PÊNÛS
ڕێکخراوی لێبووردنی نێوده‌وڵه‌تی: ١٦ وڵاتی دنیا، چه‌ک به‌ میلیشیا شیعه‌کانی عێراق ده‌ده‌ن  

2017-01-07

ڕێکخراوی لێبووردنی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی: ١٦ وڵاتی دنیا، Ú†Ù‡‌Ú© به‌ میلیشیا شیعه‌کانی عێراق ده‌ده‌Ù†

 

وه‌رگێڕان Ùˆ ئاماده‌کردنی: ساماڵ ئه‌حمه‌دی

ڕێکخراوی لێبووردنی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی (Amnesty International) له‌ ڕاپۆرتێکدا ڕای Ú¯Ù‡‌یاندووه‌ØŒ میلیشیا شیعه‌کانی عێراق له‌ لایه‌Ù† ١٦ وڵاتی دنیاوه‌ Ú†Ù‡‌کیان Ù¾ÛŽ ده‌گات. ئێران، ئه‌مریکا، ڕووسیا Ùˆ وڵاتانی ئه‌وروپایی له‌Ùˆ وڵاتانه‌Ù† Ú©Ù‡‌ Ú†Ù‡‌Ú© به‌ میلیشیا شیعه‌کانی عێراق ده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نن. ئه‌Ùˆ میلیشیا شیعانه‌ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÚ© جار به‌ بکه‌ری تاوانی جه‌نگی، له ‌قه‌ÚµÙ‡‌Ù… دراون.

به‌گوێره‌ÛŒ ڕاپۆرته‌Ú©Ù‡‌ÛŒ ڕێکخراوی لێبووردنی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، ئه‌Ùˆ گرووپه‌ Ú†Ù‡‌کداره‌ عێراقییانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ زۆربه‌ÛŒ هه‌ره‌ زۆریان شیعه‌Ù† و، ساڵی ٢٠١٤ بۆ پشتیوانیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی عێراق له‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ گرووپی تیرۆریستیی داعشدا Ù¾ÛŽÚ© هاتن، تاوانی جه‌نگییان له ‌هه‌مبه‌ر خه‌ÚµÚ©ÛŒ ناوچه‌ سوننه‌نشینه‌کانی عێراقدا ئه‌نجام داوه‌.

ڕێکخراوه‌Ú©Ù‡‌ ڕای Ú¯Ù‡‌یاند، ئه‌Ùˆ گرووپه‌ Ú†Ù‡‌کداره‌ شیعانه‌ به‌بێ هیچ Ú†Ù‡‌شنه‌ دادگه‌یه‌Ú© سزای وه‌کوو له‌سێداره‌دانی نایاسایی، ئه‌Ø´Ú©Ù‡‌نجه‌ØŒ بێسه‌روشوێنکردن Ùˆ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÚ© تاوانی دیکه‌یان له‌ دژی خه‌ÚµÚ©ÛŒ سوننه‌مه‌زهه‌بی عێراق به‌کار هێناوه‌.

پاتریک وایڵکن، توێژه‌ری کاروباری چاودێریی Ú†Ù‡‌Ú© له‌ ڕێکخراوی ''لێبووردنی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی''دا ده‌ڵێت: ''دابینكه‌رانی Ú†Ù‡‌Ú©ØŒ له‌وانه‌ ویلایه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کانی ئه‌مریکا، ڕووسیا Ùˆ ئێران، ده‌بێ وشیار بن Ùˆ ئه‌Ùˆ ڕاستییه‌ له‌به‌رچاو بگرن، Ú©Ù‡‌ ئه‌Ùˆ Ú†Ù‡‌کانه‌ÛŒ ده‌یاننێرن بۆ عێراق، مه‌ترسیی ئه‌وه‌یان له‌سه‌ره‌ بکه‌ونه‌ به‌رده‌ستی گرووپه‌ میلیشیاکان؛ ئه‌ویش ئه‌Ùˆ گرووپانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ پێشینه‌ÛŒ پێشێلکردنی مافی مرۆڤیان هه‌یه‌.''

ئه‌Ùˆ گرووپه‌ میلیشیا شیعانه‌ÛŒ به‌ ''Ú†Ù‡‌کدارکراوانی خه‌ÚµÚ©''ÛŒ عێراق (حشد الشعبی) ناسراون، به‌ بیانووی به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ Ù¾ÛŽØ´Ú•Ù‡‌وییه‌کانی گرووپی ناسراو به‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی له‌ عێراقدا، نزیکه‌ÛŒ دوو ساڵ له‌مه‌وبه‌ر Ù¾ÛŽÚ© هێنران و، هه‌رچه‌ند له ‌هه‌مبه‌ر داعشدا ده‌جه‌نگن، به‌ڵام هه‌تا ئێستا زیاتر له‌ جارێک به‌ بکه‌ری ئه‌Ùˆ کرده‌وانه‌ تۆمه‌تبار کراون، Ú©Ù‡‌ وه‌ڕاستگه‌ڕانی ''تاوانی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ''یان Ù„ÛŽ وه‌دیار ده‌Ú©Ù‡‌وێت. بۆ نموونه‌ØŒ له‌ پاییزی ڕابردوودا ڕێکخراوی ''لێبووردنی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی'' ڕای Ú¯Ù‡‌یاندبوو، ئه‌Ùˆ گرووپه‌ Ú†Ù‡‌کداره‌ شیعانه‌ له‌ Ú•Ù‡‌وتی ئۆپه‌ڕاسیۆنی ئازادکردنی مووسڵ له‌ بنده‌ستی میلیشیاکانی ''حکوومه‌تی ئیسلامی''دا، به‌ شێوه‌ÛŒ سه‌ره‌ڕۆیانه‌ Ú©Ù‡‌سانێکیان به‌ ''گومانی'' هاوکاری له‌Ú¯Ù‡‌Úµ داعش، له‌سێداره‌ داون Ùˆ ئه‌Ø´Ú©Ù‡‌نجه‌ کردوون.

ڕێکخراوی لێبووردنی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، گرووپه‌ توندئاژۆ سوننه‌مه‌زهه‌به‌Ú©Ù‡‌ÛŒ ''حکوومه‌تی ئیسلامی''یشی به‌ جێبه‌جێکه‌ری Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÚ© ''تاوانی به‌ربڵاو'' تۆمه‌تبار کردووه‌ و، له‌ ڕاپۆرتێکیدا Ú©Ù‡‌ مانگی دیسه‌مبه‌ری ٢٠١٥ بڵاوی کرده‌وه‌ ئاماژه‌ÛŒ به‌وه‌ كرد، ئه‌Ùˆ Ú†Ù‡‌کانه‌ÛŒ له‌ لانی Ú©Ù‡‌Ù… ٢٥ی وڵاتی دنیاوه‌ به‌ سوپای عێراق درابوون، Ú©Ù‡‌وتنه‌ به‌رده‌ستی گرووپی داعش. له‌ ڕاپۆرتێکی دیکه‌یشیدا گوتبووی، داعش ''به‌ شێوه‌یه‌Ú©ÛŒ سیسته‌ماتیك Ùˆ Ú©Ù‡‌موێنه،‌‌ ده‌ستی کردووه‌ به‌ پاکتاوی نه‌ته‌وه‌یی'' له‌Ù†ÛŽÙˆ Ú¯Ù‡‌لانی عێراقدا.

ئه‌Ùˆ ڕێکخراوه‌ بانده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌ØŒ له‌ ڕاپۆرته‌Ú©Ù‡‌یدا Ú©Ù‡‌ Ù¥ÛŒ مانگی جانیوه‌ریی ٢٠١٧ بڵاوی کرده‌وه‌ØŒ ده‌ÚµÛŽØŒ گرووپه‌ میلیشیاکانی شیعه،‌ تانک Ùˆ Ú†Ù‡‌Ú©ÙˆÚ†Û†ÚµÛŒ ئۆتۆماتیک Ùˆ نیشانشكێن (قه‌نناس) Ùˆ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÚ© Ú†Ù‡‌Ú©ÛŒ دیکه‌یش، به‌Ù¾ÛŽÛŒ Ù…Û†ÚµÙ‡‌تی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی عێراق به‌کار دێنن و، سه‌رباری ئه‌وانه‌یش، ئه‌ندامانی ''Ú†Ù‡‌کدارکراوانی خه‌ÚµÚ©''ÛŒ عێراق له‌ Ú•ÛŽÛŒ ''ئۆنلاین''Ù‡‌وه‌ له‌ بازاڕی ئازاد، خه‌ریکی کڕینی Ú†Ù‡‌Ú©ÛŒ جۆربه‌جۆرن.

ئێران، Ú©Ù‡‌ له‌ ڕاپۆرته‌Ú©Ù‡‌دا ناوی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ناوی وڵاتانی دیکه‌ هاتووه‌ Ùˆ داوای Ù„ÛŽ کراوه‌ به‌ ''وشیاری''یه‌وه‌ Ú†Ù‡‌Ú© به‌ عێراق بدات، له‌ لایه‌Ù† ڕێکخراوه‌Ú©Ù‡‌وه‌ به‌ سه‌ره‌کیترین پشتیوانی گرووپه‌ میلیشیا شیعه‌کانی عێراق له‌ قه‌ÚµÙ‡‌Ù… دراوه‌.

 Ù¾Ø§ØªØ±ÛŒÚ© وایڵکن ده‌ÚµÛŽ: ''له ‌بری په‌سن Ùˆ پێداهه‌ڵگوتن Ùˆ به‌پاڵه‌وانناساندنی میلیشیا شیعه‌کان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ دژی داعش ده‌جه‌Ù†Ú¯Ù†... کاربه‌ده‌ستانی عێراقی، ده‌بێ چاوپۆشی له‌Ùˆ توندوتیژییه‌ ئامانجدارانه‌ نه‌Ú©Ù‡‌ن، Ú©Ù‡‌ ئه‌Ùˆ گرووپانه‌ به‌ڕێوه‌ÛŒ ده‌به‌ن؛ چونکه‌ ئه‌Ùˆ توندوتیژییانه‌ ناکۆکیی زۆر توندیان Ù„ÛŽ ده‌Ú©Ù‡‌وێته‌وه‌.''

سه‌رباری ئه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ گرووپه‌ میلیشیا شیعانه‌ له‌ ساڵی ڕابردووه‌وه‌ به‌فه‌رمی، بوون‌ به‌ به‌Ø´ÛŽÚ© له‌ سوپای عێراق، Ú©Ù‡‌Ú†ÛŒ وه‌زاره‌تی به‌رگریی عێراق وه‌ڵامی ئه‌Ùˆ پرسیارانه‌ÛŒ ڕێکخراوی لێبووردنی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی نه‌داوه‌ته‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ له‌باره‌ÛŒ وه‌رده‌کارییه‌کانی میکانیزمی به‌رپرسیارێتیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت له ‌هه‌مبه‌ر ئه‌Ùˆ گرووپانه‌دا‌ Ù„ÛŽÛŒ پرسیوه‌.

ڕێکخراوی ناوبراو داوای له‌ وڵاتانی فرۆشیاری Ú†Ù‡‌Ú© به‌ عێراق کردووه‌ØŒ چاودێریی شێوه‌ÛŒ به‌کارهێنانی ئه‌Ùˆ Ú†Ù‡‌کانه‌ بکه‌Ù† Ùˆ نه‌Ù‡ÛŽÚµÙ† بکه‌ونه‌ ده‌ست ئه‌Ùˆ گرووپه‌ میلیشیایانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ پێشینه‌ÛŒ پێشێلکردنی مافی مرۆڤیان هه‌یه‌.

 

سەرچاوەکان:

http://www.dw.com

http://www.radiofarda.com

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون