PÊNÛS
له‌ سووریاوه‌ بۆ كۆریاری باكوور: میراتی Ù¾Ú• له‌ پشێویی ته‌یلۆرسۆن  

2016-12-28

له‌ سووریاوه‌ بۆ كۆریاری باكوور: میراتی Ù¾Ú• له‌ پشێویی ته‌یلۆرسۆن

پێنووس: له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ خوێناویی ناوخۆییی سووریا Ùˆ قه‌یرانی ژێرخۆڵه‌Ù…ÛŽØ´ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ئۆكراین، تاوه‌كوو سه‌رئێشه‌ دیپلۆماتیكه‌كان وه‌Ùƒ به‌رنامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی كۆریای باكوور Ùˆ ئێران، "ڕێكس ته‌یلۆرسۆن" وه‌كوو دیپلۆماتی باڵای ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ Ú†Ù‡‌ندین گرفت Ùˆ ئاریشه‌ÛŒ ئاڵۆزدا به‌ره‌وڕوویه‌‌. "ڕێكس ته‌یلۆرسۆن" ئه‌Ú¯Ù‡‌ر بتوانێت ده‌Ù†Ú¯ÛŒ متمانه‌ÛŒ كۆنگرێسی ئه‌مریكی به‌ده‌ست بێنێت، وه‌كوو شه‌ست Ùˆ نۆیه‌مین وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكا هه‌ڵده‌بژێردرێت؛ ئه‌مه‌یش پاش ئه‌وه‌‌ ماوه‌یه‌ÛŒ كه‌ له‌ كۆمپانیای "ئێكسۆن مۆبیڵ"دا تێپه‌Ú•ÛŒ كرد. له‌ درێژه‌دا Ú†Ù‡‌ند گرفت Ùˆ كێشه‌یه‌Ùƒ كه‌ ڕووبه‌ڕووی ته‌یلۆرسۆن ده‌بێته‌وه‌ØŒ ده‌خرێنه‌ ڕوو.

سووریا:

ته‌یلۆرسۆن له‌ سووریادا جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒ كه Ú•Û†Ú˜ به Ú•Û†Ú˜ ئاڵۆزتر ده‌بێت، به‌میرات وه‌رده‌گرێت. جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆ، ئێستا Ù¾ÛŽÛŒ ناوه‌ته‌ شه‌شه‌مین ساڵی خۆیه‌وه و، "به‌شار ئه‌سه‌د"ØŒ سه‌رۆككۆماری سووریا، به‌رامبه‌ر به‌ره‌یه‌ÙƒÛŒ به‌رفراوان له‌ گرووپه‌ ناڕازییه‌كاندایه‌ØŒ كه‌ خاوه‌Ù† پاڵپشتی Ùˆ پشتیوانیی هێزه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانی وه‌Ùƒ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، توركیا Ùˆ ده‌ÚµÙ‡‌تانی كه‌نداو، به‌تایبه‌ت سعوودیا Ùˆ قه‌ته‌رن.

به‌ درێژاییی هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تیی كۆماری ئه‌مریكا "دۆناڵد ترامپ" ڕای Ú¯Ù‡‌یاندبوو كه‌ ئه‌وله‌وییه‌تی له‌ سووریادا، جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ دژایه‌تییه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ داعشدا‌.  Ú¯Ø±ÙˆÙˆÙ¾ÛŽÙƒ (داعش)ØŒ كه‌ Ú†Ù‡‌ند هێرشێكیان له‌ ئه‌وروپا ئه‌نجام داوه‌ Ùˆ به‌ دوای هێرشی خوێناویی هاوشێوه‌ÛŒ به‌ربڵاون له‌ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكادا. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ترامپ به‌ دوای هاوكاری له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا بێت به‌ مه‌به‌ستی جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ له‌ناوبردنی داعش، سنوورداركردنیان له‌ كه‌رتی باكووری ڕۆژهه‌ڵاتی سووریادا ئه‌Ùˆ مه‌ترسییه‌ÛŒ هه‌یه‌ كه‌ ئۆپه‌راسیۆنی شۆڕشگێڕانی سووریا له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆییدا بگۆردرێت و، تووڕه‌یییان له‌ ئۆپه‌راسیۆنی ئه‌مریكا ده‌توانێت ئاراسته‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ بگۆڕێت و، هه‌Ú•Ù‡‌شه‌یه‌ÙƒÛŒ جددی بۆ  ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژاوا Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا دروست بكه‌Ù†.

بێجگه‌ له‌مه‌یش، ئه‌Ù… جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ نوێیه‌ Ùˆ خوێنڕشتنانه،‌ ده‌توانێت شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŽÙƒÛŒ نوێ له‌ ئاواره‌ Ùˆ په‌نابه‌ران به‌ره‌Ùˆ وڵاتانی دراوسێی سووریا دروست بكاته‌وه‌. ئه‌Ùˆ په‌نابه‌رانه‌یش هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† كه Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خۆیان بۆ ئه‌وروپا بكه‌نه‌وه‌. چوونی ئاواره‌ Ùˆ په‌نابه‌رانی شه‌Ù¾Û†Ù„ÛŒ سه‌ره‌تای ئه‌Ù… جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ØŒ به‌هێزتربوونی حزبه ڕاستڕه‌وه‌كانی له‌ ئه‌وروپا Ùˆ كاردانه‌وه‌ÛŒ توندیانی Ù„ÛŽ كه‌وته‌وه‌. هاوكاری له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا، ده‌رهاوێشته‌ Ùˆ لێكه‌وته‌ÛŒ دیكه‌یشی بۆ ئه‌مریكا هه‌یه‌Ø› له‌ بوارێكدا ئه‌Ù… هاوكارییه‌ ده‌توانێت ئێران Ùˆ ئه‌مریكا Ùˆ حزبوڵڵای لوبنان بخاته‌ تای یه‌Ùƒ ته‌رازوو. ئێران له‌ نفووزی خۆی له‌ سووریا بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی هێز Ùˆ جێبه‌جێكردنی پلانه‌كانی له‌ ناوچه‌كه‌دا كه‌ÚµÙƒÛŒ وه‌رگرتووه‌. ڕاستییه‌Ùƒ كه‌ دڵه‌ڕاوكێ Ùˆ نیگه‌رانی بۆ ئیسڕائیل دروست كردووه ئه‌وه‌یه،‌ ئیسڕائیل ناتوانێت ئه‌Ù… به‌هێزبوون Ùˆ نفووزه‌ÛŒ تاران له‌ ناوچه‌كه‌دا ببینێت Ùˆ قبووڵیشی بكات.

عێراق:

كێشه‌كه‌ÛŒ دیكه‌ØŒ له‌ عێراقدایه‌. "ڕێكس ته‌یلۆرسۆن" له‌ به‌رامبه‌ر ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكدایه‌ كه‌ گرفتی قووڵی ئه‌تنیكی Ùˆ مه‌زهه‌بیی تێدایه‌. له‌ راستیدا عێراق بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ داعش پێویستی به‌ پاڵپشتی Ùˆ یارمه‌تیی شه‌Ø´ هه‌زار هێزی سه‌ربازیی ئه‌مریكا Ùˆ ڕاوێژكارانی سه‌ربازیی ئه‌Ù… وڵاته‌ هه‌یه‌. ته‌نانه‌ت ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هێزه‌ سه‌ربازییه‌كانی عێراق بتوانن قه‌ڵای پته‌ÙˆÛŒ داعش واته‌ مووسڵ، دووه‌مین شاری Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ عێراق، به‌ته‌واوی ئازاد بكه‌نه‌وه‌. هه‌روه‌ها خاڵێكی تر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ له‌ پرۆسه‌ÛŒ Ú¯Ù‡‌ڕاندنه‌وه‌ÛŒ ئاسایش Ùˆ سه‌قامگیری بۆ عێراق، ئه‌Ú¯Ù‡‌رێكی به‌هێزه‌ كه‌ حكوومه‌تی عێراق ڕووبه‌ڕووی گرووپی توندره‌Ùˆ ببێته‌وه‌ كه‌ ئه‌Ù… گرووپانه‌ بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ حكوومه‌تی ناوه‌ندیی شیعه‌كان، جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ چریكی هه‌ڵده‌گیرسێنن. له‌Ù… هه‌لومه‌رجه‌دا، ترامپ Ùˆ ته‌یلۆرسۆن، ده‌بێت بڕیار بده‌Ù† كه‌ ئایا ده‌یانه‌وێت كه‌ له‌Ù… جه‌Ù†Ú¯Ù‡‌دا به‌شداری بكه‌Ù† Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌ به‌رفراوانبوونی نفووز Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی دراوسێی شیعه‌ÛŒ عێراق، واته‌ ئێران بگرن، یاخود ده‌یانه‌وێت Ú•Û†Úµ Ùˆ نفووزی خۆیان له‌ عێراق كه‌Ù… بكه‌نه‌وه‌.

ته‌یلۆرسۆن هه‌روه‌ها له‌وانه‌یه‌ بیه‌وێت درێژه‌ به به‌هێزكردنی كورده‌كان له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ڕاهێنان Ùˆ Ù¾Ú•Ú†Ù‡‌ككردنی كورده‌كان بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ داعش بدات؛ ئه‌Ù… سیاسه‌ته‌یش له‌وانه‌یه‌ ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ یارمه‌تیدانی په‌ره‌سه‌ندنی ئاگری ناكۆكیی ناوخۆیی له‌ نێوان به‌غدا Ùˆ هه‌رێمی كوردستانی عێراق. هه‌روه‌ها له‌وانه‌یه‌ كاریگه‌ری له‌سه‌ر بازاڕی نه‌وت دابنێت و، له‌ لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه،‌ ئه‌Ù… ململانێیانه‌ ده‌توانێت ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ به‌هێزتربوون و، داواكاریی كورده‌كانی سووریا Ùˆ توركیا بۆ سه‌ربه‌خۆیی زیاتر، له ‌كاتێكدا كه‌ چاوه‌ڕوان ده‌كرێت توركیا دژی ئه‌Ù… كاره‌ بوه‌ستێته‌وه‌.

كۆریای باكوور:

ده‌سه‌ڵاتی دیكتاتۆریی كۆریای باكوور، به‌نهێنی، پێنج تاقیكردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی له‌ ماوه‌ÛŒ ده‌یه‌ÛŒ ڕابردوودا ئه‌نجام داوه‌. له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ سه‌رۆكایه‌تیی ئۆبامادا چوار جار تاقیكردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌نجام داوه‌ و، ته‌نیا له‌مساڵدا دوو تاقیكردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌نجام داوه. ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ له‌ هه‌ÙˆÚµ Ùˆ جووڵه‌یه‌ÙƒÛŒ سه‌یروسه‌مه‌ره‌دایه‌ بۆ تاقیكردنه‌وه‌ÛŒ مووشه‌ÙƒÛŒ باڵستیكی. تاقیكردنه‌وه‌كانی ئه‌تۆمیی كۆریای باكوور، بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان ئابڵووقه‌كانی سه‌ر‌ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ ته‌وندوتۆڵتر بكات. له‌وانه‌یش ئه‌Ùˆ بڕیاره‌ÛŒ ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ ئاسایش كه‌ له‌ مانگی 11ÛŒ 2016دا په‌سند كرا، تاوه‌كوو به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… بڕیاره‌ داهاتی هه‌نارده‌كردنی ئه‌Ùˆ وڵاته‌ بۆ یه‌Ùƒ له‌سه‌ر چوار ¼ دابه‌زێندرێت. به‌ڵام هیچ ئاماژه‌یه‌Ùƒ نابیندرێت كه ڕێبه‌ری Ú¯Ù‡‌نجی پیۆنگ یانگ، كیم جۆنگ ئون، ئاماده‌ÛŒ كۆنترۆڵكردنی به‌رنامه‌ÛŒ ئه‌تۆمی Ùˆ موشه‌كییه‌كه‌ÛŒ بێت.

ئێران:

ترامپ زۆر به‌توندی Ú•Ù‡‌خنه‌ÛŒ له ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی ڕێكه‌وتی 14ÛŒ جولای ساڵی 2015 له ‌نێوان ئێران Ùˆ شه‌Ø´ هێزی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ جیهان، گرت. زۆربه‌ÛŒ كۆمارییەکان، به‌تایبه‌ت له‌ كۆنگرێسی ئه‌مریكادا، به‌ به‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ هاوشێوه‌ÛŒ ترامپ، بڕوایان وایه‌ كه‌ ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ كه‌ ڕووسیا Ùˆ چین Ùˆ ئه‌ڵمانیا Ùˆ بریتانیا Ùˆ فه‌ره‌نسایش تێیدا به‌شدارن، پێویسته‌ بدڕێندرێت. له‌ كاتێكدا Ú•Ù‡‌خنه‌ÛŒ ترامپ له‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ØŒ به‌ مانای پێشێلكردنی ڕێككه‌وتنه‌كه‌ نییه‌.

پرسێكی دیكه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌رپرسانی ئیسڕائیلی، زۆر به‌بێده‌Ù†Ú¯ÛŒ ده‌ÚµÛŽÙ† كه‌ پێیان باشه‌ ئه‌Ùˆ ڕێككه‌وتنه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران به‌رده‌وام بێت و، له‌ژێر خاڵه‌كانی ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌دا ده‌رباره‌ÛŒ سنووره‌كانی ئه‌Ù… ئاڵووێره‌ دانوستاندن بكرێت Ùˆ ڕێوشوێنی ڕوون له‌ به‌رامبه‌ریدا بگیرێته‌ به‌ر. هۆكاره‌كه‌Ø´ÛŒ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ÛŒ Ùˆ ڕزگاربوونی هه‌ردوو لایه‌Ù† له‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ØŒ به‌ مانای هه‌وڵدان Ùˆ ده‌ستپێكردنی كێبڕكێیه‌ بۆ به‌ده‌ستهێنانی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئه‌تۆمی‌. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌یش، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌مریكا به‌ Ù‡Û†ÛŒ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ÛŒ ڕێككه‌وتننامه‌كه‌ØŒ بكه‌وێته‌ ژێر لۆمه‌ÛŒ هێزه‌كانی تره‌وه‌ØŒ ئه‌وه‌ زۆر ئه‌سته‌مه‌ كه‌ بتوانێت جارێكی تر پاڵپشتیی هاوپه‌یمانه‌ ئه‌وروپییه‌كانی بۆ Ú¯Ù‡‌ڕاندنه‌وه‌ÛŒ ئابڵووقه‌كانی سه‌ر ئێران، وه‌ده‌ست بخاته‌وه‌.

چین:

"ڕێكس ته‌یلۆرسۆن"ØŒ له‌وانه‌یه‌ خۆی له‌ به‌رامبه‌ر قه‌یرانێكدا ببینێته‌وه،‌ كه‌ ترامپ خۆی له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ وته‌ توندوتیژه‌كانی له‌ هه‌مبه‌ر چیندا، دروستی كردووه‌. گۆڕانكاری له ڕوانگه‌ Ùˆ سیاسه‌تی ترامپ Ùˆ ئه‌مریكا له ‌هه‌مبه‌ر تایوان، وه‌كوو به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ چینی یه‌كگرتوو، په‌یوه‌ندیی چین Ùˆ ئه‌مریكای تووشی قه‌یران كردووه‌.

 Ø¦Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ر په‌یوه‌ندیی چوار ده‌یه‌ÛŒ ڕابردووی ئه‌مریكا تێك بچێت، ترامپ ئه‌Ùˆ مه‌ترسییه‌ÛŒ قبووڵ كردووه‌ كه‌ چین ببێته‌ دوژمن Ùˆ نه‌یارێكی ئه‌مریكا؛ كه‌ ئه‌مه‌یش، ده‌توانێت هاوكارییه‌كانی ئیستا بخاته‌ ژێر گوشاره‌وه‌ یاخود زۆر سنوورداریان بكات. ئه‌Ù… پرسه‌یش ده‌توانێت ئامانجه‌ سیاسییه‌كانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له سه‌ر‌تاسه‌ری‌ جیهاندا ‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ بكاته‌وه‌. ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ چین، به‌رژه‌وه‌ندیی هاوبه‌Ø´ÛŒ به‌رفراوانی هه‌یه‌. چین به‌ سێیه‌مین وڵات داده‌ندرێت كه‌ كاڵاكانی ئه‌مریكا بۆی هه‌نارده‌ ده‌كرێت و، ئه‌مریكایش Ú¯Ù‡‌وره‌ترین Ùˆ یه‌كه‌مین بازاڕی هه‌نارده‌كردنی كاڵاكانی چینه‌. هه‌روه‌ها چین Ú¯Ù‡‌وره‌ترین خاوه‌Ù†ÛŒ قه‌رزه‌كانی ئه‌مریكایه‌.

ئۆكراین:

ئۆكراین Ùˆ ئه‌مریكا Ùˆ زۆربه‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژاوایی، بڕوایان وایه‌ كه‌ مۆسكۆ لایه‌نگرانی ڕووسیا له ڕۆژهه‌ڵاتی ئۆكراین له‌ ڕووی سه‌ربازییه‌وه‌ Ú†Ù‡‌كدار ده‌كات Ùˆ هانیان ده‌دات. پێكدادانه‌كانی نێوان هێزه‌كانی ئۆكراین Ùˆ لایه‌نگرانی مۆسكۆ له‌ ساڵی 2014Ù‡‌وه،‌ ژیانی زیاتر له‌ 10 هه‌زار كه‌سی تێك داوه‌. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌ڵمانیا Ùˆ  فه‌Ú•Ù‡‌نسا سه‌ركه‌وتنێكی بچووك Ùˆ كه‌میان هه‌بووه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ هه‌ردوو لایه‌Ù† بۆ ئاشتی Ùˆ دانوستاندن بانگهێشت Ùˆ هان بده‌Ù†.

ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ یه‌كێتیی ئه‌وروپا، به‌ Ù‡Û†ÛŒ پێوه‌لكاندنی نیمچه‌دوورگه‌ÛŒ كریمیا بۆ سه‌ر ڕووسیا Ùˆ پێكدادانه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ئۆكراین، Ú†Ù‡‌ندین ئابڵووقه‌ÛŒ ئابووریی جۆراوجۆریان بۆ مه‌به‌ستی سزادانی ڕووسیا، سه‌پاندووه‌. به‌ڵام ترامپ به‌ دوای دروستكردنی په‌یوه‌ندیی نزیك Ùˆ باشتر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیادایه‌ و، بڕوای وایه‌ كه‌ خۆی Ùˆ كاندیدكه‌ÛŒ بۆ پۆستی وه‌ز‌یری ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ وڵاته‌ØŒ ده‌بێت به‌ ئاراسته‌ÛŒ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ ئابڵووقه‌كانی سه‌ر ڕووسیا كار بكه‌Ù†.

سه‌رچاوه‌:

http://www.reuters.com

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون