PÊNÛS
چاوه‌ڕوانییه‌كانی جیهان له‌ دۆناڵد ترامپ: ڕووسیا  

2016-12-01

چاوه‌ڕوانییه‌كانی جیهان له‌ "دۆناڵد ترامپ": ڕووسیا

 

پێنووس: سه‌ره‌كیترین داواكاری Ùˆ چاوه‌ڕوانیی ڕووسیا له‌ سه‌رۆكی داهاتووی ئه‌مریكا، بریتییه‌ له‌:

  1. ئه‌مریكا ده‌رباره‌ÛŒ پرسی قه‌یرانی سووریا، درێژه‌ به‌ دانوستاندنه‌كان بدات.
  2. ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا له‌سه‌ر پرسه‌ ستراتیژییه‌كانی دژه‌تیرۆریزم درێژه‌ به‌ هاوكاری Ùˆ به‌شدارییان بده‌Ù†.
  3. كۆبوونه‌وه‌ÛŒ باڵای سه‌رۆكه‌كانی هه‌ر دوو وڵاتی ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا له‌ یه‌كه‌مین ده‌رفه‌تی گونجاو، دوای بیستی مانگی یه‌ÙƒÛŒ ساڵی 2017 به‌ڕێوه ‌بچێت.

Ú¯Ù‡‌وره‌ترین به‌ربه‌ست Ùˆ گرفتی به‌رده‌Ù… په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا چییه‌ØŸ

بێ گومان په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیا، یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنگترین په‌یوه‌ندییه‌ دوولایه‌نه‌كانه‌ بۆ جیهان، كه‌ كاریگه‌ری Ùˆ لێكه‌وته‌ÛŒ گرنگی له‌سه‌ر پرسه‌كانی وه‌Ùƒ "بڵاوبوونه‌وه‌ÛŒ Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ كۆكوژ" Ùˆ "بارگرژی Ùˆ ململانێیه‌ ناوچه‌یییه‌كان" Ùˆ "بڵاوبوونه‌وه‌ÛŒ زیاتری ئاسایش Ùˆ ئاشتی له‌ هه‌موو جیهاندا" هه‌یه‌. به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌یش، ئه‌Ù… پەیوه‌ندییه‌ له‌ قۆناغێكی زۆر ئه‌سته‌Ù… Ùˆ مه‌ترسیداردایه‌ و، ده‌توانێت زۆر به‌سانایی به‌ره‌Ùˆ پێكدادان له ‌نێوان نوێنه‌ره‌كانیان یاخود پێكدادانی ڕاسته‌وخۆی ئه‌Ù… دوو هێزه‌ ئه‌تۆمییه‌ بڕوات.

ڕێوشوێنی "پووتین" بۆ ‌نووساندنی نیمچه‌دوورگه‌ÛŒ كریمیا به‌ خاكی ڕووسیاوه‌ØŒ ئاماژه‌یه‌ÙƒÛŒ ئاشكرا Ùˆ ڕوونه‌ له‌ بوونی كێشه‌ Ùˆ گرفت له‌ سیسته‌Ù…ÛŒ ئاسایشی Ùˆ ڕێكخستنی گشتیی ئه‌وروپا له ‌پاش جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سارد. بێجگه‌ له‌Ùˆ كرده‌وانه‌ØŒ Ú•Ù‡‌فتاری ڕووسیا له‌ پشتیوانیكردن له‌ Ø´Û†Ú•Ø´Ú¯ÛŽÚ•Ù‡‌ Ú†Ù‡‌كداره‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ئۆكراینا، بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ لاوازیی زیاتری ئۆكراینا له‌ دووباره‌ ڕێكخستنه‌وه‌ Ùˆ بنیاتنانه‌وه‌ÛŒ ئابووریی لاواز Ùˆ له‌رزۆكی ئه‌Ù… وڵاته‌ و، ئه‌مه‌یش دیسانه‌وه‌ بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ ڕۆییشتی Ú•Ù‡‌وتی په‌ره‌پێدانی ئۆكراینا به‌ره‌Ùˆ ئاراسته‌ÛŒ دامه‌زراوه‌ ڕۆژاوایییه‌كان. ئابڵووقه‌ ئابوورییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان به‌ ڕێبه‌رایه‌تیی ئه‌مریكا و، سیاسه‌تی په‌راوێزخستنی دیپلۆماسی له‌دژی ڕووسیا، نه‌یتوانیوه‌ بچووكترین گۆڕانكارییه‌Ùƒ له‌ Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ سیاسه‌ته‌كانی ڕووسیا دروست بكات. له ‌به‌رامبه‌ردا، ڕووسیا له ‌ڕیگه‌ÛŒ ده‌ستێوه‌ردانی به‌هێزی سه‌ربازیی خۆی له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ناوخۆی سووریا و، پاڵپشتی له‌ زیندووكردنه‌وه‌ÛŒ حكوومه‌ته‌كه‌ÛŒ به‌شار ئه‌سه‌د، واشنتۆنی هێنایه‌ سه‌ر مێزی دانوستاندن. هه‌روه‌ها به‌Ù¾ÛŽÛŒ Ú†Ù‡‌ند ڕاپۆرتێك، ڕووسیا له‌ مییانه‌ÛŒ هه‌ڵمه‌تی هه‌ستیاری هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌مریكا له ‌ساڵی 2016دا، Ú†Ù‡‌ندین هێرشی سایبه‌ریی له‌ دژی به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ ئامانجه سیاسییه‌ زۆر‌ گرنگه‌كانی ئه‌Ùˆ وڵاته،‌ ئه‌نجام داوه‌.

سه‌رۆككۆماری نوێی ئه‌مریكا بۆ هه‌ڵگرتنی به‌ربه‌رسته‌كان، پێویسته‌ Ú† ڕێوشوێنێك بگرێته ‌به‌ر؟

له‌ مییانه‌ÛŒ هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تیی كۆماری ئه‌مریكا له‌ ساڵی 2016دا، دوو ڕوانگه‌ Ùˆ خوێندنه‌وه‌ÛŒ جیاواز ده‌رباره‌ÛŒ ڕووسیا، دروست بوون. له ‌لایه‌Ùƒ دۆناڵد ترامپ سه‌رۆككۆماری هه‌ڵبژێردراوی ئه‌مریكا، به‌ÚµÛŽÙ†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ دا كه‌ دوای سه‌ركه‌وتن له‌ هه‌ڵبژاردندا، هه‌ڵسوكه‌وتێكی چالاكانه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا ده‌ست Ù¾ÛŽ ده‌كات و، هه‌ÙˆÚµ ده‌دات له‌سه‌ر هه‌ندێ پرسی وه‌كوو به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ تیرۆر، هاوكاریی نێوان ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا په‌ره ‌Ù¾ÛŽ بدات. به‌ڵام له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تر، كۆنگرێسی ئه‌مریكی Ùˆ نوخبه‌ سیاسییه‌كانی ئه‌مریكا، له‌سه‌ر ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ دوژمنكارانه‌تر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا Ú¯Ù‡‌ییشتنه‌ ڕێككه‌وتن و، ته‌نانه‌ت له‌Ù… نێوه‌نده‌دا هه‌ندێ كه‌س زمانێكی ئه‌وتۆی زبریان له ‌هه‌مبه‌ر پووتین Ùˆ ڕووسیا به‌كار هێنا، كه‌  جه‌Ù†Ú¯ÛŒ ساردی وه‌بیر ده‌هێنایه‌وه‌. له‌Ùˆ ڕووه‌وه‌ كه‌ "ترامپ" له‌ مانگه‌كانی یه‌كه‌Ù…ÛŒ ده‌ستبه‌كاربوونی خۆیدا، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌وله‌وییه‌ته‌ سیاسییه‌ گرنگه‌ ناوخۆیییه‌كاندا (وه‌كوو وه‌رگرتنی متمانه‌ بۆ ئه‌ندامانی كابینه‌كه‌ÛŒ و، دادگه‌ÛŒ باڵای ئه‌مریكا)  ڕووبه‌ڕوو ده‌بێته‌وه‌ØŒ زۆر ئه‌سته‌Ù… دێته‌ Ù¾ÛŽØ´ چاو، كه‌ "ترامپ" له‌Ùˆ ماوه‌یه‌دا گۆڕنكارییه‌ÙƒÛŒ ئه‌وتۆ له‌ سیاسه‌ته‌كانی ئۆباما، كه‌ به‌ ئاراسته‌ÛŒ په‌راوێزخستن Ùˆ گوشارخستنه‌سه‌ر ڕووسیا گرتوویه‌ته‌ به‌ر، Ù¾ÛŽÙƒ بێنێت  و، له‌Ù… سیاسه‌تا‌نه‌ پاشگه‌ز ببێته‌وه‌. به‌ڵام ئیداره‌ÛŒ "ترامپ"ØŒ ده‌توانێت دانوستاندنی نهێنیی سه‌ره‌تایی له‌سه‌ر ده‌ستپێكردنه‌وه‌ÛŒ په‌یوه‌ندی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا، ته‌نانه‌ت له‌ قۆناغی ده‌ستاوده‌ستكردنی ده‌سه‌ڵاتیشدا، ئه‌نجام بدات.

به ‌دریژاییی ساڵی داهاتوو، "ترامپ" ده‌توانێت هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی به‌ ئاراسته‌ÛŒ په‌یوندیی چالاكانه‌تر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیا ده‌ست Ù¾ÛŽ بكات. ته‌نانه‌ت ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ سه‌رۆككۆماریی "ترامپ"دا، هاوكاری Ùˆ په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ قووڵتر له ‌نێوان ئه‌مریكا Ùˆ ڕووسیادا دروست نه‌بێت، بێ گومان دروستكردنی ئه‌Ùˆ ئاسته‌ له‌ هاوكاری Ùˆ په‌یوه‌ندی له ‌نێوان هه‌ر دوو وڵاتدا، Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ به‌رفراوان له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ هه‌ستیار Ùˆ ژیانییه‌كانی ئه‌مریكا له‌خۆ ده‌گرێت.  بۆ ده‌ستپێكردن، پێویسته ئیداره‌ÛŒ نوێی‌ ئه‌مریكا به‌رژه‌وه‌ندییه‌ هه‌ستیار Ùˆ ژیانییه‌كانی خۆی وه‌كوو: كۆنترۆڵ Ùˆ به‌ڕێوه‌بردنی پێكدادانه‌ ناوچه‌یییه‌كان، پرسی Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له ‌بڵاوبوونه‌وه‌ÛŒ Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئه‌تۆمی، پاراستنی بازرگانیی ئازاد Ùˆ هاوسه‌نگیی هێز له‌ ناوچه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ئاسیا، بخاته‌ ژێر لێكۆڵینه‌وه‌ Ùˆ وردبینییه‌وه‌. هه‌روه‌ها ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا، پێویسته‌ ئه‌وه‌ ده‌ستنیشان بكات كه‌ پرۆژه‌ Ùˆ به‌رنامه‌ نوێیه‌كان، تا Ú† ئاستێك له‌ قازانج Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندیی ئه‌مریكا‌ و، به‌ ئاراسته‌ÛŒ جێبه‌جێكردنی ئه‌وله‌وییه‌ته‌كانی ئه‌مریكادان‌.

دووه‌Ù…ØŒ پێویسته‌ ئیداره‌ÛŒ ترامپ له‌ سیاسه‌ته گشتییه‌‌كانیدا له ‌هه‌مبه‌ر مۆسكۆ، هه‌ڵسه‌نگاندنێكی دووباره‌ ئه‌نجام بدات و، هاوسه‌نگییه‌Ùƒ له ‌نێوان به‌كارهێنانی ئامرازه‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كه‌ره‌كان Ùˆ ئامرازه‌كانی Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتندا دروست بكات. ئه‌مریكا به‌ درێژاییی ئه‌Ùˆ ماوه‌یه،‌ بۆ متمانه‌پێدان به‌ هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ "ناتۆ"دا و، به‌تایبه‌ت ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌وروپا، Ú†Ù‡‌ندین ڕێوشوێنێكی له‌ دژی ڕووسیا گرتۆته ‌به‌ر، كه‌ توانیویه‌تی ڕێگری له‌ كرده‌وه‌ ده‌ستدرێژیكارانه‌كانی مۆسكۆ بكات، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌یش ڕێوشوێنه‌كانی تر، وه‌Ùƒ سزا Ùˆ ئابڵووقه‌كان Ùˆ په‌راوێزخستنی دیپلۆماتیك، كاریگه‌رییه‌ÙƒÛŒ ئه‌وتۆی له‌سه‌ر Ú•Ù‡‌فتاره‌كانی ڕووسیا نه‌بووه‌ و، ته‌نیا بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ دووركه‌وتنه‌وه‌ Ùˆ جیابوونه‌وه‌ÛŒ خه‌ÚµÙƒÛŒ ڕووسیا له‌ ڕۆژاوا. له‌ كۆتاییدا، پێویسته‌ ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا به‌ڵێنه‌كانی خۆی جێبه‌جێ بكات و، Ú† له‌ كرده‌وه‌ Ùˆ Ú† به‌قسه‌ØŒ یارمه‌تیی هاوپه‌یمانه‌ ئه‌وروپییه‌كانمان بكات و، ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ له‌ سووده‌كانی بازاڕی ئازاد Ùˆ دیموكراسیی لیبراڵ وشیار كاته‌وه‌.

ئایا پێویسته‌ "ترامپ" به ‌دوای دانیشتن له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "پووتین" Ùˆ ئه‌نجامدانی كۆبوونه‌وه‌ÛŒ دوولایه‌نه‌ له ‌نێوان هه‌ر دوو وڵاتدا بێت؟

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ùˆ هۆكارانه‌ÛŒ كه‌ له‌Ù… ساڵانه‌ÛŒ دواییدا، بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ دووركه‌وتنه‌وه‌ Ùˆ دروستبوونی چاوه‌ڕوانیی له‌ڕاده‌به‌ده‌ر Ùˆ دروستبوونی ناكۆكی له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكادا، ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ له ‌جیاتی ته‌ركیزكردن Ùˆ جه‌ختكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر به‌رژه‌وه‌ندییه‌ هاوبه‌شه‌كان، هه‌میشه جه‌خت Ùˆ ته‌ركیز‌یكی زۆر له‌سه‌ر تایبه‌تمه‌ندییه‌ كه‌سێتییه‌كانی ڕێبه‌رانی مۆسكۆ Ùˆ واشنتۆن، كراوه‌ته‌وه‌‌. به‌ڵام "ترامپ" هه‌ر له‌Ùˆ ده‌ستپێكه‌ÛŒ كاره‌كه‌یدا، حه‌ز Ùˆ ویستێكی زۆری بۆ ئه‌نجامدانی دانوستاندن Ùˆ كۆبوونه‌وه‌ÛŒ ڕووبه‌ڕوو له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "پووتین"ØŒ سه‌رۆككۆماری ڕووسیا، نیشان داوه‌‌. له‌Ù… ڕووه‌وه،‌ له‌وانه‌یه‌ ئه‌مه‌یش وه‌كوو جیاوازییه‌Ùƒ بێت له‌ نێوان ڕێبه‌رانی سیاسیی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكادا. له ‌ڕاستیدا ده‌ربڕینی ئه‌Ù… حه‌ز Ùˆ ویسته،‌ دوولایه‌نه‌ بووه‌ و، "پووتین"یش له ‌به‌رامبه‌ر ئه‌Ù… ده‌ربڕینه‌ÛŒ "ترامپ"دا، كاردانه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕێزدارانه‌ÛŒ له‌خۆی نیشان داوه‌. به‌ڵام نیگه‌رانییه‌ÙƒÛŒ Ú¯Ù‡‌وره‌یش له‌Ù… باره‌یه‌وه‌ له ‌ئارادایه‌ØŒ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به ‌درێژاییی دوو ده‌یه‌ÛŒ ڕابردوودا ڕێوشوێن Ùˆ مۆدێڵێكی تایبه‌ت، به‌سه‌ر په‌یوه‌ندییه‌كانی ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكادا زاڵ بووه‌ØŒ به‌Ùˆ شێوه‌یه‌ÛŒ كه‌ له‌ ساڵی یه‌كه‌Ù…ÛŒ ده‌ستپێكردنی كاری سه‌ر‌ۆككۆماری نوێی ئه‌مریكادا، په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ باش له ‌نێوان هه‌ردوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تدا دروست بووه‌ØŒ به‌ڵام به‌ره ‌به‌ره‌ Ùˆ له ‌ساڵه‌كانی دواتردا، په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان واشنتۆن Ùˆ مۆسكۆ به‌ره‌Ùˆ ساردی Ùˆ بێمتمانه‌یی Ùˆ دوژمنایه‌تیی ئاشكرا ڕۆییشتووه‌. له ‌ئێستایشدا، ئه‌Ù… نیگه‌رانییه‌ له ‌ئارادایه‌ كه‌ یه‌كه‌مین چاوپێكه‌وتن Ùˆ دانیشتنی نێوان "پووتین" Ùˆ ترامپ" له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ مۆدێڵه‌ÛŒ دوو ده‌یه‌ÛŒ دوایی‌ بڕوات و، Ú¯Ù‡‌رمی Ùˆ نزیكبوونه‌وه‌ÛŒ په‌یوه‌ندییه‌كانی ساڵی یه‌كه‌Ù…ØŒ قۆناغ به ‌قۆناغ له‌ ساڵانی دواتردا، جێگه‌ÛŒ خۆی بداته‌ بێمتمانه‌یی Ùˆ بارگرژی.

سه‌ره‌ڕای هه‌موو ئه‌Ùˆ بابه‌تانه‌ØŒ كۆبوونه‌وه‌ÛŒ نێوان سه‌رۆكه‌كانی هه‌ردوو وڵاتی ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا، پێویسته‌ له‌ یه‌كه‌مین ده‌رفه‌تی پاش بیستی مانگی یه‌ÙƒÛŒ ساڵی 2017ØŒ به‌ڕێوه‌ بچێت. به‌بێ ئه‌نجامدانی كۆبوونه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه‌ØŒ هیچ كام له‌Ùˆ دوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ØŒ ده‌رفه‌ته‌كانی دروستبوو بۆ په‌‌یوه‌ندیی زیاتر، كۆنترۆڵی بارگرژی Ùˆ پێكدادانه‌كان و، ته‌نانه‌ت هاوكارییه‌كانیش به‌جددی وه‌رناگرن. سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌یش، هه‌رچه‌نده‌ ده‌ربڕین Ùˆ گوته‌ÛŒ دوژمنانه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی دوو وڵاتدا زاڵ بێت، به‌ڵام دیسانه‌وه‌ ڕێبه‌رانی ڕووسیا Ùˆ ئه‌مریكا به‌رپرسیارێتیی ئه‌خلاقی Ùˆ سیاسییان له ‌هه‌مبه‌ر Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ قووڵبوونه‌وه‌ÛŒ قه‌یران Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ له‌ سووریا Ùˆ ئۆكراینا، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ فراوانخوازیی ئه‌تۆمیی ئێران Ùˆ كۆریای باكوور، هه‌روه‌ها جێبه‌جێكردن Ùˆ دروستكردنی سنوورێك بۆ جبه‌خانه‌ مه‌زنه‌كانی هه‌ردوو وڵات Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌پێدان به‌ لێكۆڵینه‌وه‌ لێی، له‌ ئه‌ستۆدایه‌.

سه‌رچاوه‌:

https://www.wilsoncenter.org

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون