌ززافی، تووشی Ú†Ù‡‌ندین جۆری وه‌حشیگه‌ری Ùˆ توندوتیژی (سڕینه‌وه‌ÛŒ ئیتنیكی) بوون. یاخود حكوومه‌تی عێراق كه‌ له‌ لایه‌Ù† زۆرینه‌ÛŒ شیعییه‌وه‌ كۆنترۆڵ كراوه‌ØŒ وه‌كوو گرووپی مه‌رگ Ùˆ كوشتن له ‌دژی سوننه‌كان، كه‌ÚµÙƒÛŒ له‌Ùˆ هێزه‌ سه‌ربازییانه وه‌رگرت كه‌ له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكا‌وه‌ ڕاهێنانیان Ù¾ÛŽ كرابوو Ùˆ Ù¾Ú•Ú†Ù‡‌Ùƒ كرابوون. سوپای ئازادی سووریایش، كه‌ له‌ هه‌ڵاتوو Ùˆ جیابووه‌كانی سوپای سووریان، پاشان زۆربه‌یان ده‌چنه‌ پاڵ "به‌ره‌ÛŒ نوسره (جبهة النصرة)‌"‌. زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ù… هێزانه‌ØŒ بوونه‌ته‌ هێزێكی شه‌ڕكه‌ری لاواز یاخود بوونه‌ته‌ هاوپه‌یمانێك كه‌ ناكرێت متمانەیان‌ Ù¾ÛŽ بكه‌یت، یاخود پشتیان Ù¾ÛŽ ببه‌ستی.

به‌ڵام به‌ جیاوازی Ùˆ دژیه‌كییه‌ÙƒÛŒ زۆره‌وه‌ØŒ هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی كورد (پێشمه‌رگه)‌ ئه‌وه‌یان سه‌لماندووه،‌ كه‌ به‌رده‌وام شه‌ڕكه‌رێكی كاریگه‌ر Ùˆ كارامه‌Ù†. نوێنه‌ری كۆنگرێسی ئه‌مریكی "ئێد ڕۆیس" (Rep. Ed Royce)ØŒ سه‌رۆكی لیژنه‌ÛŒ كاروباری ده‌ره‌كیی كۆنگرێس، له‌ مانگی دێسه‌مبه‌ری ساڵی 2015دا جه‌ختی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كردووه‌: "له‌ جەنگی دژی داعش له‌ عێراق Ùˆ سووریادا، كورده‌كان تاكه‌ هێزی هاوپه‌یمانی ئه‌مریكان له‌سه‌ر زه‌ÙˆÛŒ... بۆ ماوه‌ÛŒ زیاتر له‌ ساڵ Ùˆ نیوێكه‌‌ كه له‌Ù… جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌دا‌‌ ئێمه‌ هێزێكی لێهاتوو Ùˆ كارامه‌ÛŒ شه‌ركه‌رمان هه‌بووه‌Ø› ئه‌ویش هێزی به‌هێزی 160 هه‌زار نه‌فه‌ریی پێشمه‌رگه‌ بووه‌. "مایكل ئۆهانلۆن" Ùˆ "عومەر تاشپینار" (Michael O’Hanlon and Ömer TaÅŸpınar)ØŒ تێبینیی ئه‌وه‌یان كردووه‌ كه‌ "كورده‌كان له‌ سووریادا تاكه‌ هێزی ئۆپۆزیسیۆنی میانڕه‌Ùˆ بوونه‌ØŒ كه‌ توانیویانه‌ به‌رده‌وام بن،‌ یاخود توانا Ùˆ هێزی سه‌ربازیی خۆیان نیشان بده‌Ù†." بێجگه‌ له‌وه‌یش، كوردستان تاكه‌ ناوچه‌ Ùˆ شوێنێك بوو له‌ عێراق كه‌ پاش هێرشی ساڵی 2013ØŒ هێزه‌كانی ئه‌مریكی هیچ كوژراو Ùˆ خه‌سارێكیان تێدا نه‌بووه‌ و، كوردستان تاكه‌ شوێنێك بوو كه‌‌ پاش زیاتر له‌ ده‌یه‌ Ùˆ نیوێك له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆیی له‌ عێراق،  هێزه‌ ئه‌مریكییه‌كان بۆ پشوودان Ùˆ كاتبه‌سه‌ربردن Ùˆ حه‌سانه‌وه‌ ده‌چوونه‌ ئه‌ÙˆÛŽ.

هه‌رچه‌نده‌ ڕاگه‌یاندنه‌كانی ڕۆژاوایی به‌ شێویه‌ÙƒÛŒ به‌رده‌وام باس له‌وه‌ ده‌كه‌Ù† كه‌ هێزی پێشمه‌رگه‌ هێزیكی یه‌كگرتوو Ùˆ یه‌كپارچه‌یه‌ كه‌ له‌ژێر فه‌رمانی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستاندایه‌ØŒ به‌ڵام زۆربه‌ÛŒ هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ سه‌ر به‌ دوو حزبی سه‌ره‌كیی كوردستانی عێراقن؛ واته‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان Ùˆ پارتی دیموكراتی كوردستان. ئه‌Ù… دوو حزبه‌ له‌ ساڵانی نێوان 1994 تاوه‌كوو 1998 له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ ناوخۆییدا‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌كتر شه‌ڕیان كرد. تاوه‌كوو ئێستا ئه‌Ù… دوو حزبه‌‌ ناوچه‌ÛŒ جیاوازیان له‌ كوردستانی عێراقدا له‌ژێر كۆنترۆڵدایه‌. پارتی دیموكراتی كوردستان كۆنترۆڵی له‌سه‌ر ناوچه‌كانی نزیك هه‌ولێر هه‌یه‌ Ùˆ له ‌لایه‌Ù† توركیاوه‌ پشتیوانی ده‌كرێت و، یه‌كێتیی نشتیمانیی كوردستانیش Ú†Ù‡‌ند ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ به‌ ناوه‌ندییه‌تیی سلێمانی، له‌ژێر كۆنترۆڵدایه‌. هه‌ر كامه‌ له‌Ù… دوو گرووپه‌ سه‌ره‌كییه‌ (پارتی Ùˆ یه‌كێتی) Ú†Ù‡‌ندین گرووپی دیكه‌ÛŒ لاوه‌كییان هه‌یه‌ØŒ كه‌ خاوه‌Ù† فه‌رمانده‌ Ùˆ هێزی خۆیانن Ùˆ وه‌فادارییان بۆ ئه‌وانه‌ له‌خۆ ده‌گرن، یاخود له‌ژێر كۆنترۆڵیاندایه‌. 

هیچ كه‌س ناتوانێت‌ پێشبینیی ئه‌وه‌ بكات كه‌ پاش Ú†Ù‡‌ندین ده‌یه‌ له‌ سه‌ركوتكردنی كورده‌كان، ئایا ئه‌وان ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌یان Ù¾ÛŽ ده‌درێت كه‌ ببنه‌ خاوه‌Ù†ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی خۆیان، یان نا؟ هه‌رچه‌نده‌ پێویست به‌ ئاماژه‌كردن ناكات كه‌ كورده‌كان شیاوه‌تی Ùˆ شایسته‌ییی ئه‌وه‌یان په‌یدا كردووه‌ كه‌ ئاستێكی به‌رز له‌ یه‌كگرتوویی Ùˆ ڕێككه‌وتن له‌سه‌ر چۆنیه‌تیی حوكمڕانی Ùˆ دامه‌زراندنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیان تێدا بێت. به‌Ù… پێیه‌یش هه‌ندێ خه‌ÚµÙƒ ده‌ÚµÛŽÙ† كاتی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ‌ ده‌ستوورییه‌وه‌ جیاوازیمان تێ په‌رێنین یاخود سوودی Ù„ÛŽ وه‌ربگرین و، هه‌ندێكی تریش ئه‌مه‌ Ú•Ù‡‌ت ده‌كه‌نه‌وه‌. به ‌هه‌ر حاڵ، كورد شایانی ئه‌وه‌Ù† كه‌ ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌یان هه‌بێت خۆیان بڕیار ده‌رباره‌ÛŒ خۆیان بده‌Ù†. 

پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتی له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردی، ڕووبه‌ڕووی كێشه‌ Ùˆ گرفتی زۆر ده‌بێته‌وه‌Ø› هیچ شتێك له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ئاسان نییه‌. یه‌كه‌مینیشیان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ كارێكی له‌Ù… شێوه‌یه‌ ڕووبه‌ڕووی دژایه‌تی Ùˆ ناڕه‌زایه‌تیی به‌غدا ده‌بێته‌وه‌. له‌ ڕاستیدا ئه‌مه‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ بوو له‌Ùˆ هۆكارانه‌ÛŒ كه‌ ئه‌مریكا زۆر له‌سه‌رخۆ Ùˆ سست بوو بۆ Ù¾Ú•Ú†Ù‡‌ككردن Ùˆ یارمه‌تیی داراییی هێزه ‌كوردییه‌كان، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ خۆیان بۆ جه‌Ù†Ú¯ له‌ دژی داعش ته‌رخان كردبوو؛ ئه‌مه‌یش بۆ ئه‌Ùˆ بیرۆكه‌ یاسایییه‌ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ كه‌ ئه‌مریكییه‌كان هه‌یانه‌ØŒ ئەویش‌ ئه‌Ù… جۆره‌ یارمه‌تییانه‌ØŒ ده‌بێت له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ حكوومه‌تی نیشتمانییه‌وه‌ بكرێت. (هه‌ر به‌Ù… هۆیه‌یش بوو كه‌ دادگه‌یه‌Ùƒ له‌ ئه‌مریكا فرۆشتنی نه‌Ùˆ‌تی به‌سه‌ربه‌خۆیی له‌ لایه‌Ù† كورده‌كانه‌وه‌ قه‌ده‌غه‌ كرد). به‌Ù… پێیه‌یش به‌غدا به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ به‌رده‌وام ئه‌Ù… داخواز Ùˆ داواكاری یاخود پێداگرییه‌ÛŒ ئه‌مریكییه‌كانی بۆ پێكهێنانی حكوومه‌تێكی فره‌لایه‌Ù† Ùˆ گشتگیر له ‌بری حكوومه‌تێكی شیعی له ‌لایه‌Ù† شیعه‌كانه‌وه‌ كه‌ له ‌لایه‌Ù† ئێرانه‌وه‌ كۆنترۆڵ ده‌كرێت یاخود له‌ژێر نفووزی ئیراندان، Ú•Ù‡‌ت  ÙƒØ±Ø¯Û†ØªÙ‡‌وه‌. هه‌رچه‌نده‌ ناره‌زایه‌تی Ùˆ دژایه‌تیی به‌غدا، تاكه‌ هۆكاری سه‌ره‌ÙƒÛŒ نییه‌ بۆ پشتیوانینه‌كردنی ئه‌مریكا له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردی.

به‌دڵنیایییه‌وه‌ توركه‌كانیش، به‌توندی دژایه‌تیی كردارێكی له‌Ù… شێوه‌یه (پشتیوانی له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی كوردی)‌ ده‌كه‌Ù†. توركه‌كان به‌Ù… هۆیه‌ مه‌ترسییان له‌ دروستبوون Ùˆ دامه‌زراندنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی كوردی له‌ سنووره‌كانی خۆیان هه‌یه‌ØŒ چونكه‌ ئه‌مه‌ له‌وانه‌یه،‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ریش نه‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ سه‌ربه‌خۆیی Ùˆ جیابوونه‌وه‌ÛŒ كورده‌كانی توركیا Ùˆ چوونه‌پاڵ ئه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ØŒ ئه‌وه‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ سووربوونیان له‌ داواكاری بۆ ئۆتۆنۆمی. هه‌روه‌ها توركه‌كان به‌Ø´ÛŽÙƒÛŒ زۆر له‌ هێزه‌ كوردییه‌كان به‌ ڕێكخراوی تیرۆریستی ده‌زانن. له ‌ڕابردوودا ئه‌مریكا زیاتر حه‌زی له‌وه‌ بوو كه‌ پاڵپشتی Ùˆ پشتیوانی له‌ توركه‌كان بكات تا ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ پشتیوانی له‌ كورده‌كان بكات؛ به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌مریكا Ù¾ÛŽÛŒ وابوو كه‌ توركه‌كان هاوپه‌یمانێكی سه‌ره‌كیی ئه‌مریكان Ùˆ ئه‌ندامی "ناتۆ"Ù† و، توركیا ئه‌Ùˆ وڵاته‌یه‌ كه‌ بنكه‌یه‌ÙƒÛŒ پێشكه‌Ø´‌ به‌ هێزه‌ ئه‌مریكییه‌كان كردووه. به‌Ù… پێیه‌ ئه‌مریكایش له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كۆكه،‌ یاخود ڕازییه‌ به‌وه‌ÛŒ كه‌ پارتی كرێكارانی كوردستان (په‌كه‌كه‌) وه‌كوو ڕیكخراوێكی تیرۆریستی بناسێت. له‌Ù… دوایییه‌ØŒ پاش دوو Ú•Û†Ú˜ له‌وه‌ÛŒ كه‌ توركیا ڕیگه‌ÛŒ به‌ ئه‌مریكا دا، كه‌ بنكه‌ ئاسمانییه‌كانی بۆ لێدانی داعش به‌كار بێنێت، توركیا بنكه‌ Ùˆ باره‌گاكانی په‌كه‌كه‌ÛŒ له‌ عێراق بوردۆمان كرد Ùˆ پاشان هێزه‌كانی Ú•Ù‡‌وانه‌ÛŒ ئه‌ÙˆÛŽ كرد. ئه‌مریكا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌Ù… پێشێلكارییه زه‌Ù‚ Ùˆ‌ ئاشكرایه‌ÛŒ یاسای نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیدا، هیچ قسه‌یه‌ÙƒÛŒ ئه‌وتۆیان Ù¾ÛŽ نه‌بوو بیكه‌Ù†. زۆربه‌ÛŒ كێشه‌كان له‌وه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت كه‌ توركیا به‌توندی دانیشتووان Ùˆ خه‌ÚµÙƒÛŒ كوردی خۆی سەر‌كوت ده‌كات.

بۆ ماوه‌ÛŒ Ú†Ù‡‌ندین ده‌یه‌یه‌‌ ئانكارا به‌كارهێنانی زمانی كوردیی له‌ كورده‌كان قه‌ده‌غه‌ كردووه‌ و، هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ كه‌ كه‌لتووری كوردی له‌ناو ببات و، به‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پۆلێنكردنیان له‌ژێر ناونیشانی "توركی شاخی"ØŒ هه‌ÙˆÚµÛŒ داوه‌ كه‌ نكووڵی له‌ ناسنامه‌ÛŒ جیاوازی كورده‌كان بكات و، به‌كارهێنانی وشه‌ÛŒ "كورد" یان "كوردستان"ÛŒ قه‌ده‌غه‌ كردووه‌ (كاتێك كه‌ ئه‌ندام په‌رله‌مانێك له‌ په‌رله‌مانی توركیا به‌ زمانی  كوردی قسه‌ÛŒ كرد ئه‌وه‌ به‌ تۆمه‌تی خیانه‌ت بۆ ماوه‌ÛŒ 15 ساڵ سزا درا Ùˆ خرایه‌ زیندانه‌وه‌- مه‌به‌ست "له‌یلا زانا"یه‌). له‌ وه‌ڵامدا كورده‌كان شۆڕشیان كرد Ùˆ به‌توندی له‌ لایه‌Ù† ده‌سه‌ڵاتدارانی توركیاوه‌ سزا دران Ùˆ ئاكامه‌كه‌یشی بریتی بووه‌ له‌ تیرۆریزمێك به‌ سه‌ركردایه‌تیی په‌كه‌كه. له‌ ساڵی 2013دا په‌كه‌كه‌ ڕازی بوو به‌ ڕاگه‌یاندنی ئاگربه‌ست له‌Ú¯Ù‡‌Úµ توركیادا، به‌ڵام له‌ مانگی جولای ساڵی 2015دا پاش ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ هێزه‌كانی توركیا له‌ Ú†Ù‡‌ندین شوێن له‌ سووریا Ùˆ عێراق كوردیان له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ بوردۆمانه‌وه كرده ‌ئامانجی هێرش، په‌كه‌كه‌یش له‌ ئاگربه‌سته‌كه‌ÛŒ پاشگه‌ز بووه‌وه‌ Ùˆ خولێكی نوێ له‌ هێرش ده‌ستی Ù¾ÛŽ كرده‌وه‌. ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا، ده‌توانێت توركیا به‌وه‌ قایل بكات یاخود ڕازی بكات كه‌ ئۆتۆنۆمی به‌ كورده‌كانی بدات؛ له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌وه‌یشدا په‌كه‌كه‌ هه‌موو كرده‌وه‌ تیرۆریستییه‌كانی خۆی بوه‌ستێنێت، یان كۆتایییان Ù¾ÛŽ بێنێت.

هێزه‌ Ú¯Ù‡‌وره‌كان، زیاتر به‌ كرده‌وه‌ خراپه‌كانیان له‌ پاش كۆتاییهاتنی جه‌Ù†Ú¯ ناسراون. به‌Ù… پێیه‌یش ئه‌مریكا زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌ÛŒ كه‌ له‌ ماوه‌ÛŒ 15 ساڵی ڕابردوودا گیانیان له ‌پێناو هاوكاریكردن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هێزه‌ ئه‌مریكییه‌كاندا خسته‌ مه‌ترسییه‌وه‌  له‌بیر كردووه‌ و، ته‌نیا Ù…Û†ÚµÙ‡‌تی به‌ ژماره‌یه‌ÙƒÛŒ كه‌میان دا، كه له‌ ئه‌مریكادا ‌سه‌رپه‌نایه‌ÙƒÛŒ ئه‌من بۆ خۆیان بدۆزنه‌وه‌. كورده‌كان كه‌ له ڕابردوودا له‌ دژی Ú•Ú˜ÛŽÙ…ÛŒ سه‌ددام حوسێن شۆڕشیان كردووه‌ØŒ به‌ڵام به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌مریكا داوای Ù„ÛŽ كردبوون، یاخود به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌Ùˆ بڕوایه‌دا بوون كه‌ ئه‌مریكا یارمه‌تییان ده‌دات، به‌ڵام له‌ كۆتاییدا به‌رامبه‌ر بوردۆمان Ùˆ كیمیابارانكردنی هێزه‌كانی عێراقی، خۆیان به‌ته‌نیا بینییه‌وه‌.

ئه‌Ú¯Ù‡‌ر جه‌Ù†Ú¯ له‌ عێراق Ùˆ سووریادا كۆتاییی Ù¾ÛŽ بێت، به‌دڵنیایییه‌وه‌ به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ واقعگه‌راكان (ڕیاڵیسته‌كان) ده‌ÚµÛŽÙ† كه‌ پێویسته‌ ئه‌مریكا له ‌پاڵ، یان له‌ به‌ره‌ÛŒ حكوومه‌ته‌كانی توركیا Ùˆ عێراقدا بمێنێته‌وه، به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌Ù† كه‌ له‌ كاتی پێویستیدا ده‌توانن له‌ داهاتوودا ببنه‌ هاوبه‌Ø´ Ùˆ یارمه‌تیی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا بده‌Ù† و، به‌Ù… پێیه‌یش كورده‌كان ولاوه ‌ده‌نرێن یاخود فه‌رامۆش ده‌كرێن. ئه‌مه‌ نه‌Ùƒ ته‌نیا شكست Ùˆ سه‌رشۆڕییه‌ÙƒÛŒ ئه‌خلاقییه‌ØŒ به‌ڵكوو سیاسه‌تێكی نائه‌قڵانی یاخود ناحه‌كیمانه‌یه‌. هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا له ‌هه‌موو شوێنی جیهان ئه‌وه‌ ده‌‌بینن یاخود سه‌یری ئه‌Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاره‌ÛŒ ئه‌مریكا ده‌كه‌Ù† كه‌ كاتێك پێویستیی به‌ كورده‌ جه‌نگاوه‌ره‌‌ ئازاكان نه‌ما، بۆیه‌ ئه‌وه بۆ ئه‌وان ‌(هاوپه‌یمانه‌كانی ئه‌مریكا) وه‌كوو ئه‌زموون Ùˆ تاقیكردنه‌وه‌یه‌Ùƒ وایه بۆ هه‌ڵسه‌نگاندنی ئه‌وه‌ÛŒ‌ كه‌ تا Ú† ئاست Ùˆ ڕادده‌یه‌Ùƒ ده‌توانن متمانه‌ به‌ ئه‌مریكا بكه‌Ù† ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌Ùˆ هه‌موو مه‌ترسییانه‌ كه‌ له ‌كاتی پاڵپشتیكردن له‌ سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مریكا له‌ هه‌مبه‌ر ئێران Ùˆ ڕووسیا Ùˆ چین ڕووبه‌ڕوویان ده‌بێته‌وه، متمانه‌ به‌ پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتیی واشنتۆن بكه‌Ù†‌.

 

By:

Amitai Etzioni is a University Professor and Professor of International Relations at The George Washington University. His latest book Foreign Policy: Thinking Outside the Box, was recently published by Routledge for Chatham House’s series “Insights.” Follow Amitai Etzioni on Twitter: twitter.com/@ICPS_GWU.

 

سه‌رچاوه‌:

http://nationalinterest.org

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون