PÊNÛS
له‌ جیهانی ترامپدا، ئه‌وروپا ‌ته‌نیایه‌...  

2016-11-21

له‌ جیهانی "ترامپ"دا، ئه‌وروپا ‌ته‌نیایه‌...

پێنووس: ئه‌وروپا دووباره‌ به‌ته‌نیا مایه‌وه‌. پاش جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی دووه‌Ù…ØŒ ئه‌وروپا هه‌میشه‌ له‌ گۆشه‌نیگای تره‌نس ئه‌تله‌نتیك (transatlantic)Ù‡‌وه‌ ڕوانیویه‌ته‌ جیهان. هه‌رچه‌نده‌ هاوپه‌یمانیی نێوان ئه‌وروپا Ùˆ ئه‌مریكا هه‌وراز Ùˆ نشێوی تێدا بووه‌ØŒ به‌ڵام په‌یوه‌ندییه‌ نزیكه‌كانی ئه‌Ù… دوو هاوپه‌یمانه،‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ له‌سه‌ر دوو بنه‌مای سه‌ره‌ÙƒÛŒ دامه‌زرابوو: 1- ئه‌وروپا Ùˆ ئه‌مریكا له‌سه‌ر زۆربه‌ÛŒ بابه‌ت Ùˆ پرسه‌كان هاوڕان. 2-  له ‌ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ڕوودانی هه‌ر قه‌یران یاخود كاره‌ساتێك بۆ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌Ù… هاوپه‌یمانانه‌ØŒ ئه‌وه‌ ئه‌ÙˆÛŒ ترینیان، پشت وپه‌نای ئه‌وه‌ÛŒ تر ده‌بێت.

سه‌ركه‌وتنی "دۆناڵد ترامپ" له‌ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تیی كۆماری ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، ده‌بێته‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ بۆ سه‌ر ئه‌Ù… هاوپه‌یمانێتییه‌ مێژوویییه‌ و، لانی كه‌Ù… له‌ ئێستادا ئه‌Ù… نیگه‌رانییه‌ له‌ ئارادایه‌ كه‌ به‌ هاتنه‌سه‌ركاری دۆناڵد ترامپ، ئه‌Ù… هاوپه‌یمانێتییه‌‌ بۆ هه‌میشه‌ كۆتاییی Ù¾ÛŽ بێت. ترامپ، زیاتر له‌وه‌ÛŒ كه‌ بڕوای به‌Ùˆ هاوپه‌یمانی Ùˆ یه‌كگرتوویییه‌ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هاوپه‌یمانه‌كانی هه‌بێت، بڕوای به ‌دیواركێشان Ùˆ مه‌ودای ئو‌قیانووسه‌كان هه‌یه‌ و، تا ئێستایش به‌ئاشكرا بۆ هه‌مووانی ده‌رخستووه‌ كه،‌ وڵاتی ئه‌مریكا بۆ ئه‌و، گرنگی Ùˆ ئه‌وله‌ویه‌تی سه‌ره‌كیی هه‌یه‌.

ترامپ له‌ پێشكه‌شكردنی یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ وته‌ گرنگه‌كانی خۆی ده‌رباره‌ÛŒ سیاسه‌تی ده‌ره‌ÙƒÛŒ ڕای Ú¯Ù‡‌یاند: "ئێمه‌ چیتر ئه‌مریكا یاخود خه‌ÚµÙƒÛŒ ئه‌Ù… وڵاته،‌ ڕاده‌ستی ڕوانگه‌ÛŒ هه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ به‌جیهانیبوون ناكه‌ین". به‌Ù… پێیه‌یش پێشبینی ده‌كرێت كه‌ ئه‌وروپییه‌كان نه‌Ùƒ ‌ته‌نیا ناچارن "ترامپ" قبووڵ بكه‌ن، به‌ڵكوو له‌مه‌Ùˆ دوا، ده‌بێت له ڕوانگه‌ÛŒ "ترامپ"Ù‡‌وه‌ بڕواننه‌ جیهان. چاوه‌ڕوان ده‌كرێت له‌ داهاتوویه‌ÙƒÛŒ نزیكدا، وڵاتی ئه‌مریكا به‌ ڕێبه‌رایه‌تیی "ترامپ"ØŒ وه‌Ùƒ Ú¯Ù‡‌وره‌ترین Ùˆ تاكه‌ سه‌رچاوه‌ÛŒ گرفتدروستكردن له‌ ته‌كووزی (ڕێكخستن، نه‌زم Ùˆ سیسته‌Ù…)ÛŒ جیهانی بێت و، بۆ سه‌لماندنی ئه‌Ù… قسه‌یه‌یش چوار هۆكاری سه‌ره‌ÙƒÛŒ  Ù‡Ù‡‌ن، كه‌ له‌ درێژه‌دا ئاماژه‌ÛŒ Ù¾ÛŽ ده‌كه‌ین.

یه‌كه‌Ù…ØŒ به‌ÚµÛŽÙ† Ùˆ Ú¯Ù‡‌ره‌نتییه‌كانی ئه‌مریكا، چیتر جێگه‌ÛŒ متمانه‌ نین. "ترامپ" له‌ وته‌كانی خۆی له‌ هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردندا، پرسی پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتی له‌ وڵاتانی ئه‌وروپای ڕۆژهه‌ڵاتی ئه‌ندامی په‌یمانی ئه‌تله‌نتیكی باكوور (ناتۆ)ی، به‌ته‌واوی برده‌ ژێر پرسیار و، ڕای Ú¯Ù‡‌یاند ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌Ùˆ وڵاتانه‌ بۆ پاراستنی خۆیان ڕێوشوێنی گونجاو نه‌گرنه ‌به‌ر، ئه‌وه‌ ئه‌مریكا بۆ به‌رگریكردن لێیان، هیچ كارێك ناكات. هه‌روه‌ها "ترامپ"ØŒ ده‌رباره‌ÛŒ سعوودیایش هه‌ڵوێستی خۆی نیشان دا Ùˆ گوتی كه‌ سعوودیا، ده‌بێت بۆ ئاسایشی ئه‌مریكا، تێچوو Ùˆ خه‌رجییه‌كانی بگرێته‌ ئه‌ستۆ. "ترامپ" هه‌روه‌ها وڵاتانی كۆریای باشوور Ùˆ  ژاپۆنی هان دا، كه‌ بۆ به‌رگری له وڵاته‌كه‌یان،‌ خۆیان به‌ Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئه‌تۆمی ته‌یار بكه‌Ù†. "ترامپ" له‌Ù… ماوه‌یه‌دا، به‌ئاشكرا نیشانی داوه‌ كه‌ ئه‌مریكا چیتر Ú•Û†ÚµÛŒ پۆلیس بۆ ئه‌وروپا، ناوچه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ ئاسیا، ناگێڕێت. له ‌به‌رامبه‌ردا، ئه‌مریكا ده‌توانێت وه‌كوو كۆمپانیایه‌ÙƒÛŒ تایبه‌تی بواری ئاسایش، خزمه‌تیان پێشكه‌Ø´ بكات.

دووه‌Ù…ØŒ "ترامپ" هه‌ڵوێستێكی جیاواز له ‌هه‌مبه‌ر دامه‌زراوه‌ جیهانییه‌كان ده‌گرێته‌ به‌ر.  Ø¦ÛŽÙ…Ù‡‌ Ù¾ÛŽØ´ ئه‌وه،‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بۆچوون Ùˆ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ زاڵدا ڕووبه‌ڕوو بووین و، ئه‌ویش ئه‌وه‌ بوو كه ڕێكخستن Ùˆ سیسته‌Ù…ÛŒ‌ لیبراڵی جیهانی، كه له‌ پاش جه‌Ù†Ú¯ÛŒ  جیهانیی‌ دووه‌Ù…ØŒ له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه‌ دروست كراوه‌ØŒ كه‌متێچووترین Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ به‌رگری Ùˆ پاراستنی به‌ها Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكایه‌Ø› به‌ڵام "ترامپ" له ‌بنه‌Ú•Ù‡‌تدا، دژی ئه‌Ù… بیرۆكه‌یه‌یه‌ Ùˆ به‌ته‌واوی Ú•Ù‡‌تی ده‌كاته‌وه‌. هه‌روه‌Ùƒ Ú†Û†Ù† "جۆج ده‌بیلیۆ بۆش"ØŒ له‌ پاش ڕووداوه‌كانی 11ÛŒ سێپته‌مبه‌ری ساڵی 2001ØŒ هه‌ڵوێستی خۆی له ‌هه‌مبه‌ر دامه‌زراوه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی Ùˆ جیهانییه‌كان گۆڕی، "ترامپ"یش له‌Ùˆ بڕوایه‌دایه‌ كه‌ دامه‌زراوه‌ جیهانییه‌كان، سنووری له‌ڕاده‌به‌ده‌ریان بۆ ئازادیی كاره‌كانی ئه‌مریكا دروست كردووه‌.

 "ترامپ" تا ڕاده‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر ده‌رباره‌ÛŒ هه‌موو ڕێكخراو Ùˆ  دامه‌زراوه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانی وه‌كوو "ڕیكخراوی بازرگانیی جیهانی" Ùˆ "ڕێكخراوی هاوپه‌یمانیی ئه‌تله‌نتیكی باكوور (ناتۆ)" Ùˆ "ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان"ØŒ ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ پێداچوونه‌وه‌خوازانه‌ÛŒ گرتۆته ‌به‌ر. "ترامپ"ØŒ به‌ دوای ئه‌وه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ ڕێوشوێن Ùˆ شێوازانه‌ÛŒ كه‌ له‌ كتێبه‌كه‌یدا به‌ ناوی "هونه‌ری ڕێككه‌وتن (Art of the Deal)" خراونه‌ته‌ ڕوو، به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ كرداری له‌ هه‌موو په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كانی ئه‌مریكادا، پیاده‌ Ùˆ جێبه‌جێی بكات. ئه‌Ù… شێوازانه‌یش وه‌كوو: پێداچوونه‌وه‌ به‌ هه‌لومه‌رجه‌كانی ئاماژه‌پێكراو  له‌ هه‌موو ڕێككه‌وتن Ùˆ دانوستاندنه‌ دووباره‌كاندا. چاوه‌ڕوان ده‌كرێت كه‌ گرتنه‌به‌ری ئه‌Ùˆ جۆره ڕێوشوێنانه‌ له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه‌ØŒ كاردانه‌وه‌ÛŒ هاوشێوه‌ÛŒ له ‌لایه‌Ù† هاوبه‌شه‌‌كانی ئه‌مریكاوه‌ Ù„ÛŽ بكه‌وێته‌وه‌.

سێیه‌Ù…ØŒ هیچ گومانێك له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ "ترامپ"ØŒ گۆڕانێكی بنه‌Ú•Ù‡‌تی له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی تر Ù¾ÛŽÙƒ دێنێت، به‌ڵام ترس Ùˆ دڵه‌‌ڕاوكێیه‌ÙƒÛŒ ئاشكرا له‌Ù… باره‌یه‌وه‌ بوونی هه‌یه‌ و، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ نه‌یار Ùˆ دوژمنه‌كانی، زۆر میهره‌بانتر بێت به‌ به‌راورد به‌ هاوپه‌یمانه‌كانی. یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ گرنگترین Ùˆ پڕمشتومڕترین پرس Ùˆ نیگه‌رانییه‌كانی ئه‌وروپییه‌كان، ڕوانگه‌ÛŒ زۆر ئه‌رێنیی "ترامپ"Ù‡‌ سه‌باره‌ت به‌ "ڤلادیمیر پووتین"ØŒ سه‌رۆككۆماری ڕووسیا‌. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ترامپ، به‌ ئاراسته‌ÛŒ به‌ده‌ستهێنانی په‌یوه‌ندیی ئابووریی به‌رفراوان، په‌یوه‌ندییه‌كانی خۆی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ "پووتین" به‌هێزتر بكات و، پرسی خستنه‌سه‌ری "كریمیا" بۆ ڕووسیا، به‌فه‌رمی بناسێت، بێ گومان ئه‌وه‌ ئه‌وروپا ده‌كه‌وێته‌ ناو دۆخێكی زۆر سه‌خت Ùˆ ناهه‌مواردا.

چواره‌Ù…: Ú•Ù‡‌فتاری "ترامپ"ØŒ پێشبینی ناكرێت. ته‌نانه‌ت له‌Ùˆ هه‌ژده‌ مانگه‌ÛŒ چالاكییه‌كانی هه‌ڵمه‌ته‌كانی هه‌ڵبژاردنی ترامپدا، ئه‌ومان بینی كه‌ ترامپ له‌سه‌ر زۆربه‌ÛŒ پرس Ùˆ بابه‌ته‌كان، ڕوانگه‌ Ùˆ بۆچوونی دژبه‌یه‌ÙƒÛŒ هه‌بوو. "ترامپ" له‌ ده‌ربڕینی بیر Ùˆ بۆچوونه‌كانی خۆیدا جێگیر نییه‌ØŒ به ‌شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئیمڕۆ شتێك ده‌ڵێت، ئه‌وه Ú•Û†Ú˜ÛŒ دواتر به‌ته‌واوی Ú•Ù‡‌تی ده‌كاته‌وه‌ و، ته‌نانه‌ت ئه‌وه‌یش قبووڵ ناكات كه‌ بیر Ùˆ بۆچوونه‌كانی خۆی له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ پرسه‌ تایبه‌ته‌ÛŒ‌ØŒ گۆڕیوه‌. Ú•Ù‡‌فتاره‌ دژبه‌یه‌كه‌كانی "ترامپ"ØŒ  ده‌رخه‌ری ناجێگیرییه‌ له ڕێوشوێن Ùˆ هه‌ڵوێسته‌كانی ناوبراودا‌.

یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ باشییه‌كانی سیسته‌Ù…ÛŒ سیاسیی ئه‌مریكا ئه‌وه‌یه‌ كه،‌ دوو مانگ ده‌رفه‌تی بۆ گواستنه‌وه‌ÛŒ ده‌سه‌ڵات Ùˆ پێكهێنانی هه‌لومه‌رجی گونجاو بۆ وه‌ر‌گرتنی ئیداره‌ÛŒ نوێ، Ú•Ù‡‌چاو كردووه‌. لێره‌دا ئه‌Ùˆ پرسیاره‌ دێته ‌ئاراوه‌: ئه‌وروپییه‌كان له‌Ù… باره‌یه‌وه،‌ پێویسته‌ Ú† ڕێوشوێنێك بگرنه ‌به‌ر؟

یه‌كه‌مین ڕێوشوێنێك كه‌ پێویسته‌ ئێمه‌ بیگرینه ‌به‌ر، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ گوشار Ùˆ نفووزی خۆمان له‌سه‌ر ئه‌مریكا زیاتر بكه‌ینه‌وه‌. ئێمه‌ له‌ نووسینه‌كان Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاره‌كانی "ترامپ"دا، له‌وه‌ تێ Ú¯Ù‡‌ییشتووین كه‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌ ده‌دات كه‌ وه‌كوو سه‌رۆككۆماره‌كانی تری ئه‌مریكا، به‌هێزه‌وه Ú•Ù‡‌فتار بكات و، وه‌Ùƒ ده‌رفه‌تێك بۆ به‌كارهێنانی ده‌سه‌ڵات، كه‌ÚµÙƒ له‌ لاوازییه‌كانیش وه‌ربگرێت. ئێمه‌ له‌ ئه‌زموونی عێراق ئه‌وه‌ فێر بووین، كه‌ ئه‌وروپایه‌ÙƒÛŒ نایه‌كگرتوو Ùˆ په‌رش Ùˆ بڵاو، نفووزێكی ئه‌وتۆی له‌سه‌ر ئه‌مریكا نابێت و، هه‌ر كاتێك كه‌ وڵاتانی ئه‌وروپی له‌باره‌ÛŒ پرسه‌ جیاوازه‌كانی وه‌كوو پاراستنی بوار Ùˆ كه‌رتی تایبه‌ت، سیاسه‌تی كێبڕكێكارانه‌ Ùˆ "باج"ØŒ هه‌ماهه‌Ù†Ú¯ Ùˆ یه‌كگرتوو كاریان كردووه،‌ ئه‌وه‌ توانیویانه‌ له‌ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ‌هێزه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكا مامه‌ÚµÙ‡‌ بكه‌Ù†.

 Ø¦ÛŽÙ…ه،‌ ئه‌Ùˆ سیاسه‌ته‌یشمان له‌ سیاسه‌تی 5+1 Ùˆ (E3+3) له‌سه‌ر پرسی ئه‌تۆمیی ئێران، بینی. به‌ شێوه‌یه‌Ùƒ كه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی Ú¯Ù‡‌وره‌ÛŒ ئه‌ندامی یه‌كێتیی ئه‌وروپا، توانییان به‌ نیشاندانی یه‌كگرتوویی Ùˆ یه‌كپارچه‌ییی خۆیان، هه‌ڵویسته‌كانی ئه‌مریكا ده‌رباره‌ÛŒ پرسی ئه‌تۆمیی ئێران، به‌ته‌واوی بگۆڕن. به‌Ù… پێیه‌یش، به ‌مه‌به‌ستی زیاتركردنی نفووز له‌سه‌ر ئه‌مریكا، ئێمه‌ پێویسته‌ پرۆسه‌یه‌Ùƒ بۆ به‌ده‌ستهێنانی Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی هه‌موو وڵاتانی ئه‌وروپی ده‌رباره‌ÛŒ پرس Ùˆ بابه‌ته‌كانی وه‌كوو: ئاسایش، سیاسه‌تی ده‌ره‌كی، ÙƒÛ†Ú† Ùˆ كۆچبه‌ری Ùˆ ئابووری، به‌ده‌ست بێنین. به‌ڵام له‌ بارودۆخێكدا كه‌ ئه‌وروپا به‌توندی گیرۆده‌ÛŒ لێكترازان Ùˆ Ú†Ù‡‌ندده‌سته‌یی بۆته‌وه‌ØŒ بۆ نموونه‌ فه‌ره‌نسا له‌ ده‌ركه‌وتنی تیرۆریزم له‌Ùˆ وڵاته‌دا نیگه‌رانه‌ØŒ پۆڵۆنیا هه‌ست به‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسیی ڕووسیا ده‌كات‌ØŒ ئه‌ڵمانیا به‌ Ù‡Û†ÛŒ ژماره‌ÛŒ زۆری په‌نابه‌رانه‌وه‌ØŒ تووشی بارگرژی بووه‌ و، بریتانیایش بڕیاری داوه‌ كه Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خۆی له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی تری ئه‌وروپی جیا بكاته‌وه‌Ø› چاوه‌ڕوان ده‌كرێت كه‌ جێبه‌جێكردنی پرۆژه‌یه‌ÙƒÛŒ له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه،‌ ڕووبه‌ڕووی كێشه‌ Ùˆ ته‌Ù†Ú¯ Ùˆ Ú†Ù‡‌ÚµÙ‡‌مه‌ÛŒ زۆر ببێته‌وه‌.

دووه‌Ù… ئه‌وه‌یه‌ كه‌ØŒ وڵاتانی ئه‌وروپی، پێویسته‌ له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ هاوپه‌یمانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی تر، ئه‌Ú¯Ù‡‌ری شكست Ùˆ دۆڕانی خۆیان تا ئه‌Ùˆ جێگه‌یه‌ÛŒ كه‌ ده‌كرێت، كه‌Ù… بكه‌نه‌وه‌. یه‌كێتیی ئه‌وروپا، ده‌بێت هه‌ÙˆÚµ بدات تا له ‌ڕیگه‌ÛŒ هاوپه‌یمانی Ùˆ په‌یوه‌ندی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هێزه‌كانی تر، دامه‌زراوه‌ جیهانی Ùˆ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان به‌هێزتر بكات و، له‌ به‌رامبه‌ر پرۆژه‌ Ùˆ به‌رنامه‌كانی "ترامپ"دا بیانپارێزێ. هه‌روه‌ها ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ئه‌ندامی یه‌كێتیی ئه‌وروپا، له‌ جیاتی ئه‌وه‌ÛŒ چاوه‌ڕوان بن تاوه‌كوو "ترامپ" له ‌به‌رامبه‌ر هێزه‌كانی تر وه‌كوو ڕووسیا Ùˆ چین، یه‌كێتیی ئه‌وروپا بخاته ‌په‌راوێزه‌وه‌ØŒ ده‌بێت ڕێوشوێنی تایبه‌ت بگرنه ‌به‌ر Ùˆ هه‌ÙˆÚµÛŒ ئه‌وه‌ بده‌Ù† كه‌ په‌یوه‌ندییه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌كان Ùˆ سیاسه‌تی ده‌ره‌كیی خۆیان فرهڕه‌هه‌ند بكه‌Ù†.

 Ø¨Ù‡‌ڵام پرسیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا یه‌كێتیی ئه‌وروپا، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ به‌ها Ùˆ گرنگیی هاوپه‌یمانیی "تره‌نس ئه‌تله‌نتیك" به‌بیر ئه‌مریكا بێنێته‌وه‌ØŒ پێویسته‌ له‌سه‌ر ئابڵووقه‌كانی Ú†Ù‡‌ك، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ چین ڕاوێژ Ùˆ گفتوگۆ بكات؟ ئایا یه‌كێتیی ئه‌وروپا ده‌توانێت له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ژاپۆن په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ جیاواز دامه‌زرینێت؟ ئه‌Ú¯Ù‡‌ریش "ترامپ" به‌ دوای به‌هێزتركردن Ùˆ باشتركردنی په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیایه‌ØŒ ئایا پێویسته‌ ئه‌Ù… یه‌كێتییه،‌ كۆنترۆڵی دانوستاندنه‌كان Ùˆ دانیشتنی "نۆرماندی" ( Normandy) بۆ چاره‌سه‌ركردنی قه‌یرانی ئۆكراین، بگرێته‌ ده‌ست خۆی؟

سێیه‌Ù…ØŒ پێویسته‌ كه‌ ئه‌وروپییه‌كان، وه‌به‌رهێنانی پێویست ده‌رباره‌ÛŒ ئاسایشی خۆیان ده‌ست Ù¾ÛŽ بكه‌Ù†. له‌ ئێستادا شرۆڤه‌كاران Ùˆ پسپۆرانی ئه‌وروپی، پرسی ئاسایشی ئه‌وروپایان، وه‌Ùƒ قه‌یرانی ئۆكراین Ùˆ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ سووریا Ùˆ هێرشه‌ سایبێرییه‌كان (cyber attacks) Ùˆ هێرشه‌ تیرۆریستییه‌كان، له‌ زۆر ڕوانگه‌وه‌ خستۆته‌ ژێر لێكۆڵینه‌وه‌ Ùˆ لێكدانه‌وه‌.

حه‌شیمه‌تی 500 ملیۆنیی یه‌كێتیی ئه‌وروپا، به‌باشی له‌وه‌ تێ Ú¯Ù‡‌ییشتووه‌ كه‌  چیتر ناتوانێت به‌رپرسیارێتیی پاراستن Ùˆ ده‌سته‌به‌ركردنی ئاسایشی خۆی، به‌ وڵاتێكی وه‌Ùƒ ئه‌مریكا بسپێرێت، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ تاوه‌كوو ئێستا یه‌كێتیی ئه‌وروپا ڕێوشوێنێكی ئه‌وتۆی به‌ ئاراسته‌ÛŒ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ مه‌ودای نێوان پێویستییه‌ ئاسایشییه‌كان Ùˆ تواناكانی یه‌كێتییه‌كه،‌ نه‌گرتۆته‌ به‌ر. له‌وانه‌یه‌ كاتی ئه‌وه‌ هاتبێت كه‌ یه‌كێتیی ئه‌وروپا، گرنگییه‌ÙƒÛŒ تایبه‌ت بداته‌ پرۆژه‌ÛŒ پێشنیازكراوی فه‌ره‌نسا Ùˆ ئه‌ڵمانیا ده‌رباره‌ÛŒ ده‌سته‌به‌ركردنی ئاسایش Ùˆ به‌رگری له‌ یه‌كێتیی ئه‌وروپا. هه‌روه‌ها پێویسته‌ كه‌  یه‌كێتیی ئه‌وروپا، شیوازێكی دامه‌زراوه‌یی، به‌ مه‌به‌ستی پابه‌ندكردنی بریتانیا له‌ نه‌خشه‌ÛŒ ئاسایشیی نوێی یه‌كێتیی ئه‌وروپا، ببینێته‌وه‌.

به‌ڵام سه‌ره‌ڕای هه‌موو ئه‌Ùˆ ورده‌كارییانه‌ØŒ ئه‌وروپا پێویسته‌ هه‌ÙˆÚµ بدات ده‌رگه‌كانی خۆی له‌سه‌ر هاوپه‌یمانیی "تره‌نس ئه‌تله‌نتیك" به‌كراوه‌یی بهێڵێته‌وه‌ØŒ چونكه‌ گرنگی Ùˆ به‌های ئه‌Ù… هاوپه‌یمانییه‌ بۆ ئه‌وروپا، له‌ هه‌ر ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێكی تر زیاتره‌.  هه‌رچه‌نده‌ ده‌بێت ئه‌وه‌یش Ú•Ù‡‌چاو بكه‌ین كه،‌ سه‌رۆككۆماریی "ترامپ" هه‌میشه‌یی نییه‌ و، Ú•Û†Ú˜ÛŽÙƒ كۆتاییی Ù¾ÛŽ دێت، به‌ڵام ئه‌Ú¯Ù‡‌ر لایه‌نه‌كانی ئه‌Ù… هاوپه‌یمانییه‌ تێگه‌ییشتنێكی ڕاست Ùˆ دروستیان له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆیان هه‌بێت Ùˆ به‌رگرییان Ù„ÛŽ بكه‌ن، ئه‌Ú¯Ù‡‌ریكی زۆره‌ كه‌ ئه‌Ùˆ یه‌كێتی Ùˆ هاوپه‌یمانه‌تییه،‌  به‌رده‌وامی Ùˆ ته‌مه‌Ù†ÛŒ درێژتر بێت.

گرتنه‌به‌ری ڕوانگه‌ Ùˆ ڕێوشوێنێكی له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه‌ له ‌لایه‌Ù† یه‌كێتیی ئه‌وروپاوه،‌ له‌وانه‌یه‌ زۆر ئه‌سته‌Ù… ده‌بێت، به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه ‌ ئێستا ئه‌Ùˆ‌روپا، له ‌ناوخۆیدا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هه‌ندێ گرووپی لایه‌نگری پۆپۆلیستیدا به‌ره‌وڕوویه‌. "ماریه‌Ù† لۆپه‌Ù†"ØŒ ڕێبه‌ری پارتی ڕاستڕه‌وه‌ÛŒ توندڕه‌ÙˆÛŒ "به‌ره‌ÛŒ نه‌ته‌وه‌ییی فه‌ره‌نسا"ØŒ له‌ یه‌كه‌مین ڕێبه‌ره‌كان بوو كه‌ به‌ بۆنه‌ÛŒ سه‌ركه‌وتنی "ترامپ"Ù‡‌وه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌مریكا، پیرۆزباییی له ‌ناوبراو كرد.  "ترامپ"یش له‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ وته‌كانیدا گوتوویه‌تی كه‌ ئه‌مریكا له ‌پاش ڕووداوی "برێگزیت" (Brexit)ØŒ بریتانیا له‌ ئه‌وله‌وییه‌تی یه‌كه‌Ù… Ùˆ سه‌ره‌كیی په‌یوه‌ندییه بازرگانی Ùˆ ئابوورییه‌كانی خۆیدا داده‌نێت. به‌ڵام ڕێبه‌ره‌ ئه‌وروپییه‌كانی لایه‌نگری "ترامپ"ØŒ له‌ داهاتوودا بۆیان ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خۆیان له‌ وڵاتانی تری یه‌كێتیی ئه‌وروپا جیا بكه‌نه‌وه‌ØŒ به‌رگری له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ نه‌ته‌وه‌یییه‌كانی وڵاته‌كانیان، زۆر ئه‌سته‌Ù… Ùˆ سه‌خت ده‌بێت. ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ ئه‌وروپییه‌كان، بۆ ئه‌وه‌ÛŒ بتوانن له‌ جیهانی "ترامپ"دا، گیانیان به‌سه‌لامه‌تی ده‌رباز بكه‌ن، پێویسته‌ هه‌ÙˆÚµ بده‌Ù† كه‌ØŒ سه‌رله‌نوێ‌ ئه‌وروپایه‌ÙƒÛŒ به‌هێز دروست بكه‌نه‌وه‌.

 

سه‌رچاوه‌:

http://live-world-affairs-journal.pantheonsite.io

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون