PÊNÛS
ئایا ئەمریکا دژی جیهانە؟ ئەمریکای ترامپ Ùˆ ڕێکخستنی نوێی جیهانی  

2016-11-22

ئایا ئەمریکا دژی جیهانە؟ ئەمریکای ترامپ و ڕێکخستنی نوێی جیهانی


فرانسیس فۆکۆیاما

وەرگێڕانی لە ئینگلیزییەوە: پەیڕەو ئەنوەر

 

لە کۆتاییی هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، زانا و بیرمەندێکی سیاسی پێی وا بوو، [لیبڕاڵ دیموکراسی] هێما و ئاماژەی کۆتاییی مێژووە، ئەو ئێستا وای بۆ دەچێت کە سیاسەتی نەتەوەگەرایییانە دووبارە ڕۆژاوا دادەڕێژێتەوە و بەرزەفتی دەکاتەوە.
سەرکەوتنە سەرسووڕهێنەرەکەی ترامپ بەسەر هێلاری کلینتۆندا Ù„Û• هەڵبژارنەکەی ئەم دوایییەدا، چرکەساتێکی مێژوویی بوو، Ù†Û•Ú© تەنیا Ù„Û• دنیای ئەمریکی Ùˆ سیاسەتی ئەمریکیدا، بگرە بۆ تەواوی ڕێکخستنی جیهانی Ùˆ سیاسەتی جیهانی. Ù¾ÛŽ دەچێت Ù¾ÛŽ بنێینە Ù†ÛŽÙˆ سەردەمێکی تازەی ناسیۆنالیزمی پۆپۆلیسته‌وه‌. Ù¾ÛŽ دەچێت ڕێکخستنی لیبڕاڵیزمی زاڵ Ùˆ باڵادەست، Ú©Û• Ù„Û• پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا بنیات نراوە، بکەوێتە ژێر Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•ÛŒ تووڕەییی پەنگخواردووی زۆرینەی دیموکراسییەوە. مەترسیی خزانە Ù†ÛŽÙˆ جیهانێکی پڕکێشمەکێش Ùˆ ناسیۆنالیزمێکی تووڕە، گەورە بووە و، ئەگەر ئەمەیش ڕوو بدات بە چرکەساتێکی گرنگ Ùˆ گەورەی هاوشێوەی ڕووخانی [دیواری بەرلین] Ù„Û• ١٩٨٩دا، دێتە هەژمارکردن.

ئەتوارەکانی سەرکەوتنەکەی ترامپ، بنەمایەکی کۆمەڵایەتیی دەبێت Ù„Û•Ùˆ بزووتنەوەیەی Ú©Û• دەستی بۆ بردووە. چاوخشاندنێک بە نەخشەی هەڵبژاردن پێمان دەڵێت Ú©Û• لایەنگرانی "هیلاری کلینتۆن" Ù„Û• ڕووی جوگرافییەوە، شارەکانن، شان بە شانی کەناراوەکان؛ Ú©Û•Ú†ÛŒ Ú•ÛŽÚ•Û•ÙˆÛŒ سەرەکیی دەنگەکانی "ترامپ"ØŒ لادێ Ùˆ شارۆچکە بچووکەکانن. سەرسووڕهێنەرترین گۆڕان، هەڵگەڕانەوەی  پێنسیلڤانیا، میشیگان، ویسکۆنسن؛ سێ ویلایەتی پیشەسازی Ù„Û• باکوور، Ú©Û• Ù„Û•Ùˆ هەڵبژاردنەی دواییدا پاڵپشتی دیموکراتەکان بوون و، کلینتۆن Ù„Û• کەمپینی هەڵبژاردنەکەدا ئەوەندە بێزار Ùˆ سەرگەرمی نەکردبوون Ùˆ تەنانەت کەمپەینیشی تێدانەکرد. ترامپ، بەهۆی بەدەستهێنانی پاڵپشتی ئەو کرێکارانەی Ú©Û• کرابوونە دەرەوەی پڕۆسەی پیشەسازیبوون، توانیی سەر بکەوێت. ترامپ بەڵێنی دابوو Ú©Û• "Ø´Ú©Û† بۆ ئەمریکا بگەڕێنێتەوە"ØŒ کاریش بۆ کرێکارەکان بگەڕێنێتەوە.

پێشتر ئێمە ئەم چیڕۆکەمان بینیوە. چیڕۆکی [بڕێکزت] ئەوانەی کە پاڵپشتیی چوونەدەرەوەی بریتانیایان کرد لە یەکێتیی ئەوروپا، ئەوانیش خەڵکی لادێ و شارۆچکە بچووکەکان و دەرەوەی لەندەن بوون. ئەمە بۆ فەڕەنسایش ڕاستە، کاتێک کرێکارە دەنگدەرەکان کە دایک و باوک و داپیر و باپیرەیان هەمیشە دەنگیان بە حزبی کۆمۆنیست و سۆسیالیست و، دەنگیان بۆ بەرەی نیشتیمانی (مارین لە پێن) دەدا.

بەڵام ناسیۆنالیزمی پۆپۆلیست Ù„Û•Ùˆ دیاردەیە زۆر فراوانترە، ڤلادیمیر پووتین پشتیوانییەکی ئەوتۆی نییە Ù„Û• شارە گەورەکانی ÙˆÛ•Ú© سه‌نپێتێرزبۆرگ Ùˆ مۆسکۆ، چونکە ئاستی ڕۆشنبیرییان زۆر بەرزە؛ بەڵام پشتگیرییەکی گەورەی Ù„Û• سەرانسەری وڵاتدا هەیە. هەمان شتیش ڕاستە بۆ "ڕەجەب تەییب ئەردۆغان"ÛŒ سەرۆککۆماری تورکیا، Ú©Û• هاوسۆزی Ùˆ پشتگیرییەکی گەورەی Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ چینی ناوەڕاست Ùˆ پارێزگارانی وڵاتەکەیدا هەیە. سەرۆکوەزیرانی هەنگاریا "ڤیکتۆر ئۆربان"ØŒ Ú©Û• Ù„Û• هەموو کون Ùˆ کەلەبەرێکی وڵاتدا جەماوەری هەیە، تەنیا "بوداپێست"ÛŒ پایتەخت نەبێت.

وا پێ دەچێت چینی کۆمەڵایەتی، کە لە دونیای ئەمڕۆدا بە ئاستی خوێندەواریی تاک دەپێورێت و دیاری دەکرێت، بووە بە گرنگترین دابەشبوونی کۆمەڵایەتی لە وڵاتانێکی بێشوماری خاوەن سەرمایە و بازاڕ و پیشەسازی. لە بەرامبەریشدا، بە شێوازێکی ڕاستەوخۆ، بە جیهانگیری و تەکنەلۆژی بەستراونەتەوە و ئاسانکارییەکی گەورەیشی بۆ کراوە بە هۆی ڕێکخستنی جیهانی لیبڕاڵیزمەوە کە ئەمریکا لە ١٩٤٥ەوە، ڕۆڵێکی گەورەی لە دروستکردنیدا هەیە.

کاتێک ئێمە لەبارەی ڕێکخستنی جیهانی لێبڕاڵەوە گفتوگۆ دەکەین، قسە لەسەر ڕێسایەک دەکەین لەسەر بنەمای سیسته‌Ù…ÛŒ بازرگانی جیهانی Ùˆ وەبەرهێنان، Ú©Û• Ù„Û•Ù… دوایییەدا جووڵە بە Ú¯Û•Ø´Û•ÛŒ جیهانی دەدات. ئەو سیسته‌Ù…Û•ÛŒ Ú©Û• Ú•ÛŽÚ¯Û• بە "ئای فۆن" دەدات Ù„Û• [چین] ببەسترێت Ùˆ Ú•ÛŽÚ© بخرێت و، هەفتەیەک بەر Ù„Û• کریسمس بگوازرێتەوە بۆ ئەمریکا Ùˆ ئەوروپا. جگە Ù„Û•Ù…Û•ØŒ ئاسانکاریی بۆ ملیۆنان خەڵک کردووە Ù„Û• وڵاتە هەژارەکاندا، Ú©Û• بۆ وڵاتە زەنگین Ùˆ دەوڵەمەندەکان Ú©Û†Ú† بکەن و، دەرفەتی گەورەی کارکردن بۆ خۆیان Ùˆ منداڵەکانیان بدۆزنەوە.

ئەو سیسته‌Ù…Û•ØŒ Ù„Û• نێوان ساڵانی ١٩٧٠ تا قەیرانی داراییی ئەمریکا Ù„Û• ٢٠٠٨دا، بەمشێوەیە کاری کردووە Ú©Û• بانگەشەی بۆ دەکرا. بەرهەم Ùˆ خزمەتگوزاریی جیهانی، چوارهێندە زیادبووە بەشێوەیەک فریای سەدان ملیۆنان خەڵکی هەژار کەوت Ù†Û•Ú© تەنیا Ù„Û• چین Ùˆ هیند، بەڵکوو Ù„Û• ئەمریکای لاتین Ùˆ بیابانی گەورەی ئەفریقادا.

هەموو کەس ئەمڕۆ، بەپەرۆشەوە ئاگادارە Ú©Û• سوودەکانی ئەم سیسته‌Ù…Û• بۆ هەموو خەڵکی نییە و، هەموو کەس ناگرێتەوە. چینی کرێکار Ù„Û• جیهانی گەشەسەندوودا،  Ú©Ø§Ø±Û•Ú©Ø§Ù†ÛŒØ§Ù† لەدەست دەدەن کاتێک کۆمپانیاکان پشت بە سەرچاوە دەرەکییەکان دەبەستن Ùˆ توانا مرۆییەکانیان (ستاف) Ù„Û• دەرەنجامی پێشبڕکێی سەرسەختی بازاڕی جیهانی Ú©Û•Ù… دەکەنەوە.

ئەم چیڕۆکە درێژە، بە قەبارەیەکی گەورە خراپتر بووە، بە Ù‡Û†ÛŒ قەیرانی داراییی ئەمریکای ساڵی ٢٠٠٨ و، قەیرانی داراییی ناوچەی یۆڕۆ، Ú©Û• دوای دوو ساڵ ئەوروپای گرتەوە. Ù„Û• هەر دوو دۆخەکەدا، سیسته‌Ù…Û•Ú©Û• Ù„Û• لایەن دەستەبژێرەوە داڕێژرابوو. بازاڕی لیبڕاڵی دارایی Ù„Û• ئەمێریکا Ùˆ سیاسەتەکانی ئەوڕوپا ÙˆÛ•Ú©:(دراوی یۆڕۆ، سیستمی شنگنی تایبەت بە پرسی Ú©Û†Ú†ÛŒ ناوخۆیی)ڕووبەڕووی داڕمان بوون لەهەمبەر Ø´Û†Ú©Û• دەرەکییەکاندا. تێچووی ئەم شکستانە، جارێکی تر بەقوڕسی، کەوتەوە سەرشانی کرێکارە ئاسایییەکان، Ù†Û•Ú© خودی دەستەبژێرەکان. لەوساوە، ئەو پرسیارەی Ú©Û• خۆی نمایش کردووە ئەوەیە Ú©Û• بۆچی پۆپۆلیزم Ù„Û• ٢٠١٦دا سەری هەڵدا، بەڵام بڵاوبوونەوە Ùˆ دەرکەوتنی، زۆری خایاند Ùˆ دواکەوت.

Ù„Û• ئەمریکادا، تا ئێستایش شکستێکی سیاسی هەبووە، شکستەکە ئەوەبووە Ú©Û• سیسته‌Ù…Û•Ú©Û• بەتەواوی نوێنەرایەتیی چینی کرێکاری تڕادیسیۆنی نەکردووە. پارتی کۆمارییەکان لەژێر هێژموونیی کۆمپانیا ئەمریکی Ùˆ هاوپەیمانەکانی بووە، Ú©Û• بە شێوەیەکی Ú†Ú• Ù„Û• مەسەلەی جیهانگیری سوودمەند ببوون. Ù„Û• کاتێکدا پارتی دیموکراتەکان ببوونە پارتی سیاسەتی ناسنامە، هاوپەیمانی ئافرەتان، ئەفریقییە-ئەمریکییەکان، ئیسپانییەکان، ژینگەدۆستان Ùˆ Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛ•ÛŒ "ئێڵ Ú¯ÛŒ بی تی/ هاوڕەگەزبازەکان"ØŒ بەمەش پارتەکە Ú©ÛŽØ´Û• ئابوورییەکانی لەبیرکردبوو.  

شکستی چەپەکانی ئەمریکا Ù„Û• نوێنەرایەتیکردنی چینی کرێکار، ڕەنگدانەوە Ùˆ هاوشێوەی چەپەکانی ئەوروپایە. سۆسیال دیموکراتەکانی ئەوروپا دوو دەیە لەمەوبەر، Ù„Û•Ú¯Û•Úµ جیهانگیریدا ئاشت بوونەتەوە Ùˆ خۆیان گونجاندووە. Ù„Û• Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ پیادەکردنی میتۆدی (ناوەندێتی بلێری)ØŒ یا ئەو ڕیفۆرمە لیبڕالییە نوێیەی Ú©Û• Ù„Û• لایەن جیرارد شرودەری سۆسیال دیموکرات Ú©Û• Ù„Û• (٢٠٠٠)ەکاندا داڕێژرا.  

بەڵام شکستی گەورەتری چەپەکان، هەمان ئەو شکستە بوو Ú©Û• Ù„Û• سەردەمی جەنگی جیهانیی یەکەمدا کرا، کاتێک Ù„Û• دەستەواژە گرنگەکەی فەیلەسووفی بریتانی-چیکی "ئێرنێست گێلنەر"ØŒ Ú©Û• نامایەکی ناردبوو ئاماژەی بە "چین" کردبوو، بەڵام بەهەڵە بە ناوی "نەتەوە" گەیەنرابووە شوێنی مەبەست. نەتەوە، زۆر جار و، هەمیشە سەرکەوتنی چینێک بووە، چونکە توانای کلیککردن Ùˆ گرتەکردنی بەسەر سەرچاوەی بەهێزی ناسنامه‌ Ùˆ خواستی بەیەکەوەگرێدانی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ کۆمەڵەیەکی ڕۆشنبیری ئۆرگانیکیدا، هەیە. دەرکەوتنی ئەم هەستە بە‌هێزە بۆ ناسنامه،‌ ئێستا Ù„Û• فۆڕمی  Ø¬ÛŽÚ¯Ø±Û•ÙˆÛ•ÛŒ-ڕاستڕەوی ئەمریکییەکاندایە، کەپێکدێت Ù„Û• Ú©Û†Ù…Û•ÚµÛŽÚ© گڕوپی دوورخراوە Ùˆ قەدەغەکراو Ú©Û• بەجۆرێک Ù„Û• جۆرەکان پشتیوانی Ù„Û• ناسیۆنالیزمی سپی پێستەکان دەکەن.

زۆربەی هاووڵاتیانی ئەمریکا، دەیانپرسی بۆچی کۆمەڵگەكه‌یان Ù¾Ú•Û• Ù„Û• کۆچبەر و، کێیە دەسەڵاتی داوە بە سیسته‌Ù…ÛŽÚ© Ú©Û• بەهۆیەوە کەسێک تەنانەت ناتوانێت باسی Ú©ÛŽØ´Û• Ùˆ گلەییەکانیشی تێدا بکات. لەبەر ئەمەیە کەسێکی ÙˆÛ•Ú© دۆناڵد ترامپ دەنگێکی بێشوماری دەنگدەرە خوێنەوار Ùˆ دەنگدەرە خواپێداوەکان بەدەست دێنێت Ú©Û• قوربانیی جیهانگیریش نەبووینە و، Ú©Û•Ú†ÛŒ هێشتایش وا هەست دەکەن Ú©Û• وڵاتەکەیان Ù„ÛŽ زەوت کراوە.

کەوایە، Ù„Û• سەرکەوتنی "ترامپ"ØŒ Ú† دەرەنجامێک Ù„Û• سیسته‌Ù…ÛŒ نێودەوڵەتیدا تیشکی بخرێتە سەر؟ پێچەوانەی ڕەخنەکانی، ترامپ هزر Ùˆ بیرێکی جێگیری هەیە Ù„Û• هەڵوێستەکانی: ترامپ Ù„Û• سیاسەتی ئابووریدا نەتەوەگەرایە و، پەیوەستە بە سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسەتی جیهانییه‌وه‌. ئەو بەئاشکرا ڕای گەیاندووە Ú©Û• داوای دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان دەکات لەبارەی ڕێککەوتنی بازرگانی، ÙˆÛ•Ú© (نافتا/ڕێککەوتنی بازرگانیی ئازادی ئەمریکای باکوور) Ùˆ ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی و، ئەگەر ترامپ ئەوەی Ú©Û• دەیەوێت بەدەستی نەهێنا، ئەوا Ú•Û•Ù†Ú¯Û• بیر لەکشانەوە Ù„Û•Ùˆ ڕێککەوتننامانە بکاتەوە و، هاوکات خواستی خۆیشی دەربڕیوە بۆ بوون بە سەرکردەیەکی بەهێز، هاوشێوەی "ڤلادیمیر پووتین". ترامپ، کەمتر گرنگی بە هاوپەیمانە نەریتییەکانی ÙˆÛ•Ú© (ناتۆ، ژاپۆن Ùˆ کۆریای باشوور) دەدات. تاوانبارییان دەکات بەوەی Ú©Û• قوڕسایی گەورەیان لەسەر شانی ئەمریکادا درووستکردووە بەبێ ئەوەی ئامادەییان هەبێت تێچووی هاوپەیمانێتیەکەیان Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ئەمریکا لەئەستۆ بگرن.

ئەگەر گرنگیشیان Ù¾ÛŽ بدات، مەرجی بۆ سروشتی پەیوەندییەکانیان دەبێت. مەترسی ئەم هەڵوێستانە بۆ ئابووری جیهانی Ùˆ سیستمی ئاسایشی جیهانی ناکرێت نادیدە بگیرێت Ùˆ بەکەم سەیربکرێت. جیهان ئەمڕۆ بە ئابووری نەتەوەیییه‌وه سەرقاڵە‌ØŒ بە شێوەیەکی ئاسایی، بازرگانی کراوە و، وەبەرهێنان پشتی بە هێژموونیی هێزی ئەمریکا بۆ مانەوە Ùˆ جێگیربوون، بەستووە.

ئەگەر ئەمریکا تاکلایەنانە گۆڕانکاری لە گرێبەستەکاندا بکات، زۆر ئەکتەری تری بەهێز لە گۆڕەپانەکەدا هەن، بۆ بەرپەرچدانەوە و گەڕانەوە بۆ خاڵی سەرەتا و وەبیرهێنانەوەی دۆخە ئابوورییەکەی ساڵی ١٩٣٠.

مەترسی بۆ سەر سیسته‌Ù…ÛŒ ئاسایشی نێودەوڵەتیی جیهانی هەیە. ڕووسیا Ùˆ چین، ÙˆÛ•Ú© دوو هێزی گەورە Ùˆ دەسەڵاتخواز Ù„Û• دەیەی ڕابردوودا دەرکەوتوون. Ù¾ÛŽÚ¯Û•ÛŒ ترامپ، بەتایبەت بۆ سەر ڕووسیا، Ú©ÛŽØ´Û• Ùˆ گرفت دەخوڵقێنێت؛ هەرچەندە هێشتا هیچ ڕەخنەیەکی Ù„Û• پووتین نەگرتووە Ùˆ پێشنیاری کردووە Ú©Û• دەستبەسەرداگرتنی (کریمیا) له‌ لایەن پووتینەوە، Ú•Û•Ù†Ú¯Û• پاساوی خۆی هەبووبێت. ئەو، زۆربەی ڕەگەزەکانی سیاسەتی دەرەوەی، بەگشتی فەرامۆش کردوون. قوربانیی یەکەمی هەر Ù‡Û•ÙˆÚµÛŽÚ©ÛŒ ترامپ بۆ باشتربوونی تێکەولێکە سیاسییەکانی Ù„Û•Ú¯Û•Úµ ڕووسیادا، ئۆکرانیا Ùˆ جۆرجیا دەبن؛ ئەو دوو وڵاتەی Ú©Û• بۆ پاراستنی سەربەخۆیی Ùˆ جەنگان بۆ دیموکراسی، پشتیان بە ئەمریکا بەستووە.

بە شێوەیەکی فراوانتر، سەرۆکایەتیی ترامپ ئاماژەیەک دەبێت بۆ کۆتاییهێنان بە سەردەمێک Ú©Û• ئەمریکا، دیموکراسیی کردووە بە سیمبۆڵ بۆ ئەو گەلانەی Ú©Û• لەژێر حکوومەتێکی دەسەڵاتخوازی گەندەڵ Ù„Û• جیهاندا، ده‌ژین. کاریگەریی ئەمریکییەکان، زیاتر پشتی بە "سۆفت پاوەر(هێزی نه‌رم)" بەستووە، Ù„Û•ÙˆÛ•ÛŒ "هارد پاوەر(هێزی Ú•Ù‡‌Ù‚)"ØŒ ÙˆÛ•Ú© داگیرکردنی عێراق Ù„Û• ٢٠٠٣دا. بژاردەی ئەم جارەی ئەمریکییەکان Ù„Û•Ù… هەڵبژاردنەدا، گۆڕانێکە Ù„Û• لیبڕاڵی ئینتەرناسیۆنالیست، بۆ ناسیۆنالیستی پۆپۆلیست. ئەمە ڕێکەوت نییە Ú©Û• "نایجەل فەراج" سەرۆکی حزبی "یوکیپ"ÛŒ بریتانی، پشتگیریی ترامپی کردووە و، "مارین Ù„ÛŒ Ù¾ÛŽÙ†" سەرکردەی بەرەی نەتەوەییی فەڕەنسی، یەکەم کەس بووه‌ پیرۆزباییی Ù„Û• ترامپ کردووە.

Ù„Û• چەند ساڵی ڕابردوودا، ڕەوتێکی ناسیۆنالیزمی پۆپۆلیستی نێودەوڵەتیی نوێ دەرکەوتووە، Ú©Û• گرووپەکانی، Ù„Û• دەرەوەی سنوورەکان، زانیاری Ùˆ پشتگیری بۆ یەکتر دەردەبڕن Ùˆ ئاڵوگۆڕ دەکەن.  پووتین Ù„Û• ڕووسیا، یەکێکە Ù„Û• بەشداربووانی ئەم مەسەلەیە؛ Ù†Û•Ú© لەبەر ئەوەی Ú©Û• گرنگی بە پرسی ناسنامه‌ÛŒ گەلانی تر دەدات، بەڵکوو بۆ بێزارکردن Ùˆ تێکدانە Ù„Û• ناوچەکەدا. ئەو جەنگە زانیارییەی Ú©Û• ڕووسیا Ú•Û†ÚµÛŒ تێدابینی Ù„Û•Ú•ÛŽÚ¯Û•ÛŒ هاککردنی ئیمەیڵەکانی کۆمیتەی نیشتیمانی دیمۆکراتەکان کاریگەری زۆر نەرێنی هەبوو لەسەر دامەزراوە ئەمریکییەکان Ùˆ دەکرێت پێشبینی بەردەوامبوونی ئەم کاریگەرییەی ڕووسیا بکەین.

کۆمەڵێک ناسەقامگیری و نادڵنیاییی گەورە سەبارەت بە ئەمریکای نوێ هەیە؛ لە کاتێکدا ترامپ ناسیۆنالیستێکی بێوێنەیە، سەرەڕای ئەوەی کە بازرگانە. ترامپ چی دەکات، کاتێک دەزانێت کە لە ماوەی سەرۆکایەتیی ئەودا، وڵاتانی تر لەسەر پرسی بازرگانی، یان ڕێکخستنی هاوپەیمانی، دانوستان و گفتوگۆ ناکەن؟ ئایا دەتوانێت باشترین بژاردەی بۆ چارەسەرکردن هەبێت؟ یان دوور دەکەوێتەوە؟ زۆر گفتوگۆ لەسەر ڕۆڵی ترامپ لەسەر پرسی چەکی ناوەکی هەن. بەڵام من وای بۆ دەچم کە ترامپ کەسێکی زۆر دوورەپەرێز دەبێت، لەوەی کەسێک بێت کە بۆ بەکارهێنانی هێزی سەربازی، بەپەرۆش بێت؛ بەتایبەت کاتێک کە ڕووبەڕووی مامەڵەی ڕاستەقینە لە جەنگی سووریا، دەبێتەوە.

ئەوە ئەو خاڵەیە کاتێک کە کێشەی کاراکتەرێک ڕۆڵ دەبینێت. وەک هەر ئەمریکییەکی تر، سەختە لە کەسایەتییەک بگەم، کە بۆ بوون بە سەرکردەی جیهان ئەوەندە گونجاو نەبێت. ئەم جەوهەر و کرۆکە، تەنیا بەشێکە لە پێگەی سیاسەتەکانی ترامپ، کە زیاتر لە خۆپەرستی و هەستیارییەکەی بەدی دەکرێت. هەفتەی ڕابردوو، کاتێک کە براوەکانی میدالیای قارەمانێتی و شكۆمەندی لەسەر ستەیج بوون، وا خۆی دەرخست کە ئەویش زۆر ئازا و بەجەرگە و "ئازایەتیی دارایی و زەنگینی" هەیە و دەتوانێت وەڵامی هەموو دوژمن و ڕەخنەگرەکانی بداتەوە. کاتێک ڕووبەڕووی سەرکردەکانی تری جیهان دەبێتەوە، کێ دەتوانێت ئەوەی تر بچووک و بێڕۆڵ بکات؟ ئایا ترامپ، کاردانەوەی هاوشێوەی سەرۆکی مافیایەکی ئالینگار دەبێت؟ یان وەک بارزگانێکی خاوەن سەرمایە و زەنگین؟

ئەمڕۆ گەورەترین ئالینگاری بۆ سەر لیبڕاڵ دیموکراسی بەڕێوەیە، Ù†Û•Ú© Ù„Û• لایەن هێزە دەسەڵاتخوازەکانی هاوشێوەی چین، بەڵکوو Ù„Û•Ù†ÛŽÙˆ خودی ئەمریکا، بریتانیا Ùˆ ئەوروپادا. بەشە دیموکراتییەکەی سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسی، Ù„Û• هەمبەر بەشە لیبڕاڵەکە دەوەستێتەوە و، Ù‡Û•Ú•Û•Ø´Û•ÛŒ بەکارهێنانی شەرعییەت دەکات بۆ تێکشکاندنی بەشێکی ئەو ڕێسایانەی Ú©Û• بە ڕەفتارەوە پەیوەستن Ùˆ بەشێکن Ù„Û• جیهانێکی تۆلێرانس.

دەستەبژێری لیبڕاڵ، Ú©Û• دروستکەری ئەو سیسته‌مەن، دەبێت Ú¯ÙˆÛŽ Ù„Û• دەنگە ناڕازی Ùˆ تووڕەکانی دەرەوەی دەرگه‌Ú©Û• بگرن و، بیر Ù„Û• یەکسانیی کۆمەڵایەتی Ùˆ ناسنامه، ÙˆÛ•Ú© داڕێژەری پرسێکی باڵا، بکەنەوە. بە هەر ڕێگەیەک بێت، ئێمە بەرەو جیهانێکی سەخت Ùˆ ئاڵۆز Ù„Û• چەند ساڵی داهاتوودا، هەنگاو دەنێین.

سەرچاوە:

https://www.ft.com

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون