PÊNÛS
ده‌سته‌بژێره‌كان Ùˆ كۆمه‌ڵگە  

2016-12-01

ده‌سته‌بژێره‌كان Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Û•

نووسه‌ر: تۆماس. بی. باتامۆر (Thomas Burton Bottomore)

پێنووس: ئه‌Ù… كتێبه‌ پێداچوونه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ Ú•Ù‡‌خنه‌یییه‌ ده‌رباره‌ÛŒ مشتومڕه‌كانی یه‌كسانیخوازی Ùˆ ده‌سته‌بژێرگه‌رایی له‌ دژی یه‌كتری، هه‌روه‌ها هه‌ڵسه‌نگاندنێكه‌ ده‌رباره‌ÛŒ ئه‌Ù… مشتومڕانه‌ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ به‌جیهانیبوونی مۆدێڵی دیموكراسییه‌وه‌. واته، له‌ چوارچێوه‌ÛŒ سیسته‌مێكدا، كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ به‌رفراوانبوونی هێزی شوێندانه‌ریی خه‌ÚµÙƒ له‌سه‌ر سیاسه‌ته‌ ورد Ùˆ Ú¯Ù‡‌وره‌كان له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ مافه‌ مه‌دنی Ùˆ سیاسییه‌كانه‌وه‌ØŒ داوای كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†Úµ Ùˆ گرنگی Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌سته‌بژێره‌كان ده‌كات.

نوو‌سه‌ری ئه‌Ù… كتێبه‌ØŒ له‌ ساڵی 1920 له‌دایك بووه‌ Ùˆ له ‌ساڵی 1992 ÙƒÛ†Ú†ÛŒ دواییی كردووه‌. باتامۆر، كۆمه‌ڵناسی بریتانی، به‌Ú•Ù‡‌Ú†Ù‡‌ÚµÙ‡‌Ùƒ هیندییه‌ØŒ كه‌ سه‌رۆكی ÙƒÛ†Ù„ÛŽÚ˜ÛŒ زانسته ‌سیاسییه‌كان Ùˆ كۆمه‌ڵناسی Ùˆ مرۆڤناسیی زانكۆی "Simon Fraser" له‌ كه‌نه‌دا بووه‌. له‌ ساڵی 1959 تاوه‌كوو 1960ØŒ له‌ هندۆستان و، دواتر له‌ قوتابخانەی ئابووریی له‌نده‌Ù†(London school of economics)ØŒ وانه‌بێژ بووه‌ و، له‌ ساڵی 1953 تاوه‌كوو 1959 سكرتێری ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ نێونه‌ته‌وه‌ییی كۆمه‌ڵناسی بووه‌. هه‌روه‌ها له‌ ساڵی 1953 تاوه‌كوو 1963ØŒ سه‌رنووسه‌ری گۆڤاری "Current Sociology" بووه‌. له‌Ùˆ سه‌ر‌ده‌مه‌ به‌دواوه،‌ سه‌رنووسه‌ری به‌Ø´ÛŒ ئینگلیزیی گۆڤاری كۆمه‌ڵناسیی ئه‌وروپا به ‌ناوی "European Journal Of Sociology " بووه‌. ناوبراو Ú†Ù‡‌ندین به‌رهه‌Ù…ÛŒ به‌نرخی ده‌رباره‌ÛŒ تیۆرییه‌كانی كۆمه‌ڵناسی Ùˆ توێژه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان Ùˆ ماركس Ùˆ ماركسیزم، هه‌یه‌.

مێژووی هزر، ده‌رباره‌ÛŒ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كار Ùˆ كرده‌وه‌ Ùˆ ئه‌ركه‌كانی ده‌سته‌بژێره‌كان له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌دا، له‌وانه‌یه ته‌مه‌Ù†ÛŒ‌ به درێژاییی‌ مێژووی فه‌لسه‌فه‌ÛŒ سیاسی بێت. له‌وانه‌یه‌ بتوانین كتێبی كۆماری ئه‌فلاتۆن، به‌ كۆنترین ده‌Ù‚ÛŽÙƒ دابنێین كه‌ تیایدا ڕاسته‌وخۆ، ئاماژه‌ به‌ بابه‌تی هه‌بوونی گرووپێكی ده‌سته‌بژێر له‌ كۆمه‌ڵگادا ده‌كات.

 Ø¨Ù‡‌Ù… پێیه‌یش، له‌ یه‌كه‌مین Ùˆ گرنگترین كتێبه‌كانی فه‌لسه‌فه‌ÛŒ سیاسیدا، پرسی ده‌ستنیشانكردنی ده‌سته‌بژێره‌كانی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ وه‌كوو پرسێكی جددی هاتۆته‌ ئاراوه‌. پرسێك كه‌ هیچ كاتێك له‌ فه‌لسه‌فه‌ÛŒ سیاسی، جیا نه‌بۆتەوە. هه‌رچه‌نده‌ بۆ Ú†Ù‡‌ندین سه‌ده،‌ ئه‌Ù… پرسه‌ وه‌كوو به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ بابه‌ته‌كانی گشتیی فه‌لسه‌فه‌ Ùˆ له‌ په‌یوه‌ندی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پرسه‌كانی بواری ئه‌خلاق، مایه‌وه‌. به‌ڵام به ‌بڵاوكردنه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ به‌رهه‌مه‌ÛŒ كه‌ وه‌كوو نوێترین ده‌Ù‚ÛŒ فه‌لسه‌فه‌ÛŒ سیاسیی مۆدێرن ده‌ناسرێت، واته‌ كتێبی "میر"ÛŒ مه‌كیاڤێللی و، ده‌ركه‌وتنی سیاسه‌ت وه‌كوو بوارێكی سه‌ربه‌خۆ‌ كه‌ بابه‌تی ده‌سته‌بژێره‌كان Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ÙƒÛŒ گرنگ Ùˆ سه‌ره‌كیی له‌ بابه‌ته‌كانی "حیكمه‌تی كرداری"ØŒ به‌ده‌ست هێنا.

"باتامۆر" له‌ پێشه‌كیی كتێبه‌كه‌یدا پێناسه‌ÛŒ ده‌سته‌بژێر ده‌كات Ùˆ ده‌ڵێت كه‌ ده‌سته‌بژێر (Elite) له ‌سه‌ده‌ÛŒ هه‌فده‌یه‌Ù…ÛŒ زایینی، بۆ پێناسه‌كردنی هه‌ندێ كاڵای تایبه‌تیی خاوه‌Ù† پله‌ÛŒ نایاب، به‌كار ده‌هات. دواتر ئه‌Ù… وشه‌یه ‌(Elite) بۆ ئاماژه‌پێدان به‌ گرووپه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ باڵاكانی وه‌كوو یه‌كه‌ هێرشبه‌ره‌كانی سه‌ربازی، یاخود پله‌ باڵاكانی خانه‌دانه‌كان به‌كار ده‌هات. هه‌روه‌ها به‌Ù¾ÛŽÛŒ فه‌رهه‌Ù†Ú¯ÛŒ ئۆكسفۆرد له‌ ساڵی 1823ØŒ وشه‌ÛŒ ده‌سته‌بژێر (Elite) بۆ ئاماژه‌پێدانه‌ به‌ گرووپه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییان.

باتامۆر ده‌ڵێت كه‌ وشه‌ÛŒ ده‌سته‌بژێر  EliteØŒ له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ تیۆرییه‌كانی كۆمه‌ڵناسی ده‌رباره‌ÛŒ ده‌سته‌بژێره‌كان و، به‌تایبه‌ت له‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ نووسراوه‌كانی ئابووریناس Ùˆ كۆمه‌ڵناسی ئیتاڵیایی "ویلفێر دۆپاریتۆ: Û±Û¸Û´Û¸Û±Û¹Û²Û³" (Vilfredo Pareto)ØŒ Ú•Ù‡‌واجی په‌یدا كرد.

"باتامۆر" قسه‌كردن له‌سه‌ر نوخبه (ده‌سته‌بژێر)Ù‡‌‌كان Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ØŒ له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ململانێی قوتابخانه‌كانی نوخبه‌Ú¯Ù‡‌را Ùˆ یه‌كسانیخوازه‌وه‌ ده‌خاته ‌ڕوو. گرنگیی ڕوانگه‌ÛŒ باتامۆر ده‌رباره‌ÛŒ ده‌سته‌بژێر له‌وه‌دایه‌ كه‌ هه‌ÙˆÚµ ده‌دات پرسه‌كانی په‌یوندیدار به‌ كاروباری سیاسی Ùˆ ئابووری، پێكه‌وه‌ Ùˆ هاوكات شرۆڤه‌ بكات، تاوه‌كوو له‌Ù… ڕیگه‌یه‌وه‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ده‌سته‌بژێره‌كانی ده‌سه‌ڵاتدار له‌ ڕووی واقعییه‌تی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌وه‌ØŒ ده‌ستنیشان بكات. هه‌روه‌ها Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌Ùˆ ده‌سته‌بژێرانه‌ له‌ به‌رجه‌سته‌كردنی توانا ماددی Ùˆ ناماددییه‌كانی ئه‌Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌ØŒ له‌ به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی چاره‌نووسی خۆیان، Ú† وه‌Ùƒ  نه‌ته‌وه‌یه‌Ùƒ و، Ú† وه‌كوو ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێك له‌ په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كاندا ئاراسته‌ بكات.

"باتامۆر"ØŒ به‌وه‌بیرهێنانه‌وه‌ÛŒ گۆڕانكارییه‌كانی دیموكراتیك له‌ سه‌ده‌ÛŒ بیسته‌مدا، خوێنه‌ر به‌ره‌Ùˆ بیركردنه‌وه‌ ده‌رباره‌ÛŒ ئه‌Ù… بابه‌ته‌ ڕاده‌كێشێت، كه‌ Ú†Û†Ù† Ùˆ به ‌Ú† شێوه‌یه‌Ùƒ پێشكه‌وتنه‌ دیموكراسییه‌كان له‌ سه‌ده‌ÛŒ بیسته‌مدا، بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ پاشه‌كشه‌كردنی تیۆرییه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌ نوخبه‌Ú¯Ù‡‌راكان. "باتامۆر" ده‌ڵێت ته‌نانه‌ت ئه‌Ú¯Ù‡‌ر هه‌موو ئه‌Ùˆ ئه‌زموونانه‌ÛŒ كه‌ پێیان ناوه‌ته‌ ئه‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌ØŒ سه‌ركه‌وتوو نه‌بوونه‌ و، سه‌ره‌ڕای ئه‌Ùˆ شكسته‌ÛŒ كه‌ بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ ڕووخانی بلۆكی ڕۆژهه‌ڵات Ùˆ ئۆردۆگه‌ÛŒ سۆسیالیزم، هه‌روه‌ها به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌Ùˆ ئه‌زموونانه‌ØŒ بونه‌ته‌‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی پێكهاته‌یه‌Ùƒ كه‌ تیایدا ده‌سته‌بژێره‌كان زۆر زیاتر له‌ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ دیموكراتیكه‌كان گرنگی Ùˆ هێزیان هه‌یه‌ØŒ به‌ڵام نابێت لاوازبوونی ده‌سته‌بژێرگه‌رایی وه‌كوو ڕوانگه‌یه‌Ùƒ به‌لاوه‌ بنیین Ùˆ گرنگیی Ù¾ÛŽ نه‌ده‌ین.

بوونی ئه‌Ù… ڕوانگه‌یه‌یه،‌ كه‌ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ هه‌ÙˆÚµÛŽÙƒÛŒ به‌رده‌وام به‌ ئاراسته‌ÛŒ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ Ú•Û†ÚµÛŒ گرووپێك Ùˆ سپاردنی كاروباره‌كان به‌ زۆرینه‌ÛŒ خه‌ڵك، بێته‌ ئاراوه‌ Ùˆ ببێته‌ ئه‌مری واقع.

ئه‌Ù… كتێبه‌ له‌ هه‌شت به‌Ø´ÛŒ سه‌ره‌ÙƒÛŒ Ù¾ÛŽÙƒ دێت:

به‌Ø´ÛŒ یه‌كه‌Ù…: ده‌سته‌بژێره‌كان: Ú•Ù‡‌هه‌ندی Ú†Ù‡‌مكی Ùˆ Ú•Ù‡‌هه‌ندی میتۆدۆلۆژی

به‌Ø´ÛŒ دووه‌Ù…: له‌ چینی ده‌سه‌ڵاتداره‌وه‌ بۆ ده‌سته‌بژێره‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كان

به‌Ø´ÛŒ سێیه‌Ù…: سیاسه‌ت Ùˆ خولی سووڕانی ده‌سته‌بژێره‌كان

به‌Ø´ÛŒ چواره‌Ù…: ڕوناكبیران Ùˆ به‌ڕێوه‌به‌ران Ùˆ بیرۆكراسییه‌كان

به‌Ø´ÛŒ پێنجه‌Ù…: نه‌ریت Ùˆ مۆدێرنیزاسیۆن: ده‌سته‌بژێره‌كان Ùˆ ئه‌Ùˆ‌ وڵاتانه‌ÛŒ كه‌ له ‌دۆخی په‌ره‌‌سه‌ندندان

به‌Ø´ÛŒ شه‌شه‌Ù…: دیموكراسی Ùˆ فره‌ییی ده‌سته‌بژێره‌كان

به‌Ø´ÛŒ هه‌وته‌Ù…: یه‌كسانی، یاخود ده‌سته‌بژێرگه‌رایی؟

به‌Ø´ÛŒ هه‌شته‌Ù…: له ‌سه‌ره‌تای هه‌زاره‌ÛŒ سێیه‌Ù…ÛŒ زایینی

 

سه‌رچاوه‌:

 Elites and Society (London: Watts, 1964; Harmondsworth: Penguin, 1966; Harmondsworth: Penguin. 1967; New York: Penguin, 1970).

https://www.amazon.com

تی.بی. باتامور، نخبگان Ùˆ جامعه‌ØŒ مترجم: علیرضا طیب، تهران: پردیس دانش ØŒ 1392.

به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ به‌رهه‌مه‌كانی تری باتامۆر:

  • Classes in Modern Society (London: Ampersand, 1955; London: George Allen & Unwin, 1965)
  • Marx: Selected Writings in Sociology & Social Philosophy (London: Watts, 1956; Harmondsworth: Penguin, 1963) editor with Maximilien Rubel
  • Sociology: A Guide to Problems & Literature (London: George Allen & Unwin, 1962)
  • Early Writings of Karl Marx (London: Watts, 1963) editor and translator
  • Critics of Society: Radical Thought in North America (London: George Allen & Unwin, 1967)
  • Karl Marx (1969)
  • Karl Marx (1973) editor
  • Sociology as Social Criticism (1975)
  • Marxist Sociology (1975)
  • A History of Sociological Analysis (1979) editor with Robert Nisbet
  • Modern Interpretations of Marx (1981) editor, ISBN 0-631-18040-0
  • Georg Simmel - The Philosophy of Money (1982) translator with David Frisby
  • A Dictionary of Marxist Thought (1983) editor
  • Sociology and Socialism (1984)
  • Theories of Modern Capitalism (1985)
  • Interpretations of Marx (1988) editor
  • The Capitalist Class: An International Study (1989) with Robert J. Brym
  • The Socialist Economy-Theory and Practice (1990)
  • Between Marginalism and Marxism: The Economic Sociology of J A Schumpeter (1992)
  • The Frankfurt School (Routledge 1995)

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون