PÊNÛS
په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیل: پشته‌وه‌ی 38 ملیار دۆلاره‌كه‌  

2016-11-12

په‌یوه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیل: پشته‌وه‌ÛŒ 38 ملیار دۆلاره‌كه‌

 

ئەم وتارە لە (September 27, 2016)دا نووسراوە

پێنووس: پوخته‌ÛŒ جێبه‌جێكردن: به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕێككه‌وتنی یارمه‌تییه‌ سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا به‌ ئیسڕائیل (MOU)ØŒ ئه‌مریكا به‌ÚµÛŽÙ†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ داوه‌ كه‌ له‌ ماوه‌ÛŒ ‌10 ساڵی داهاتوودا،‌ به‌ گوژمه‌ÛŒ 38 ملیارد دۆلار، له‌ چوارچێوه‌ÛŒ په‌كێجی یارمه‌تیی سه‌ربازیدا، ڕاده‌ستی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل بكات.

 Ù‡Ù‡‌رچه‌نده‌ ئه‌Ù… یارمه‌تییه‌ØŒ ده‌ربڕی په‌یوه‌ندیی قووڵ Ùˆ توندوتۆڵی نێوان ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیله‌ØŒ به‌ڵام له ‌ڕوانگه‌ÛŒ داراییی ڕووته‌وه‌ØŒ ده‌بێت دان به‌Ùˆ ڕاستییه‌دا بنێین كه‌ ئه‌Ùˆ یارمه‌تییه‌ دارایییه‌ به ‌به‌راورد له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕابردوودا، زۆر به‌رچاو نییه‌. ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه ‌زۆر گرنگه‌ØŒ به‌ڵام به‌دڵنیایییه‌وه‌ گرنگی Ùˆ به‌هاكه‌ÛŒ له‌ Ú•Ù‡‌هه‌نده‌كانی تری په‌یوه‌ندیی ستراتیژیكی نێوان ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكا كه‌متره‌.

 Ù„Ù‡ ‌لایه‌Ùƒ له‌Ù… ڕێككه‌وتننامه‌یه‌دا گرنگترین كه‌ندوكۆسپی ستراتیژیی به‌رده‌Ù… ئیسڕائیل، واته‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی هه‌ڵقووڵاو له‌ ئێرانی پۆشته‌ به‌ ته‌كنه‌لۆژیی ئه‌تۆمی، گرنگیی Ù¾ÛŽ نه‌دراوه‌. بۆیه‌ØŒ پێویسته ‌ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا ئه‌Ùˆ مه‌ترسییانه‌ بخاته‌ ناو به‌رنامه‌ÛŒ كاری خۆیه‌وه‌ Ùˆ به ‌دوای دروستكردنی ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ هاوبه‌Ø´ بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌Ù… پرسه‌دا بێت.

به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ یارمه‌تییه‌ سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا به‌ ئیسڕائیل (MOU)ØŒ كه‌ هه‌فته‌ÛŒ ڕابردوو (له ‌كاتی نووسینی بابه‌ته‌كه‌) واژوو كرا، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئه‌مریكا به‌ÚµÛŽÙ†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ داوه‌ كه‌ له‌ ‌10 ساڵی داهاتوودا بڕی 38 ملیارد دۆلار له ‌چوارچێوه‌ÛŒ په‌كێجی یارمه‌تیی سه‌ربازیدا، ڕاده‌ستی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئیسڕائیل بكات.

 Ø¦Ù‡‌Ù… ڕێككه‌وتنه، ‌زیاتر له‌ هه‌ر شتێكی تر نیشانده‌ری سروشتی به‌هێز Ùˆ جێگیری په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیله. تاوه‌كوو ئێستا هیچ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێك یارمه‌تییه‌ÙƒÛŒ له‌Ù… Ú†Ù‡‌شن Ùˆ قه‌باره‌یه‌ÛŒ له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه‌ وه‌رنه‌گرتووه‌. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌یش، ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ له‌ كاتێكدا واژوو كرا كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان بنیامین نه‌تانیاهۆ، سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ وه‌زیرانی ئیسڕائیل و، باراك ئۆباما، سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكا، له‌Ù… Ú†Ù‡‌ند مانگه‌ÛŒ دواییدا به‌ره‌Ùˆ سارد Ùˆ سڕی چوو بوو و، ناكۆكی له‌سه‌ر هه‌ندێك پرسی سیاسی، ‌لێكترازانی قووڵی له‌ نێوانیان دروست كردووه‌. به‌ڵام واژووكردنی ڕێككه‌وتننامه‌یه‌ÙƒÛŒ له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه‌ØŒ ئه‌ویش له‌ هه‌لومه‌رجێكی ئاوادا، به‌ هاوپه‌یمان Ùˆ دوژمنانی ئیسڕائیل ده‌ڵێت كه‌ به‌ÚµÛŽÙ† Ùˆ پابه‌ندبوونی ئه‌مریكا له‌ هه‌مبه‌ر ئیسڕائیل، زۆر قووڵ Ùˆ توندوتۆڵ Ùˆ جێگیره‌.

له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ئه‌مریكاوه‌ØŒ ڕێككه‌وتننامه‌كه‌ÛŒ ئه‌Ù… دوایییه‌ØŒ ده‌ربڕی ئه‌Ùˆ ڕاستییه‌یه‌‌ كه‌ ئیسڕائیل هێشتا هاوپه‌یمانێكی زۆر گرنگ، جێگه‌ÛŒ متمانه‌ Ùˆ به‌هێزه‌ØŒ كه‌ خاوه‌Ù† توانای زانیاریی زۆر به‌رزه‌. له‌ ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر ناجێگیر Ùˆ ناسه‌قامگیری وه‌Ùƒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و، له‌ هه‌لومه‌جێكدا كه‌ ئه‌مریكا چیتر نایه‌وێت Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ Ùˆ ده‌ستنیشانكه‌ر Ùˆ ده‌ستێوه‌ردانكه‌ری له‌ قه‌یرانه‌كانی ئه‌Ù… ناوچه‌یه‌دا هه‌بێت، گرنگی Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ ئیسڕائیل وه‌Ùƒ سامان Ùˆ دارایییه‌ÙƒÛŒ ستراتیژیك بۆ ئه‌مریكا ڕوون Ùˆ ئاشكرایه‌.

 Ù‡Ù‡‌رچه‌نده‌ ئه‌Ù… 38 ملیارد دۆلاره‌ بودجه‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر Ú¯Ù‡‌وره‌یه‌ØŒ به‌ڵام ئه‌Ù… بڕه‌ پاره‌یه‌ له‌ بودجه‌ÛŒ پێویست بۆ Ú•Ù‡‌وانه‌كردنی ڕاسته‌وخۆی هێزه‌كانی سوپای ئه‌مریكا، زۆر كه‌متره‌Ø› شێوازێك كه‌ ئه‌مریكا بۆ پاراستن Ùˆ پاڵپشتی له به‌رژه‌وه‌ندی Ùˆ‌ هاوپه‌یمانه‌كانی له‌ زۆربه‌ÛŒ ناوچه‌كانی جیهان به‌كاری دێنێت.

ڕاستییه‌كه‌ی، ئه‌Ù… یارمه‌تییه‌ دارایییه‌ØŒ وه‌كوو یارمه‌تییه‌ÙƒÛŒ ناڕاسته‌وخۆیه‌ كه‌ ئه‌مریكا بۆ به‌رهه‌مهێنه‌رانی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ناوخۆییی خۆی داویه‌تی، چونكه‌ به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ یارمه‌تییه‌كانی پێشووتر، ئه‌Ù… جاره‌ ئیسڕائیل ناچاره‌ تا هه‌موو ئه‌Ù… بڕه‌ پاره‌یه‌ له‌ كڕینی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئه‌مریكی خه‌رج بكات. ته‌نانه‌ت هه‌ندێك كه‌س له‌Ùˆ بڕوایه‌دان كه‌ داواكاریی كڕینی Ú†Ù‡‌Ùƒ له‌ لایه‌Ù† ئیسڕائیله‌وه،‌ بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ هه‌ندێ سیسته‌Ù…ÛŒ سه‌ربازی له‌ ئه‌مریكا به‌رهه‌Ù… بهێنرێت و، ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌Ù… داواكارییه‌ له ‌لایه‌Ù† ئیسڕائیله‌وه‌ نه‌كرێت، ئه‌وه‌ به‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ریكی زۆره‌وه‌ له‌وانه‌یه‌ به‌رهه‌مهێنانی ئه‌Ù… جۆره‌ سیسته‌مه‌ هه‌ستیار Ùˆ گرنگانه‌ له‌ ئه‌مریكادا بوونی نه‌مێنیت.

له ‌ڕوانگه‌ÛŒ سیاسه‌تی ناوخۆی ئه‌مریكاوه‌ØŒ ئامانجی سه‌ره‌كیی ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ Ùˆ كۆبوونه‌وه‌ÛŒ پاش ئه‌نجامدانی ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ له ‌نێوان ڕێبه‌رانی ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیل، ئه‌وه‌ بووه‌ كه‌ دیموكراته‌كان تا Ù¾ÛŽØ´ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌مریكا، پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتیی ئیسڕائیل مسۆگه‌ر بكه‌Ù†.

له‌ ڕوانگه‌ÛŒ ئیسڕائیله‌وه‌ ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ØŒ ئیسڕائیل ده‌كاته‌ خاوه‌Ù† ئه‌Ùˆ ده‌رفه‌ت Ùˆ توانایه‌ÛŒ كه‌ØŒ به‌بێ ئه‌وه‌ÛŒ له‌ژێر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ Ùˆ مه‌ترسیی  هه‌ڵبژاردنی "ترامپ" له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كانی سه‌رۆكایه‌تیی ئه‌مریكادا، یاخود په‌یوه‌ندییه‌كانی كۆنگرێس Ùˆ حكوومه‌تدا بێت، سوود له‌ زۆرترین یارمه‌تییه‌ سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا وه‌ربگرێت.  هه‌روه‌ها واژووكردنی ئه‌Ù… ڕێككه‌وتننامه‌یه‌ له‌ نێوان باراك ئۆباما Ùˆ نه‌تانیاهۆ، ئه‌وه‌ نیشان ده‌دات كه‌ ئیسڕائیل خاوه‌Ù†‌ پشتیوانی Ùˆ پاڵپشتیی هه‌ر دوو حزبه‌كه‌ÛŒ ئه‌مریكایه‌.

هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆكایه‌تیی كۆماری ئه‌مریكا له ‌ساڵی 2012 و، هه‌روه‌ها پێشكه‌شكردنی وته‌ له‌ كۆنگریسی ئه‌مریكی له ‌لایه‌Ù† نه‌تانیاهۆوه له‌ ساڵی 2015ØŒ ئه‌Ùˆ لێكدانه‌وه‌یه‌ÛŒ له‌Ù†ÛŽÙˆ زۆربه‌ÛŒ دیموكراته‌كان دروست كرد كه‌ سه‌رۆككۆماری ئیسڕائیل پشتیوانی كۆمارییه‌‌كانه‌. به‌Ù… شێویه‌ØŒ چاوه‌ڕوان ده‌كرێت كه‌ واژووكردنی ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ له ‌نێوان نه‌تانیاهۆ Ùˆ ئۆبامادا، تا ڕاده‌یه‌ÙƒÛŒ زۆر، ئه‌Ù… جۆره‌ لێكدانه‌وه‌یه‌‌ له‌ناو دیموكراته‌كاندا نه‌هێڵێت.

ئه‌Ú¯Ù‡‌ر له‌ ڕوانگه‌ÛŒ دارایییه‌وه‌ سه‌یری ڕێككه‌وتنی ئه‌Ù… دوایییه‌ÛŒ نێوان ئه‌مریكا Ùˆ ئسرائیل بكه‌ین، ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ سه‌ربازییه،‌ نیشانده‌ری به‌رزبوونه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ به‌رچاوی ئاستی یارمه‌تییه دارایییه‌‌كانی ئه‌مریكایه‌ بۆ ئیسڕائیل‌ØŒ به‌ڵام Ú†Ù‡‌ندین هۆكار وه‌Ùƒ  Ù†Ø±Ø®ÛŒ دۆلار، به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ تێچووی سه‌ربازی Ùˆ سنووردانان له‌سه‌ر خه‌رجكردنی یه‌Ùƒ له‌سه‌ر چواری ئه‌Ù… بڕه‌ پاره‌یه له ‌لایه‌Ù† ‌ئیسڕائیله‌وه‌ØŒ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی جۆرێك له‌ هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ له‌ نێوان تێچوو Ùˆ بودجه‌دا.

ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه،‌ ڕووبه‌ڕووی Ú•Ù‡‌خنه‌ Ùˆ گازه‌نده‌یش بۆته‌وه‌. هه‌ندی كه‌س بڕوایان وایه‌ كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر په‌یوه‌ندییه‌ÙƒÛŒ باشتر له‌ نێوان ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكادا له‌ ئارادا با، یاخود ئه‌Ú¯Ù‡‌ر نه‌تانیاهۆ وازی له‌ دژایه‌تیكردنی ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی ئێران هێنابایه،‌ ئه‌وه‌ ئیسڕائیل ده‌یتوانی یارمه‌تییه‌ÙƒÛŒ زیاتری داراییی له‌ ئه‌مریكا وه‌رگرتبا. هه‌رچه‌نده‌ تێڕوانینی ئه‌Ù… گرووپه‌ تا ڕاده‌یه‌Ùƒ ڕاسته‌ØŒ به‌ڵام ئه‌Ù… گرووپه‌ له‌ شیكردنه‌وه‌كه‌یاندا دوو خاڵی زۆر گرنگیان له‌بیر چووه‌:

یه‌كه‌Ù…: پاشه‌كشه‌كردنی ئیسڕائیل له‌ هه‌ڵوێسته‌كانی له ‌هه‌مبه‌ر ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی ئێران بۆ وه‌رگرتنی یارمه‌تیی زیاتری دارایی، هه‌ڵگری په‌یامێكی نه‌رێنی ده‌بوو بۆ هاوپه‌یمان Ùˆ دۆستانی ئیسڕائیل Ùˆ ته‌نانه‌ت بۆ ئێرانیش، كه‌ ئه‌مه‌یش ئیراده‌ Ùˆ جددیبوونی ئیسڕائیلی له ‌هه‌مبه‌ر به‌رنامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی ئێراندا ده‌برده‌ ژێر پرسیاره‌وه‌. ئه‌Ù… بابه‌ته‌ به‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌رێكی زۆره‌وه،‌ ئه‌وه‌ ده‌بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی كاریگه‌ریی نه‌رێنی Ùˆ لاوازبوونی ئیراده‌ Ùˆ جددییه‌تی وڵاتانی تری ناوچه‌كه‌یش له‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ÛŒ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی ئێران و، ته‌نانه‌ت ده‌توانێت له ‌داهاتوودا Ú•Ù‡‌وایه‌تیی هه‌ر جۆره‌ هێرشێكی سه‌ربازیی ئیسڕائیل بۆ سه‌ر ئێران، بكه‌وێته‌ ژێر پرسیاره‌وه‌.

دووه‌Ù…: یارمه‌تیی زیاتری دارایی، هیچ Ú†Ù‡‌شنه‌ جیاوازییه‌ÙƒÛŒ ستراتیژی دروست ناكات و، ته‌نیا ده‌توانێت گوشاری بودجه‌ÛŒ گشتی له‌ ئیسڕائیل، كه‌Ù… بكاته‌وه‌. یارمه‌تییه دارایییه‌كانی ئه‌مریكا بۆ ئیسڕائیل، زۆر به‌سوود Ùˆ به‌كه‌ڵكه‌ به‌ڵام له‌بیرمان نه‌چێت ئه‌Ùˆ Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌یه له‌ یارمه‌تیی دارایی،‌ ته‌نیا 1% له ‌ÙƒÛ†ÛŒ به‌رهه‌‌Ù…ÛŒ ناوخۆیی (GDP)ÛŒ ئیسڕائیل Ù¾ÛŽÙƒ دێنێت و، ئه‌مه‌یش له ‌كاتێكدایه‌ كه "قه‌باره‌ÛŒ ئه‌Ù… یارمه‌تییانه" له‌ ده‌یه‌ÛŒ 1980ØŒ به ‌Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ÛŒ 6ØŒ5% بووه‌.

سه‌ره‌ڕای ئه‌مانه‌یش، سیاسه‌ت Ùˆ مه‌به‌ستی پشته‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ڕێككه‌وتننامه‌یه‌ØŒ ده‌توانێت تا ڕاده‌یه‌Ùƒ كێشه‌خوڵقێن بێت. به‌Ù¾ÛŽÛŒ ڕاپۆرته‌كانی به‌رده‌ست، ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی ئه‌مریكا له ‌سه‌ره‌تادا دوو بژارده‌ÛŒ له ‌به‌رده‌Ù… ئیسڕائیلدا دانابوو:

 ÛŒÙ‡‌كه‌مینیان ئه‌وه‌ بوو كه‌ØŒ ئه‌مریكا یارمه‌تییه‌ÙƒÛŒ كه‌متری دارایی پێشكه‌Ø´ÛŒ ئیسڕائیل بكات، به‌ڵام له‌ به‌رامبه‌ردا ئیسڕائیل ده‌توانێت له‌ كۆنگرێسی ئه‌مریكا داوای یارمه‌تیی زیاتری دارایی بكات.

 Ø¨Ú˜Ø§Ø±Ø¯Ù‡‌ÛŒ دووه‌میان ئه‌وه‌ بوو كه‌ØŒ بڕه ‌پاره‌یه‌ÙƒÛŒ زیاتر بدرێته‌ ئیسڕائیل، به‌ڵام به‌رپرسانی ئیسڕائیل ئیتر ناتوانن داوای یارمه‌تیی داراییی زیاتر له‌ كۆنگرێسی ئه‌مریكی بكه‌Ù† (به‌ڵام بێجگه‌ له‌ كاتی له‌ناكاو وه‌Ùƒ تێوه‌گلان له‌ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ پێكدادانی سه‌ربازی)ØŒ ئیسڕائیل بژارده‌ÛŒ دووه‌Ù…ÛŒ هه‌ڵبژارد و، له‌ ئه‌نجامیشدا بودجه‌ÛŒ به‌رگریی مووشه‌كیی  ئیسڕائیل، كه‌ تا Ù¾ÛŽØ´ ئێستا به‌جیا وه‌ده‌گیرا، ئه‌وه‌ به‌ته‌واوی لادرا و، خرایه‌ Ù†ÛŽÙˆ ئه‌Ù… په‌كێجه‌ یارمه‌تییه‌ دارایییه‌ سه‌ربازییانه‌وه‌.

 ØªÙ‡‌نانه‌ت ئیسڕائیل Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی ئه‌وه‌ÛŒ نیشان دا كه‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر كۆنگرێسی ئه‌مریكی بڕه ‌پاره‌یه‌ÙƒÛŒ زیاتری یارمه‌تیی دارایی له‌ ده‌ره‌وه‌ÛŒ چوارچێوه‌ÛŒ ئه‌Ù… ڕێككه‌وتننامه‌یه‌‌ بداته‌ ئیسڕائیل، ئه‌وه‌ ئیسڕائیل به‌ÚµÛŽÙ†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ داوه‌ كه‌ ئه‌Ùˆ بڕه‌ پاریه‌ له‌ ئاراسته‌ÛŒ پابه‌ندبوون به‌Ù… ڕێككه‌وتننامه‌یه‌دا‌ØŒ بداته‌وه‌ به‌ ئه‌مریكا.

ئه‌Ù… بابه‌ته‌یش بۆته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ كۆنگرێسی ئه‌مریكی، به‌تایبه‌ت نوێنه‌رانی كۆماری و، ‌له‌نێویاندا سیناتۆر " لیندسی گراهام"ØŒ كه‌ دۆستی نزیكی ئیسڕائیله‌ØŒ دڵی به‌توندی بڕه‌نجێت. ئه‌Ù… ڕێككه‌تنه،‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئیسڕائیل له‌ ململانێیه‌كانی نێوان هه‌ر دوو حزبی كۆنگرێس به‌دوور بگرێت، بووه‌ته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه ئیسڕائیل بكه‌وێته‌ ناوه‌ندی ناكۆكییه‌كانیان؛ چونكه‌ هه‌ندێ له‌ نوێنه‌ران باسی ئه‌وه‌یان كردووه‌ كه‌ ئه‌Ù… ڕێككه‌وتننامه‌یه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕۆح Ùˆ ناوه‌رۆكی ده‌ستووری ئه‌مریكادا دژ Ùˆ ناكۆكه‌‌ØŒ یاسایه‌Ùƒ كه‌ بڕیاردان له‌سه‌ر هێز Ùˆ سه‌رچاوه‌ دارایییه‌كانی، به‌Ù… كۆنگرێسه‌ به‌خشیوه‌.

به‌Ùˆ پێیه‌ÛŒ كه‌ دیموكرات Ùˆ كۆمارییه‌كان Ùˆ له‌نێویاندا پشتیوانانی ئیسڕائیل، له‌سه‌ر هه‌ندێ پرسی هه‌ستیاری وه‌كوو ڕێككه‌وتننامه‌ÛŒ ئه‌تۆمیی ئێران یاخود پرسه‌كانی په‌یوه‌ندیدار به‌ پرۆسه‌ÛŒ ئاشتیی نێوان ئیسڕائیل Ùˆ فه‌ÚµÙ‡‌ستین، له ‌بیر Ùˆ بۆچووندا ناكۆكییان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ یه‌كتری هه‌یه‌ØŒ به‌رزبوونه‌وه‌ÛŒ یارمه‌تییه سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا بۆ ئیسڕائیل،  توانای ئه‌وه‌ ده‌داته‌ كۆنگرێس كه‌ پشتیوانی هه‌ردوو حزب (كۆماری Ùˆ دیموكرات) له‌ ئیسڕائیل به‌باشترین شێواز‌ پێشان بدات و، به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه‌ØŒ نزمبوونه‌وه‌ÛŒ ئاستی یارمه‌تییه‌ سه‌ربازییه‌كانی ئه‌مریكا بۆ‌ ئیسڕائیل، ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ جه‌ختكردنه‌وه Ùˆ ده‌رخستنی بوونی ‌ ناكۆكیی بنه‌Ú•Ù‡‌تی له‌ نێوان هه‌ر دوو حزب له‌سه‌ر پرسه‌ سیاسییه‌ هه‌ستیاره‌كان.

هه‌رچه‌نده‌ ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ گرنگ Ùˆ پڕبایه‌خه‌ Ùˆ ده‌ربڕی پابه‌ندبوونی ئه‌مریكایه‌ بۆ ئیسڕائیل، به‌ڵام به‌دڵنیایییه‌وه‌  گرنگی Ùˆ بایه‌خی ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌ له‌ Ú•Ù‡‌هه‌نده‌كانی تری په‌یوه‌ندیی ستراتیژیی ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیل، بۆ نموونه‌ پابه‌ندبوونی ئه‌مریكا به‌ زاڵبوون Ùˆ باڵاده‌ستیی Ú•ÛŽÚ˜Ù‡‌ییی ئیسڕائیل له‌ بواری سه‌ربازیدا، هاوكارییه‌ هه‌واڵگرییه‌كان، پشتیوانیی دیپلۆماتیكی ئه‌مریكا له‌ ئیسڕائیل له‌ نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كاندا  و، هه‌روه‌ها گرنگیی Ú•Û†ÚµÛŒ ئه‌مریكا وه‌كوو تاكه‌ زلهێزی  Ú•Û†Ú˜Ù‡Ù‡‌ڵاتی ناوه‌ڕاست Ùˆ ناوچه‌كانی تر، كه‌متره‌.

هه‌رچه‌نده‌ هیچ كام له‌Ùˆ بابه‌ته‌ ئاماژه‌بۆكراوانه له‌ژێر كاریگه‌ریی ئه‌Ù… ڕێككه‌وتنه‌دا نین و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ ناكۆكییه‌كانی نێوان ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیل له‌سه‌ر ئێران و، هه‌روه‌ها پرۆسه‌ÛŒ ئاشتیی نێوان فه‌ÚµÙ‡‌ستین Ùˆ ئیسڕائیلیش، نه‌ له‌Ùˆ ڕێككه‌وتنه‌دا گرنگیی Ù¾ÛŽ درا و، نه‌ له‌ كۆبوونه‌وه‌ÛŒ نێوان ڕێبه‌رانی ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكادا چاره‌سه‌ر كرا.

له‌ بابه‌تی پرۆسه‌ÛŒ ئاشتیدا، ئه‌Ùˆ ئه‌Ú¯Ù‡‌ره‌ له ‌ئارادایه‌ كه‌ ئه‌مریكا پشتیوانی له‌ بڕیاری ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ ئاسایشی ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان ده‌رباره‌ÛŒ ده‌ستنیشانكردنی ڕێككه‌وتنێكی درێژخایه‌Ù† Ùˆ جێگیر له‌ نێوان ئیسڕائیل Ùˆ فه‌ÚµÙ‡‌ستین بكات و، ئیسڕائیلیش له‌Ù… بابه‌ته‌ زۆر نیگه‌رانه‌. فه‌ÚµÙ‡‌ستین به ‌دوای ئه‌وه‌وه‌یه‌ كه‌ تا به‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ بڕیارێكه‌وه‌ ئیسڕائیل ناچار بكات له‌ ماوه‌یه‌ÙƒÛŒ زه‌مه‌نیی دیاریكراودا له‌ ناوچه‌كانی فه‌ÚµÙ‡‌ستینییه‌كان پاشه‌كشه‌ بكات و، له ‌ئه‌Ú¯Ù‡‌ری ده‌رنه‌چوون له‌Ùˆ ناوچانه‌ ئابڵووقه‌ÛŒ به‌سه‌ردا بسه‌پێندرێت.

 Ø¨Ù‡‌ڵام ته‌نانه‌ت له ‌ئه‌Ú¯Ù‡‌ری پشتیوانیی ئه‌مریكا له‌ بڕیاری ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ ئاسایش، فه‌ÚµÙ‡‌ستین هیچ كاتێك ناگاته‌ ئه‌Ùˆ مه‌به‌سته‌ÛŒ خۆی. به‌ڵام ئه‌Ùˆ بڕیاره‌ÛŒ فه‌ÚµÙ‡‌ستینییه‌كان ده‌رباره‌ÛŒ دروستكردنی شارۆچكه‌ له ‌لایه‌Ù† ئیسڕائیلییه‌كانه‌وه‌ØŒ ده‌توانێت كێشه‌ Ùˆ گرفتی زۆر بۆ دیپلۆماسیی ئیسڕائیل دروست بكات.

به‌رنامه‌ÛŒ ئه‌تۆمپی ئێران Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌كانی ئه‌Ùˆ پرۆگرامه،‌ یه‌ÙƒÛŽÙƒ له‌ بابه‌ته‌كانی جێگه‌ÛŒ نیگه‌رانپی ستراتیژیكی ئیسڕائیله‌.  له‌ ڕێككه‌وتنه‌كه‌ÛŒ ئه‌Ù… دوایپیه‌ÛŒ نێوان ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكا و، ته‌نانه‌ت له‌ كۆبوونه‌وه‌ÛŒ نێوان ڕێبه‌رانی ئه‌مریكا Ùˆ ئیسڕائیلدا هیچ ئاماژه‌یه‌Ùƒ به‌ بابه‌تی ئێران Ùˆ پرۆگرامه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ÛŒ نه‌كراوه‌ و، هه‌ر ئه‌وه‌ نیشانده‌ری به‌رده‌وامپی ناكۆكپی قووڵی نێوان ڕێبه‌رانی ئه‌Ùˆ دوو وڵاته‌یه‌ له‌سه‌ر پرسی ئێران. به‌Ù… حاڵه‌یشه‌وه‌ باراك ئۆباما سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكا، خۆی دانی به‌وه‌ نا كه‌ تاوه‌كوو 10 تا 15 ساڵی تر، ماوه‌ÛŒ زه‌مه‌نیی Ú¯Ù‡‌ڕانه‌وه‌ÛŒ ئێران بۆ سه‌ر پرۆگرامه‌ ئه‌تۆمییه‌كه‌ی، ده‌گاته‌ سفر.

ئه‌شتۆن كارته‌ر، وه‌زیری به‌رگریی ئه‌مریكایش له‌ وته‌یه‌كیدا جه‌ختی له‌سه‌ر پابه‌ندبوونی ئه‌مریكا به‌ دروستكردنی "Ú¯Ù‡‌ره‌نتییه‌ÙƒÛŒ سیاسی" له ‌به‌رامبه‌ر ئه‌Ú¯Ù‡‌ری له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه‌ و، به‌رده‌وامی له‌سه‌ر له‌ئارادابوونی بژارده‌ÛŒ سه‌ربازی له‌ هه‌مبه‌ر ئێراندا، كرده‌وه‌.

ئیداره‌ÛŒ نوێی ئه‌مریكا، پێویسته‌ پرسی پرۆگرامی ئه‌تۆمیی ئێران وه‌كوو ئه‌وله‌وییه‌تێكی سه‌ره‌كی، بخاته‌ ناو به‌رنامه‌ÛŒ كاری خۆیه‌وه‌ Ùˆ به ‌دوای دروستكردنی ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ هاوبه‌Ø´ بۆ چاره‌سه‌ركردنی ئه‌Ù… پرسه‌وه‌ بێت. پێكهێنانی گفتوگۆی ستراتیژیك له ‌نێوان به‌رپرسانی پله‌به‌رزی ئیسڕائیل Ùˆ ئه‌مریكا، هه‌روه‌ها تاووتوێكردنی شێوازی ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران له‌ ئه‌Ú¯Ù‡‌ری پێشێلكردنی ڕیككه‌وتنه‌كه‌ Ùˆ سنووربه‌زاندنی ئێران، ده‌توانێت Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌یه‌ÙƒÛŒ گونجاو Ùˆ یارمه‌تیده‌ر بێت.

 

سه‌رچاوه‌:

  http://besacenter.org

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون