PÊNÛS
ئێران ده‌یه‌وێ‌ ''سندووقی مه‌رگ'' له‌ مووسڵ دروست بکات  

2016-12-10

ئێران ده‌یه‌ÙˆÛŽ‌ ''سندووقی مه‌رگ'' له‌ مووسڵ دروست بکات

 

ئاماده‌کردنی: ماڵپه‌Ú•ÛŒ دوێچه‌وه‌له‌ÛŒ فارسی

وه‌رگێڕانی: ساماڵ ئه‌حمه‌دی

شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ هه‌روا به‌رده‌وامه‌. دوو ستراتیژیی سه‌ربازیی جودا بۆ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی شاری مووسڵ هه‌بوو. یه‌کیان ستراتیژیی عێراق بوو، ئه‌ÙˆÛŒ دیکه‌یش ستراتیژیی کۆماری ئیسلامی. ئێران ده‌یه‌ÙˆÛŽ شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ هه‌ر له‌ خاکی عێراقدا ببرێته‌وه‌.

ئه‌Ùˆ پلانه‌ جه‌نگییه‌ÛŒ سوپای عێراق و، ئه‌Ùˆ سیاسه‌ته‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی حه‌یده‌ر عه‌بادی بۆ گرتنه‌وه‌ÛŒ شاری مووسڵ له‌ مێشکیاندا بوو، بریتی بوو له‌ هێرشی ''ناڵه‌ئه‌سپی'' بۆ سه‌ر شاره‌Ú©Ù‡‌. ئامانجه‌Ú©Ù‡‌یان ئه‌وه‌ بوو له هێرشه‌Ú©Ù‡‌دا له‌‌ سێ لاوه‌ شاری مووسڵ Ú¯Ù‡‌مارۆ بده‌Ù† و، لای ڕۆژاوای شاره‌Ú©Ù‡‌یش بۆ ڕاکردن Ùˆ پاشه‌Ú©Ø´ÛŽÛŒ هێزه‌کانی سه‌ر به‌ گرووپی تیرۆریستیی ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی''ØŒ به‌ئاواڵه‌یی بێڵنه‌وه‌. به‌Ù… شێوه‌یه‌ هێزه‌کانی سه‌ر به‌ ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی'' ده‌یانتوانی به‌ Ú©Ù‡‌ڵکوه‌رگرتن له‌Ùˆ ڕێیه،‌ خۆیان به‌ره‌Ùˆ شوێنه‌کانی بنده‌ستیان له‌ سووریا ده‌رباز بکه‌ن، بۆ نموونه‌ به‌ره‌Ùˆ Ú•Ù‡‌ققه بڕۆن‌.

سوپای عێراق Ùˆ هێزه‌کانی هاوپه‌یمانیی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی له‌ ماوه‌ÛŒ دوو ساڵی ڕابردوودا، Ú†Ù‡‌ندین جار ئه‌Ù… سیاسه‌ته‌یان بۆ گرتنه‌وه‌ÛŒ شاره‌کانی عێراق به‌‌کار هێناوه‌. هێرشی ''ناڵه‌ئه‌سپی''ØŒ ده‌رفه‌تی ده‌ربازبوون به‌ هێزه‌ شه‌Ú•Ú©Ù‡‌ره‌کانی سه‌ر به‌ ''ده‌Ùˆ‌ÚµÙ‡‌تی ئیسلامی'' Ùˆ خه‌ÚµÚ©ÛŒ سڤیلیش ده‌دا. ئه‌Ù… سیاسه‌ته‌ØŒ گرتنه‌وه‌ÛŒ شاری مووسڵی خێراتر ده‌کرد Ùˆ Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌ڵپێچییه‌کانی شه‌Ú•Ù‡‌‌Ú©Ù‡‌یشی Ú©Ù‡‌Ù… ده‌کرده‌وه‌. ئه‌مه،‌ لانی Ú©Ù‡‌Ù…ØŒ باوه‌Ú•ÛŒ به‌Ø´ÛŽÚ© له‌ شرۆڤه‌کارانی شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ‌ØŒ یه‌Ú© له‌وان "هوشام ئه‌لهاشمی"یه‌.

به‌ڵام کۆماری ئیسلامیی ئێران، دژی ئه‌Ù… ستراتیژییه‌ سه‌ربازییه‌ بوو. پاشه‌Ú©Ø´ÛŽÛŒ هێزه‌کانی سه‌ر به‌ ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی''ØŒ به‌کرده‌وه‌ به‌ واتای ڕاکردنیان بوو ‌ بۆ Ù†ÛŽÙˆ خاکی سووریا، ئێرانیش دژی سه‌رله‌به‌ری ئه‌Ùˆ شتانه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ ده‌بنه‌ Ù‡Û†ÛŒ لاوازبوونی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی به‌شار ئه‌سه‌د له‌ سووریا.

شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ Ùˆ به‌رژوه‌ندییه‌کانی ئه‌سه‌د

له‌ ماوه‌ÛŒ ڕۆژانی ده‌ستپێکی ئۆپه‌ڕاسیۆنی ئازادکردنی مووسڵدا، ژماره‌یه‌Ú© له‌ هێزه‌کانی سه‌ر به‌ ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی''ØŒ مووسڵیان به‌جێ هێشت Ùˆ خۆیان Ú¯Ù‡‌یانده‌ Ú•Ù‡‌ققه‌ له‌ خاکی سووریادا. له‌به‌ر ئه‌مه‌ØŒ ئێران داوای داخستنی هه‌موو Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌کانی مووسڵی هێنایه‌ Ú¯Û†Ú•ÛŽ و، ده‌یویست له‌ به‌Ø´ÛŒ ڕۆژاوای مووسڵ ''kill box''ÛŽÚ©ØŒ یان به‌ کوردی ''سندووقێکی مه‌رگ'' دروست بکات.

ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئه‌سه‌د به‌ پشتیوانیی ڕووسیا Ùˆ ئێران Ùˆ حزبوڵڵا، توانیویه‌تی به‌Ø´ÛŽÚ©ÛŒ به‌رچاوی ئه‌Ùˆ ناوچانه‌ÛŒ له‌ بنده‌ستی شۆڕشگێڕان Ùˆ هێزه‌ دژبه‌ره‌کانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدا بوون، بگرێته‌وه‌. نزیکه‌ÛŒ ٨٠ له‌سه‌دی ناوچانه‌کانی بنده‌ستی شۆڕشگێڕان له‌ شاری حه‌ÚµÙ‡‌ب، Ú©Ù‡‌وتوونه‌ته‌وه‌ بنده‌ستی هێزه‌کانی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت. له‌به‌ر ئه‌Ù… هۆیه،‌ کۆماری ئیسلامی دژی ئه‌وه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ به‌ره‌ÛŒ شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ بگوازرێته‌وه‌ بۆ Ù†ÛŽÙˆ خاکی سووریا و، دۆخی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌Ú©Ù‡‌ÛŒ ئه‌سه‌د له‌ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنه‌وه‌ÛŒ سه‌رله‌به‌ری سووریادا بخاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌.

پاشه‌Ú©Ø´ÛŽÛŒ هێزه‌کانی سه‌ر به‌ ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی'' به‌ره‌Ùˆ Ú•Ù‡‌ققه‌ØŒ به‌کرده‌وه‌ ده‌بووه‌ ‌Ù‡Û†ÛŒ به‌هێزکردنی دۆخی ئه‌Ùˆ هێزانه‌. به‌Ù… هۆیه‌وه‌ کۆماری ئیسلامیی ئێران، ویستی هێزه‌ شه‌Ú•Ú©Ù‡‌ره‌کانی لایه‌نگری خۆی، وه‌کوو Ú†Ù‡‌کداره‌کانی حه‌شدی شه‌عبی (واته‌: Ú†Ù‡‌کدارکراوانی خه‌ÚµÚ©ÛŒ عێراق) له‌ به‌ره‌ÛŒ ڕۆژاوای مووسڵ Ùˆ له ‌نێوان مووسڵ Ùˆ Ú•Ù‡‌ققه‌دا جێگیر بکات. ئه‌رکی ئه‌Ù… Ú†Ù‡‌کدارانه‌ ئه‌وه‌ بوو Ú©Ù‡‌ به‌ره‌نگاری ئه‌Ùˆ هێزانه‌ÛŒ داعش ببنه‌وه‌ØŒ وا ده‌یانه‌ÙˆÛŽ شاری مووسڵ به‌جێ بێڵن.

ئێستا له‌ژێر گوشاری کۆماری ئیسلامیدا، به‌ره‌ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ڕۆژاوای مووسڵ کراوه‌ته‌وه‌ و، Ù‡ÛŽÚµÛŒ پێوه‌ندیی مووسڵ Ùˆ Ú•Ù‡‌ققه‌ پچڕاوه‌. به‌Ù… شێوه‌یه‌ هه‌Ù„ÛŒ ده‌ربازبوونی هێزه‌کانی سه‌ر به‌ ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی'' له‌Ù†ÛŽÙˆ چووه‌ و، ئه‌Ùˆ هێزانه‌ هیچ ڕێیه‌کیان به‌ده‌ر له‌ درێژه‌دان به‌ جه‌Ù†Ú¯ هه‌تا له‌ده‌ستدانی گیانیان، له‌به‌رده‌ستدا نه‌ماوه‌.

ئێستا به‌ به‌سترانی هه‌مووی ئه‌Ùˆ ڕێیانه‌ÛŒ ده‌چنه‌وه‌ شاری مووسڵ، ملیۆنێک هاووڵاتیی دانیشتووی شاری مووسڵیش هیچ ڕێیه‌Ú©ÛŒ ده‌ربازبوونیان بۆ نه‌ماوه‌ته‌وه‌ و، ناچار بوونه‌ زیاتر په‌نا بۆ نێوه‌ندی شاری مووسڵ ببه‌Ù†.

کوردێک سه‌باره‌ت به‌ پلانی هێرش بۆ سه‌ر شاری مووسڵ به‌ په‌یامنێری ڕۆیته‌رزی گوتووه‌: ''تۆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ سووچێکدا دوژمنه‌Ú©Ù‡‌ت Ú¯Ù‡‌مارۆ بده‌یت، هیچ ڕێیه‌Ú©ÛŒ بۆ ناهێڵیته‌وه‌ØŒ مه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌وه‌ÛŒ‌ تا دوایین هه‌ناسه‌ بجه‌نگێت.''

به‌گوێره‌ÛŒ وته‌کانی ئه‌Ù… ئه‌فسه‌ره‌ کورده‌ØŒ پلانی سه‌ره‌تاییی هێرشی ''ناڵه‌ئه‌سپی'' ئه‌وه‌ بوو که،‌ داڵانێک (کۆریدۆرێک) بۆ ده‌ربازبوون له‌ لای ڕۆژاوای شاره‌Ú©Ù‡‌وه‌ له‌به‌رچاو بگیرێت. به‌ڵام حه‌شدی شه‌عبی، یان هه‌مان ''Ú†Ù‡‌کدارکراوانی خه‌ÚµÚ©ÛŒ عێراق'' له‌سه‌ر پێداگریی کۆماری ئیسلامی، بڕیاری دا، Ú•ÛŽÛŒ ده‌ربازبوون به‌ره‌Ùˆ سووریا دابخات.

شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ

شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ، Ú¯Ù‡‌وره‌ترین شه‌Ú•ÛŒ سه‌ربازییه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ پاش هێرشه‌ سه‌ربازییه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ ئه‌مریکا له‌ ساڵی ٢٠٠٣دا، له‌ خاکی عێراقدا ڕوو ده‌دات. له‌ شه‌Ú•ÛŒ گرتنه‌وه‌ÛŒ مووسڵدا ١٠٠ هه‌زار Ú©Ù‡‌س به‌شدارییان کردووه‌Ø› له‌ سه‌ربازان Ùˆ پۆلیسی ئه‌Ùˆ وڵاته‌وه‌ بگره‌ تاکوو پێشمه‌رگه‌کانی کورد Ùˆ هێزه‌کانی سه‌ر به‌ حه‌شدی شه‌عبی (Ú†Ù‡‌کدارکراوانی خه‌ÚµÚ©ÛŒ عێراق). زۆربه‌ÛŒ ئه‌ندامانی حه‌شد، له‌ شیعه‌کان Ù¾ÛŽÚ© دێت. هاوپه‌یمانێتییه‌Ú©ÛŒ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیش به‌ سه‌رکردایه‌تیی ئه‌مریکا، له‌ زه‌ÙˆÛŒ Ùˆ ئاسمانه‌وه‌ پشتیوانی له‌ ئۆپه‌ڕاسیۆنی ئازادکردنی مووسڵ ده‌کات.

سوپای عێراق Ú†Ù‡‌ندین جار هۆشداریی داوه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ هاووڵاتییان Ùˆ خه‌ڵکانی سڤیل له‌Ù†ÛŽÙˆ شاری مووسڵدا هه‌Ù† و، به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ سه‌دان هه‌زار Ú©Ù‡‌س له‌Ù†ÛŽÙˆ شاره‌Ú©Ù‡‌دا هه‌ن، به‌کارهێنانی Ú†Ù‡‌Ú©ÛŒ قورس Ùˆ هێرشی ئاسمانی له‌ شوێنه‌ قه‌ÚµÙ‡‌باڵغه‌کاندا دژواره‌.

سوپای عێراق بۆ Ú•Ù‡‌خساندنی بواری ده‌ربازبوونی خه‌ÚµÚ©ÛŒ سڤیل، داکۆکیی له‌ ''هێرشی ناڵه‌ئه‌سپی'' ده‌کرد. ته‌نانه‌ت پاش وه‌رگرتنی ستراتیژییه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ ئێران، حه‌یده‌ر عه‌بادی، سه‌رۆکوه‌زیرانی عێراق، ئاماده‌ بوو به‌ ستراتیژییه‌ سه‌ربازییه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ خۆیدا بچێته‌وه‌. به‌ڵام به‌ له‌به‌رچاوگرتنی ئه‌زموونی شاره‌کانی دیکه،‌ له‌Ù… بڕیاره‌ پاشگه‌ز بووه‌وه‌. له‌ ئه‌زموونی شاره‌کانی دیکه‌دا، هێزه‌کانی داعش ته‌قه‌یان له‌Ùˆ خه‌ÚµÚ©Ù‡‌ ده‌کرد‌ØŒ Ú©Ù‡‌ ده‌یانویست ڕا بکه‌Ù† و، خه‌ÚµÚ©ÛŒ سڤیلیان ده‌کوشت.

سندووقی مه‌رگ

چالاکانی ڕێکخراوه‌ یارمه‌تیده‌ره‌کان به‌ په‌یامنێره‌کانی ڕۆیته‌رزیان گوتووه‌ØŒ Ù¾ÛŽØ´ ده‌ستپێکی شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ، کۆمه‌ÚµÛŽÚ© Ú©Ù‡‌مپ، بۆ په‌ناگه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ خه‌ÚµÚ©Ù‡‌ عێراقییه‌ÛŒ له‌ مووسڵ ده‌رباز ده‌بن، له‌ ناوچه‌کانی ژێرده‌سه‌ڵاتی کورده‌کان له‌ سووریا دروست کراون. به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌Ù… پلانه‌ØŒ بڕیار بووه‌ هاووڵاتیان Ùˆ Ú©Ù‡‌سانی سڤیل له‌ لای ڕۆژاوای مووسڵه‌وه‌ØŒ خۆیان بگه‌یه‌ننه‌ ئه‌Ùˆ Ú©Ù‡‌مپانه‌. ئیمکانی په‌نادان به‌ ٩٠ هه‌زار Ú©Ù‡‌س پێشبینی کرابوو.

یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌Ùˆ یارمه‌تیده‌رانه‌‌ به‌ په‌یامنێری ڕۆیته‌رزی گوتووه‌ØŒ کۆماری ئیسلامیی ئێران دژی هه‌بوونی داڵانێک بووه‌ بۆ ده‌ربازبوون به‌ره‌Ùˆ سووریا و، له‌سه‌ر داوای ئه‌Ùˆ وڵاته‌ØŒ به‌کرده‌وه‌ ''سندووقێکی مه‌رگ'' له‌ ڕۆژاوای مووسڵ دروست بووه‌.

هوشام ئه‌لهاشمی، Ú©Ù‡‌ شرۆڤه‌کارێکی عێراقییه‌ Ùˆ بابه‌ته‌كانی پێوه‌ندیدار به‌ ''جیهادییه‌كانی''ÛŒ ئیسلامییه‌وه‌ Ø´ÛŒ ده‌کاته‌وه‌ØŒ له‌باره‌ÛŒ پلانی ئازادکردنی مووسڵه‌وه‌ ئاماژه‌ به‌Ùˆ خاڵه‌ ده‌کات، Ú©Ù‡‌ بڕیار بووه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی مووسڵه‌وه‌ هێرش بکرێته‌ سه‌ر شاره‌Ú©Ù‡‌. به‌ Ú¯Ù‡‌مارۆدانی هه‌ر دوو لای باکوور Ùˆ باشووری شاره‌Ú©Ù‡‌یش‌ØŒ لای ڕۆژاواکه‌ÛŒ به‌کراوه‌یی ده‌مایه‌وه‌. به‌ڵام حه‌فته‌یه‌Ú© Ù¾ÛŽØ´ ده‌ستپێکی ئۆپه‌ڕاسیۆنه‌Ú©Ù‡‌ØŒ حه‌سه‌Ù† نه‌سڕوڵڵا، ڕێبه‌ری حزبوڵڵای لوبنان Ùˆ هاوپه‌یمانی سه‌ره‌کیی کۆماری ئیسلامیی ئێران، ئه‌مریکای تۆمه‌تبار کرد، به‌وه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ به‌Ù… پلانه‌ سه‌ربازییه‌ØŒ به‌کرده‌وه‌ Ú•ÛŽ بۆ ده‌ربازبوونی هێزه‌کانی داعش بۆ Ù†ÛŽÙˆ خاکی سووریا خۆش ده‌کات.

حه‌سه‌Ù† نه‌سڕوڵڵا گوتبووی: ''ده‌بێ سوپای عێراق Ùˆ هێزه‌ Ú†Ù‡‌کدارکراوه‌کانی خه‌ÚµÚ©ÛŒ عێراق، هه‌ر له‌ شاری مووسڵ داعش تێک بشکێنن، ده‌نا ناچار ده‌بن به‌دوایاندا بچن بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی سووریا و، له‌ÙˆÛŽ درێژه‌ به‌ جه‌Ù†Ú¯ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ùˆ گرووپه‌ تیرۆریستییه‌ بده‌Ù†.''

Ú©Ù‡‌ریم ئه‌لنووری، وته‌بێژی حه‌شد شه‌عبی، ده‌ستوه‌ردانی کۆماری ئیسلامی له‌ جێگیرکردنی شه‌Ú•Ú©Ù‡‌رانی شیعه‌ له‌ ڕۆژاوای مووسڵ به‌درۆ ده‌خاته‌وه‌ Ùˆ ده‌ÚµÛŽ: ''ئێران هیچ هۆکارێکی بۆ ده‌ستوه‌ردان لێره‌دا نییه‌. زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ù… باسانه‌ØŒ هه‌ر تیۆرین Ùˆ ڕاست نین.''

ئه‌مه‌ له‌ حاڵێکدایه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ جێگیربوونی شه‌Ú•Ú©Ù‡‌رانی شیعه‌ له‌ ڕۆژاوای مووسڵ باشییه‌Ú©ÛŒ دیکهی‌Ø´ÛŒ بۆ کۆماری ئیسلامی Ùˆ هاوپه‌یمانه‌کانی هه‌یه‌ØŒ ئه‌ویش ئه‌وه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی سووریایشه‌وه‌ ده‌توانن بۆ پشتیوانیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌Ú©Ù‡‌ÛŒ ئه‌سه‌د، کار بکه‌Ù†.

به‌ تێكشکانی ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی'' له‌ عێراق Ùˆ سووریا، هاوپه‌یمانه‌کانی کۆماری ئیسلامی، به‌سه‌ر سه‌رانسه‌ری ناوچه‌Ú©Ù‡‌دا، له‌ ئێرانه‌وه‌ تا لوبنان Ùˆ Ú©Ù‡‌ناره‌کانی ده‌ریای مه‌دیته‌رانه‌ØŒ زاڵ ده‌بن.

فشاری ڕووسیا Ùˆ نیگه‌رانیی فه‌ره‌نسا

هه‌ر ته‌نیا ئێران دژی پێدانی بواری ده‌رچوون به‌ هێزه‌کانی ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی'' له‌ ڕۆژاوای مووسڵه‌وه‌ نه‌بووه‌ØŒ به‌ڵکوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ڕووسیایش بۆ پشتیوانیی خۆی له‌ ڕێژیمه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ به‌شار ئه‌سه‌د، به‌توندی دژی ڕاگواستنی هێزه‌کانی داعشه‌ بۆ خاکی سووریا. هه‌رچه‌ند وته‌بێژی وه‌زاره‌تی به‌رگریی ڕووسیا، خۆی له‌ ڕوونکردنه‌وه‌ÛŒ ئاشکرا له‌Ù… باره‌یه‌وه‌ لا داوه‌.

له ‌لایه‌Ú©ÛŒ دیکه‌وه‌ØŒ به‌Ø´ÛŽÚ© له‌ وڵاتانی ڕۆژاوایش نیگه‌رانی ده‌ربازبوونی هێزه‌کانی داعشن له‌ مووسڵ. ده‌رچوونی ئه‌Ùˆ هێزانه‌ له‌ مووسڵ، به‌کرده‌وه‌ مه‌ترسیی هێرشی تیرۆریستی له‌ شوێنه‌کانی دیکه‌ÛŒ دنیا زیاد ده‌کات.

بۆ نموونه‌ØŒ یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌ دژبه‌ره‌ سه‌ره‌کییه‌کانی حکوومه‌تی به‌شار ئه‌سه‌د، واته‌ فه‌ره‌نسا، له‌وه‌ ده‌ترسێت Ú©Ù‡‌ کردنه‌وه‌ÛŒ داڵانی ده‌ربازبوون له‌ ڕۆژاوای مووسڵ، بواری ده‌ربازبوون بۆ سه‌دان شه‌Ú•Ú©Ù‡‌ری سه‌ر به‌ ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی'' ده‌Ú•Ù‡‌خسێنێ؛ واته‌ بۆ هه‌مان ئه‌Ùˆ Ú©Ù‡‌سانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ له‌ هێرشه‌ تیرۆریستییه‌کانی فه‌ره‌نسا Ùˆ به‌لجیکدا ده‌ستیان هه‌بووه‌. جێی وه‌بیرهێنانه‌وه‌یه‌ Ú©Ù‡‌ فه‌ره‌نسایش وێڕای ئه‌مریکا، پشتیوانی له‌ هێرشه‌ ئاسمانی Ùˆ زه‌مینییه‌کانی دژی داعش له‌ مووسڵ ده‌کات.

حه‌فته‌یه‌Ú© پاش ده‌ستپێکردنی ئۆپه‌ڕاسیۆنی ئازادکردنی مووسڵ، فره‌نسوا ئۆلاند، سه‌رۆککۆماری فه‌ره‌نسا گوتبووی ''پێدانی بواری ده‌ربازبوون له‌ مووسڵ، ئیمکانی ئه‌وه‌ ده‌خاته‌ به‌رده‌ستی تیرۆریستان Ú©Ù‡‌ له‌Ùˆ شاره‌ ڕا بکه‌Ù† Ùˆ ڕاسته‌وخۆ، خۆیان بگه‌یه‌ننه‌ شاری Ú•Ù‡‌ققه‌.''

''سندووقی مه‌رگ'' Ú†Û†Ù† دروست کرا؟

تا دوایین Ú•Û†Ú˜Ù‡‌کانی مانگی ئۆکتۆبه‌ر، هیچ گۆڕانێک له‌ پلانه‌ سه‌ربازییه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ سوپای عێراقدا Ù¾ÛŽÚ© نه‌هاتبوو، باسی داخستنی ڕۆژاوای مووسڵیش هه‌ر له‌گۆڕێدا نه‌بوو. کۆتاییی مانگی ئۆکتۆبه‌ر، حه‌یده‌ر عه‌بادی، سه‌رۆکوه‌زیرانی عێراق Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی بۆ به‌شداریی هێزه‌کانی حه‌شدی شه‌عبی له‌ شه‌Ú•ÛŒ مووسڵدا ده‌ربڕی.

هوشام ئه‌لهاشمی، Ú©Ù‡‌ شرۆڤه‌کارێکی عێراقییه‌ Ùˆ بابه‌ته‌یلی پێوه‌ندیدار به‌ ''جیهادییه‌كانی''ÛŒ ئیسلامییه‌وه‌ Ø´ÛŒ ده‌کاته‌وه‌ØŒ له‌باره‌ÛŒ Ú•Ù‡‌زامه‌ندییه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ عه‌بادی له‌سه‌ر پێشنیاره‌Ú©Ù‡‌ÛŒ کۆماری ئیسلامیی ئێران، به‌ په‌یامنێرانی گوتووه‌: ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی عێراق له‌به‌ر ئه‌وه‌ پێشنیاره‌Ú©Ù‡‌ÛŒ ئێرانی بۆ ناردنی هێزه‌کانی حه‌شدی شه‌عبی بۆ مووسڵ Ùˆ داخستنی Ú•ÛŽÛŒ سووریا په‌ژراند، چونکه‌ Ù¾ÛŽÛŒ وا بوو کۆنترۆڵکردنی ڕۆژاوای مووسڵ Ùˆ Ú•ÛŽÛŒ پێوه‌ندیی ئه‌Ùˆ شاره‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سووریا کاتێکی زۆری ده‌وێت Ùˆ هێزه‌کانی داعش ده‌رفه‌تی پێویستیان بۆ ڕاکردن به‌ره‌Ùˆ سووریا له‌به‌رده‌ستدا ده‌بێت.''

ئه‌رکی حه‌شدی شه‌عبی بۆ داخستنی Ú•ÛŽÛŒ پێوه‌ندیی ڕۆژاوای مووسل له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سووریا، Ú•Û†Ú˜ÛŒ ٢٨ی ئۆکتۆبه‌ر به‌فه‌رمی ده‌ستی Ù¾ÛŽ کرد؛ واته‌ ١١ Ú•Û†Ú˜ پاش ده‌ستپێکی ئۆپه‌ڕاسیۆنه‌ به‌ربڵاوه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ گرتنه‌وه‌ÛŒ‌ مووسڵ. به‌ڵام شه‌Ú•Ú©Ù‡‌رانی حه‌شدی شه‌عبی زۆر به‌خێرایی، توانییان به‌ گواستنه‌وه‌ÛŒ هێزه‌کانی خۆیان له‌ باشووری مووسڵه‌وه‌ØŒ لای ڕۆژاوای ئه‌Ùˆ شاره‌ بخه‌نه‌ بنده‌ستی خۆیانه‌وه‌.

ئه‌لهاشمی له‌ درێژه‌ÛŒ‌ شرۆڤه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ خۆیدا ده‌ڵێت: ''حه‌یده‌ر عه‌بادی Ù¾ÛŽÛŒ سه‌یر بوو، Ú©Ù‡‌ هێزه‌کانی حه‌شدی شه‌عبی له‌ ماوه‌ÛŒ Ú†Ù‡‌ند ڕۆژدا توانییان ڕۆژاوای مووسڵ بگرن Ùˆ به‌خێرایی Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتن وه‌ده‌ست بێنن. پاش ئه‌وه‌ØŒ ڕواڵه‌تی شه‌Ú•ÛŒ مووسڵ به‌ته‌واوه‌تی گۆڕا. Ú•ÛŽÛŒ ده‌ستڕاگه‌یشتن به‌ خۆراک Ùˆ سووته‌مه‌Ù†ÛŒ پچڕا و، هێزه‌کانی داعش هه‌ر ئه‌وه‌نده‌یان بۆ مایه‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ تاکوو مردن بجه‌Ù†Ú¯Ù†.''

مووسڵ، حه‌ÚµÙ‡‌بێکی دیکه‌ØŸ

هه‌ر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌ره‌تای ئۆپه‌ڕاسیۆنی داخستنی لای ڕۆژاوای مووسڵ له ‌لایه‌Ù† میلیشیاکانی شیعه‌وه‌ØŒ ڕێبه‌ری ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی''ØŒ ئه‌بوبه‌کر به‌غدادی، له‌ په‌یامێکی ده‌نگیدا داوای له‌ شوێنکه‌وتووانی خۆی له‌ مووسڵ کرد، Ú©Ù‡‌ شاری له‌دایکبوونی ''خه‌لافه‌تی ئیسلامی''ØŒ واته‌ مووسڵ به‌جێ نه‌Ù‡ÛŽÚµÙ† Ùˆ پاشه‌Ú©Ø´ÛŽ‌ نه‌Ú©Ù‡‌Ù†. به‌غدادی ساڵی ٢٠١٤ له‌ مووسڵ بناغه‌دانانی خه‌لافه‌ته‌ ئیسلامییه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ خۆی ڕاگه‌یاند.

له‌ سه‌ره‌تای ئۆپه‌ڕاسیۆنی گرتنه‌وه‌ÛŒ شاری مووسڵه‌وه،‌ سه‌ربازانی عێراقی له‌ Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŽÚ© ڕاپۆرتی جۆربه‌جۆردا گوتوویانه‌ØŒ سه‌دان هێرشی خۆکوژی له‌ لایه‌Ù† هێزه‌کانی ''ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسلامی''یه‌وه‌ له‌ شاری مووسڵ دژ به‌ هێزه‌کانی هاوپه‌یمانیی نێوه‌ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئه‌نجام دراون. هێزه‌کانی داعش به‌ Ú©Ù‡‌ڵکوه‌رگرتن له‌Ùˆ تونێلانه‌ÛŒ له‌ شوێنه‌کانی نیشته‌جێبوونی خه‌ڵکدا لێیان داون و، به‌ به‌کارهێنانی دانیشتووانی شاره‌Ú©Ù‡‌ وه‌کوو قه‌ڵغانی مرۆڤی، له ‌هه‌مبه‌ر هێزه‌کانی هاوپه‌یماناندا ده‌جه‌Ù†Ú¯Ù†.

یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌ ئه‌فسه‌رانی باڵای ئه‌مریکا، Ú©Ù‡‌ له‌ هاوپه‌یمانیی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی ئازادکردنی شاری مووسڵدا به‌شداره‌ØŒ داکۆکی له‌ ستراتیژیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی عێراق بۆ داخستنی لای ڕۆژاوای مووسڵ کردووه‌ Ùˆ گوتوویه‌تی، سوپای عێراق ١٥ ساڵ ئه‌زموونی جه‌Ù†Ú¯ÛŒ هه‌یه‌ Ùˆ له‌ خه‌ÚµÚ©ÛŒ دیکه‌ باشتر ده‌زانێ پلان دابنێت؛ بۆیه‌ هێزه‌کانی هاوپه‌یمانانیش پشتیوانی له‌ بڕیاره‌Ú©Ù‡‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی حه‌یده‌ر عه‌بادی Ùˆ سوپای ئه‌Ùˆ وڵاته‌ ده‌Ú©Ù‡‌Ù†.

به‌ڵام به بۆچوونی یه‌Ú©ÛŽÚ© له‌ فه‌رمانده‌ کورده‌کان، Ú©Ù‡‌ له‌ شه‌Ú•ÛŒ مووسڵدا به‌شداره‌ØŒ داخستنی Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌کانی پێوه‌ندیی ئه‌Ùˆ شاره،‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌ڵپێچتربوون Ùˆ درێژبوونه‌وه‌ÛŒ شه‌Ú•Ù‡‌Ú©Ù‡‌ و، له‌وانه‌یه‌ دۆخی مووسڵیش بگه‌یه‌نێته‌ ئه‌Ùˆ دۆخه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ شاری حه‌ÚµÙ‡‌بی تێ Ú©Ù‡‌وتووه‌.

 

سەرچاوە:

http://www.dw.com

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون