PÊNÛS
ئامۆژگاری بۆ سه‌رۆكی نوێی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌ی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا  

2016-11-09

ئامۆژگاری بۆ سه‌رۆكی نوێی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا

 

پێنووس: ده‌ستووری ئه‌مریكا، به ‌دوای دروستكردنی جیهانێكی بێكێشه‌دا نییه‌ØŒ به‌ڵكوو به‌ دوای پێكهێنانی یه‌كێتییه‌ÙƒÛŒ ته‌واوتره‌. ئه‌مریكا Ú†Ù‡‌ندین ده‌یه‌یه‌ كه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا Ú†Ù‡‌قیوه‌ Ùˆ گیری خواردووه‌ØŒ له‌ كاتێكدا كه‌ØŒ نه‌ ده‌توانێت بارودۆخه‌كه‌ بگۆرێت Ùˆ نه‌ ده‌توانێت ئه‌Ùˆ ناوچه‌یه‌ به‌جێ بێڵێت. ناوچه‌یه‌Ùƒ كه‌ تیایدا، سیاسه‌ته‌ گۆڕاندروستكه‌ر Ùˆ بنیاتنه‌ره‌كان شكستی هێناوه‌. پاراستنی ئه‌Ù… سیاسه‌تانه‌یش، پێویستی به‌ هه‌ڵسه‌نگاندنێكی ورد Ùˆ ده‌قیق له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا، به‌كارهێنانی زیره‌كانه‌ÛŒ ڕێبه‌رایه‌تیی ئه‌مریكا و، كه‌مێكیش به‌پارێزبوون Ùˆ وشیارییه‌‌.

ئێمه‌ØŒ نه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ دابه‌زینی ئاستی ئه‌مریكا و، نه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ په‌راوێزبوونیداین. به‌ڵام به‌Ù¾ÛŽÛŒ زیاتر له‌ نیو سه‌ده‌ كار ده‌رباره‌ÛŒ پرسه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ ئه‌مریكادا، لیستێكمان له‌Ùˆ بابه‌تانه‌ÛŒ كه‌ پێویسته‌ ئیداره‌ÛŒ داهاتووی ئه‌مریكا له‌به‌ر چاوی بگرێت، ئاماده‌ كردووه‌. له‌Ù… لیسته‌دا ئاماژه‌مان به‌Ùˆ‌ بوار Ùˆ بابه‌تانه‌ داوه‌ كه‌ ده‌بێت ئیداره‌ÛŒ داهاتووی ئه‌مریكا لێیان دوور كه‌وێته‌وه‌ یاخود لانی كه‌Ù… هه‌ÙˆÚµ بدات Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ خۆی له‌ ناوچه‌ÛŒ پڕقه‌یران، پشێوی Ùˆ ئاڵۆزیی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست جیا بكاته‌وه‌.

یه‌كه‌Ù…ØŒ ئیداره‌ÛŒ داهاتووی ئه‌مریكا، ده‌بێت پێداچوونه‌وه‌ به‌Ùˆ  وشه‌ Ùˆ ده‌سته‌واژانه‌ÛŒ كه‌  ده‌رباره‌ÛŒ خستنه‌ڕوو Ùˆ پێناسه‌كردنی Ú•Û†Úµ Ùˆ به‌رپرسیارێتییه‌كانی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا به‌كاریان دێنێت، بكات. بۆ نموونه‌ وته‌كانی "مادلین ئۆلبرایت" Ùˆ " هیلاری كلینتۆن" ده‌رباره‌ÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ ناساندنی ئه‌مریكا وه‌كوو هێزیكی پێویست، كه‌ ده‌توانێت هه‌موو كارێكی ئه‌سته‌Ù… ئه‌نجام بدات، یارمه‌تیده‌ر Ùˆ به‌كه‌ÚµÙƒ نییه‌. ڕاستییه‌كه‌ی، ئه‌مریكا ئه‌Ùˆ توانا Ùˆ مه‌یله‌ÛŒ نییه‌ تاوه‌كوو له‌سه‌ر هه‌ر پرسێكی بێهووده‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، به‌تایبه‌ت پرسه‌كانی ناسنامه‌ÛŒ ئایینی Ùˆ نه‌ته‌وه‌یی Ùˆ به‌ڕێوه‌بردنی كاروباری ناوخۆیی (وه‌Ùƒ قه‌یرانی سووریا)ØŒ Ú•Û†ÚµÛŒ ڕێبه‌رایه‌تی Ùˆ پێشه‌Ù†Ú¯ÛŒ بگێڕێت. ئێمه‌ ده‌توانین به‌ یارمه‌تیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی تر، ئاستی ئاسایش Ùˆ سه‌قامگیری له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا به‌رزتر بكه‌ینه‌وه‌ØŒ به‌ڵام ئه‌Ùˆ توانایه‌مان نییه‌ كه‌ به‌ته‌نیایی Ú•Û†ÚµÛŽÙƒÛŒ یه‌كلاوه‌كه‌ره‌وه‌ Ùˆ گرنگ له‌  گۆڕانكاری Ùˆ گۆڕینی دامه‌زراوه‌ ئابووری Ùˆ سیاسییه‌كانی ناوچه‌كه‌دا بگرینه‌ ئه‌ستۆ.

دووه‌Ù…ØŒ ئه‌Ú¯Ù‡‌ر به‌ڕاستی ئیداره‌ÛŒ ئه‌مریكا، ویست Ùˆ نییه‌تی ئه‌نجامدانی كارێكی نییه،‌ ئه‌وه‌ پێویست ناكات كه‌ به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ ئاشكرا Ùˆ گشتی ڕای بگه‌یه‌نێت Ùˆ بیخاته‌ ڕوو. وشه‌كان گرنگییه‌ÙƒÛŒ زۆریان هه‌یه‌ØŒ به‌تایبه‌ت ئه‌Ùˆ وته‌ Ùˆ وشانه‌ÛŒ كه‌ له ‌لایه‌Ù† سه‌رۆككۆماری ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تێك ده‌خرێنه ‌ڕوو Ùˆ ده‌ڕده‌بردرێن. هاوپه‌یمانان Ùˆ دوژمنانی ئه‌مریكا، به‌ته‌واوی بڕوا به‌ وته‌كانی به‌رپرسانی ئه‌مریكا ده‌كه‌ن، چونكه‌ ئه‌مریكا به‌Ù¾ÛŽÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ده‌یڵێت، كاره‌كانی جێبه‌جێ ده‌كات. به‌ڵام له‌ ئیداره‌ÛŒ ئۆبامادا هه‌لومه‌رجه‌كه‌ به‌ شێوازێكی تر بوو. بۆ نموونه‌ØŒ داواكاریی به‌رده‌وام بۆ ڕاگرتنی ته‌واوی دروستكردنی شارۆچكه‌كان له ‌لایه‌Ù† ئیسرائیله‌وه،‌ له‌ كه‌له‌به‌ری نێوان قسه‌ Ùˆ كرده‌وه‌دا، به‌ته‌واوی ون بوو. یه‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ تر له‌ نموونه‌ به‌رجه‌سته‌كان، وته‌كانی باراك ئۆباما ده‌رباره‌ÛŒ سووریا بوو. ئۆباما له‌ وته‌كانی له‌ ساڵی 2013دا به‌كارهێنانی Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ كیمیاییی به‌ Ù‡ÛŽÚµÛŒ سووری ئه‌مریكا ناو برد و، له‌Ù… بابه‌ته‌دا هۆشداریی دایه‌ سووریا، به‌ڵام هه‌موو ئه‌Ùˆ هۆشداری Ùˆ هه‌Ú•Ù‡‌شانه‌ØŒ له‌ناكاو بوونیان نه‌ما.

سێیه‌Ù…ØŒ ئیداره‌ÛŒ داهاتووی ئه‌مریكا، نابێت ئه‌Ùˆ باوه‌Ú•Ù‡‌ÛŒ هه‌بێت كه‌ نفووز Ùˆ Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ئه‌مریكا له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا به‌خێرایی به‌ره‌Ùˆ ئاوابوون ده‌ڕوات. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌Ùˆ وته‌یه‌ تا ڕاده‌یه‌Ùƒ ڕاسته‌ØŒ به‌ڵام ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌Ù… نێوه‌نده‌دا زۆر گرنگه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا وه‌كوو پارێزگاری له‌ خاك Ùˆ هه‌رێم (ڕێكخراوه‌ تیرۆریستییه‌ ده‌ره‌كییه‌كان له ‌پاش ڕووداوی 11ÛŒ سێپته‌مبه‌ره‌وه‌ نه‌یانتوانیوه هێرشێكی تیرۆریستیی سه‌ركه‌وتوو له ‌دژی ئه‌مریكا ئه‌نجام بده‌Ù†)ØŒ كه‌مكردنه‌وه‌ Ùˆ بڕینی پێویستیی ئه‌مریكا به‌ سه‌رچاوه‌كانی هایدرۆكاربۆنی (نه‌وت Ùˆ غاز)‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی عه‌ره‌بی، هه‌روه‌ها Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ ده‌ركه‌وتن Ùˆ دروستبوونی هێزێكی هێژموونیی ناوچه‌ییی خاوه‌Ù† Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئه‌تۆمی (ئێران)ØŒ به‌باشی پارێزراوه‌ یاخود نا؟

پێویسته،‌ دان به‌وه‌دا بنێین كه‌ ئه‌مریكا له ‌هه‌ر سێ بابه‌تی ئاماژه‌پێكراوه‌ له‌سه‌ره‌وه‌دا به‌باشی كاری كردووه‌ØŒ به‌Ù… هۆیه‌یشه‌وه‌ پێویسته‌ ئێمه‌ سه‌رنجمان ته‌نیا بخه‌ینه‌ سه‌ر  پرس Ùˆ بابه‌ته‌ زۆر گرنگ Ùˆ پێویسته‌كان. دامه‌زراوه‌ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ ناحكوومییه‌كان هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† كه‌ كێشه‌كانی نێوان ئیسرائیل Ùˆ فه‌له‌ستین چاره‌سه‌ر بكه‌ن، یان هه‌ÙˆÚµ ده‌ده‌Ù† له‌ سه‌رمایه‌ مرۆیی Ùˆ دارایییه‌كانی ئه‌مریكا بۆ چاككردنه‌وه‌ Ùˆ بنیاتنانه‌وه‌ÛŒ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ وێرانبووه‌كانی وه‌كوو عێراق Ùˆ سووریا كه‌ÚµÙƒ وه‌ربگرن. كار Ùˆ كرده‌وه‌ÛŒ له‌Ù… جۆره،‌ نه‌Ùƒ‌ به‌س نائه‌قڵانین،‌ به‌ڵكوو ده‌بنه‌ Ù‡Û†ÛŒ لاوازبوونی زیاتری ئیعتیباری ئه‌مریكا.

چواره‌Ù…ØŒ سه‌ره‌ڕای Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌ نه‌خوازراوه‌كانی ڕووسیا له‌ ئۆكراین Ùˆ سووریادا، ئیداره‌ÛŒ داهاتووی ئه‌مریكا، ده‌بێت هه‌ÙˆÚµ بدات تاوه‌كوو له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ ساردی تر له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیادا تێوه ‌نه‌گلێت. ڕووسیا، ویست Ùˆ توانای پێویستی بۆ دروستكردنی "پاكس ڕاشانا" ( Pax Russiana) یاخود "ئاشتیی ڕووسی" له‌ سه‌رتاسه‌ری ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا نییه‌ØŒ به‌دڵنیایییه‌وه‌ ڕووسیا حه‌زی له‌وه‌یش‌ نییه‌ كه‌ له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒÛŒ نه‌رم له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌مریكادا تێوه ‌بگلێت. هه‌روه‌ها ڕووسیا ئه‌Ùˆ ویست Ùˆ نییه‌ته‌ÛŒ نییه‌ تاوه‌كوو به‌رپرسیارییه‌تیی پاراستن Ùˆ كۆنترۆڵی ناوچه‌كه‌ØŒ هه‌روه‌ها چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكی Ùˆ كێشه‌ مێژوویییه‌كانی ناوچه‌كه‌ بگرێته‌ ئه‌ستۆ. زۆربه‌ÛŒ چاودێران پێشبینی ئه‌وه‌یان كردبوو كه‌ ڕووسیا له‌ زڵكاوی سووریادا ده‌Ú†Ù‡‌قێت، به‌ڵام ڕاستییه‌كان به‌Ù… شێوه‌یه‌ نه‌بوون.  هه‌رچه‌نده‌ سووریا ده‌رفه‌تێكی ئه‌وتۆی بۆ ڕووسیا Ù¾ÛŽÙƒ نه‌هێناوه‌ØŒ به‌ڵام پووتین هه‌ÙˆÚµ ده‌دات له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ پاڵپشتی Ùˆ پشتیوانی له‌ حكوومه‌تی ئه‌سه‌د، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ له‌ پرۆژه‌ Ùˆ سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مریكا بگرێت.

به‌ڵام، ده‌بێت ئه‌Ùˆ ڕاستییه‌ قبووڵ بكه‌ین كه‌ هه‌موو جووڵه‌ Ùˆ Ú•Ù‡‌فتاره‌كانی ڕووسیا له‌Ù… ماوه‌یه‌دا له ‌دژی به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا نه‌بووه‌Ø› بۆ نموونه‌ هاوكاریی ڕووسیا له‌ پرسی داماڵینی Ú†Ù‡‌Ùƒ له‌ سووریا Ùˆ هاوكاریی له‌ پرسی ڕێككه‌وتنی ئه‌تۆمی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكادا هاوئاراسته‌ Ùˆ هاوته‌ریبه. وا ده‌رده‌كه‌وێت كه‌ ڕووسیا وه‌به‌ره‌هێنانی زیاتری له‌چاو ئه‌مریكا، له ‌سووریادا كردووه‌ØŒ هه‌ر به‌Ùˆ هۆیه‌یشه‌وه‌ به‌بێ هاوكاری Ùˆ به‌شداریی ڕووسیا Ùˆ ئێران، هیچ شانسێك بۆ ده‌سته‌به‌ركردنی سه‌قامگیری له‌ سووریادا له ‌ئارادا نابێت.‌

پێنجه‌Ù…ØŒ ئه‌مریكا نابێت به‌بێ بیركردنه‌وه‌ له‌ ئاكام Ùˆ لێكه‌وته‌كانی پرس Ùˆ بابه‌تێك Ùˆ ته‌نیا له‌به‌ر به‌هێزكردنی نفووز Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی خۆی، به ‌دوای پرسه‌ هه‌ڵخه‌ÚµÙ‡‌تێنه‌ر، به‌ڵام بێسووده‌كانه‌وه‌ بێت. یه‌ÙƒÛŽÙƒÛŒ تر له‌ نموونه‌ دیاره‌كان له‌Ù… باره‌یه‌وه،‌  حه‌زی ئه‌مریكا بۆ دروستكردنی ناوچه‌یه‌ÙƒÛŒ دژه‌فڕین Ùˆ ناوچه‌ÛŒ پارێزراو له‌ سووریایه‌. كارێكی له‌Ù… شێوه‌یه‌ØŒ پێویستی به‌ هه‌ڵسه‌نگاندنی ورد Ùˆ فره‌لایه‌Ù†ÛŒ هه‌موو ئه‌Ú¯Ù‡‌ر Ùˆ Ú•Ù‡‌هه‌نده‌كانییه‌وه‌ هه‌یه‌Ø› به‌Ù… پێیه‌یش گرتنه‌به‌ری ڕێوشوێنێكی له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه‌ØŒ ده‌رهاوێشته‌ Ùˆ لێكه‌وته‌ÛŒ جۆراوجۆری هه‌یه‌.  بۆ نموونه‌ØŒ ئه‌مریكا له‌ هه‌لومه‌رجێكی ئاوادا، ده‌بێت خۆی بۆ ڕووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ÛŒ ڕاسته‌وخۆی سه‌ربازی‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕووسیادا ئاماده‌ بكات. یاخود بكه‌وێته‌ دۆخێكه‌وه‌ كه‌ ڕیگه‌چاره‌یه‌ÙƒÛŒ جگه‌ له‌ پاشه‌كشه‌ یاخود هێرشكردنی نه‌بێت، یان ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ به‌بێ وه‌رگرتنی Ú•Ù‡‌زامه‌ندیی كۆنگرێس، خه‌ÚµÙƒÛŒ ئه‌مریكا Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی، هێزی سه‌ربازی به‌كار بێنێت. Ú•Ù‡‌فتار Ùˆ كرده‌وه‌ÛŒ له‌Ù… Ú†Ù‡‌شنه‌ØŒ ده‌بێته‌ Ù‡Û†ÛŒ ئاڵۆزتربوونی دۆخه قه‌یراناوییه‌‌كه‌ÛŒ ئێستا و، به‌Ù… پێیه‌یش شكستێكی تر بۆ ئه‌مریكا به‌دی دێنێت.

شه‌شه‌Ù…ØŒ ئه‌مریكا نابێت Ú•Û†ÚµÛŒ بانگه‌شه‌كه‌ری دیموكراسی له‌ ناوچه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست جێبه‌جێ بكات Ùˆ خۆی تێوه ‌بگلێنێت. ناوچه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست ئه‌Ùˆ زه‌مینه‌ Ùˆ ئاماده‌یییه‌ÛŒ تێدا نییه‌ كه‌ پێشوازی له‌ به‌ها ئه‌مریكییه‌كان بكات و، ئه‌Ùˆ تێگه‌ییشتنه‌ÛŒ ‌كه‌ØŒ خه‌ÚµÙƒÛŒ ئاسایی Ùˆ نوخبه‌كانی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، ئاماده‌Ù† Ùˆ حه‌زیان لێیه‌ كه بۆ چۆنیه‌تیی حوكمڕانی،‌ Ú¯ÙˆÛŽ بۆ‌ ئامۆژگارییه‌كانی ئه‌مریكا شل بكه‌ن، ته‌نیا ده‌ربڕی لووتبه‌رزی Ùˆ نه‌زانیی ئه‌مریكییه‌كانه‌. شێواز Ùˆ فۆرمی ده‌سه‌ڵاتداریی ئه‌مریكی، بۆ مێژوو، Ù¾ÛŽÚ¯Ù‡‌ Ùˆ كه‌لتووری سیاسیی ئیمه‌ زۆر تایبه‌ت Ùˆ گونجاو Ùˆ بێوێنه‌یه‌ØŒ به‌ڵام ناكرێت هه‌نارده‌ÛŒ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی تری بكه‌ین. به‌ڵام ئه‌Ú¯Ù‡‌ر ئه‌Ù… شێوازه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتدارێتیی ئه‌مریكا، توانای هه‌نارده‌كردنیشی هه‌بوو، دیسانه‌وه‌ ئه‌مریكا نه‌یده‌توانی ئارمان (ئایدیاڵ)Ù‡‌ دیموكراتییه‌كانی تا ئه‌Ùˆ ئاسته‌ به‌رز بكاته‌وه،‌ كه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سیاسه‌ت Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ئه‌مریكا هاوته‌ریب بێت Ùˆ بگونجێت.

حه‌وته‌Ù…ØŒ به‌دڵنیایییه‌وه‌ دۆستان Ùˆ هاوپه‌یمانانی ئه‌مریكا به‌ دوای ئه‌وه‌وه‌Ù† كه‌ ئه‌Ù… وڵاته‌ بخه‌نه ‌ژێر گوشاره‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ پابه‌ندبوون Ùˆ به‌ڵێنه‌ ئاسایشییه‌كانی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست به‌رزتر بكاته‌وه‌ یاخود بۆ چاره‌سه‌ركردنی قه‌یران Ùˆ ناكۆكییه‌ سیاسییه‌كان هێزی سه‌ربازی به‌كار بێنێت؛ به‌ڵام، ئیداره‌ÛŒ داهاتووی ئه‌مریكا، نابێت Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ به‌ دۆست Ùˆ هاوپه‌یمانه‌كانی بدات كه‌ ئه‌Ù… كاره‌ بكه‌Ù†. له ‌ڕاستیدا ئه‌Ù… ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌ به ‌دوای ئه‌وه‌Ù† كه‌ ئه‌مریكا به‌رپرسیارێتیی هه‌موو پرس Ùˆ كێشه‌كانیان بگرێته‌ ئه‌ستۆ Ùˆ چاره‌سه‌ریان بكات. پێویست بوو كه‌‌ سعوودیا له‌مه‌Ú• پرسی دووركه‌وتنه‌ÛŒ مه‌ترسییه‌ ئه‌تۆمییه‌كانی ئیران بۆ 10 یاخود 15 ساڵی تر، سوپاس Ùˆ پێزانینی بۆ ئه‌مریكا هه‌بێت. به‌ڵام له‌ جیاتی ئه‌وه‌ØŒ واشنتۆن بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ تووڕه‌ییی سعوودییه‌كان له ‌هه‌مبه‌ر ڕێككه‌وتنی ئه‌تۆمی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئێران و، هه‌روه‌ها پێدانی متمانه‌ له‌مه‌Ú• پابه‌ندبوون Ùˆ به‌ڵێنه‌ ئاسایشییه‌كانی ئه‌مریكا له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، ده‌ستی كرد به‌ پاڵپشتی Ùˆ به‌هێزكردنی تواناكانی سعوودییه‌كان له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ یه‌مه‌ندا.   

هه‌شته‌Ù…ØŒ ئیداره‌ÛŒ داهاتووی ئه‌مریكا تا ئه‌Ùˆ كاته‌ÛŒ كه‌ ئاماژه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕوون Ùˆ ئاشكرا له‌ ئیسرائیل Ùˆ فه‌له‌ستینییه‌كان ده‌رباره‌ÛŒ ئاماده‌بوونیان بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانیان، نه‌بینێت، نابێت به‌ دوای پێكهێنان Ùˆ دروستكردنی ئاشتی له‌ نێوان فه‌له‌ستین Ùˆ ئیسرائیلییه‌كانه‌وه‌ بێت. ئه‌مریكا، ده‌بێت تاوه‌كوو ئێستا له‌وه‌ Ú¯Ù‡‌ییشتبێت كه‌ كه‌Ù„ÛŽÙ† Ùˆ لێكترازانی نێوان نه‌تانیاهۆ، سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌Ù†ÛŒ وه‌زیرانی ئیسرائیل و، مه‌حموود عه‌باس، سه‌رۆكی فه‌له‌ستینییه‌كان، له‌سه‌ر پرس Ùˆ بابه‌ته‌ سه‌ره‌كییه‌كانی وه‌كوو ئۆرشه‌لیم یاخود په‌نابه‌ران، ئه‌وه‌نده‌ قووڵ Ùˆ به‌رفراوانه‌ كه‌ ناكرێت به‌سانایی Ù¾Ú• بكرێته‌وه‌. تا ئه‌Ùˆ كاته‌ÛŒ ڕێبه‌رانی فه‌له‌ستینی Ùˆ ئیسرائیلی، توانا Ùˆ ویستی بڕیاردانیان نه‌بێت، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌ÛŒ "دووده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی"ØŒ وه‌كوو تاقیكردنه‌وه‌یه‌ÙƒÛŒ هزری ده‌مێنێته‌وه‌ Ùˆ زۆر دوور دێته ‌به‌رچاو، كه‌ سه‌رۆككۆماری داهاتووی ئه‌مریكایش بتوانێت ئه‌وان ناچار به‌ ئه‌نجامدانی ئه‌Ù… كاره‌ بكات.  Ø¨Ù‡‌ڵام سه‌رۆككۆماری داهاتووی ئه‌مریكا، ده‌توانێت ته‌نیا Ú†Ù‡‌ند ڕێوشوێنێك له‌سه‌ر به‌ڕێوه‌بردنی ئه‌Ù… كێشه‌یه‌‌ بگرێته‌ به‌ر:  هه‌وڵدان Ùˆ هاوكاریكردن به‌ ئاراسته‌ÛŒ به‌رده‌وامبوون Ùˆ پاراستنی هاوكارییه‌ ئاسایشیه‌كانی نێوان فه‌له‌ستین Ùˆ ئیسرائیل، به‌رزكردنه‌وه‌ÛŒ ئاستی په‌ره‌پێدانی فه‌له‌ستین Ùˆ پرسه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان له ‌ڕیگه‌ÛŒ خاڵی كۆنترۆڵ له‌سه‌ر سنووره‌كان، هه‌وڵدان بۆ ناسینی پرسه‌ بچووكه‌كان، وه‌كوو په‌ره‌پێدانی زیاتری به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ كه‌رتی ڕۆژاوا كه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵی ئیسرائیلدایه‌ Ùˆ زیاتركردنی هاوكارییه‌كان له ‌بواری ژێرخان Ùˆ ئاو Ùˆ كاره‌با.

نۆیه‌Ù…ØŒ ئیداره‌ÛŒ داهاتووی ئه‌مریكا، نابێت گۆڕانكارییه‌ÙƒÛŒ ئه‌وتۆ له‌ Ú•Ù‡‌وتی گشتیی سیاسه‌ته‌كانی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست كه ‌له ‌لایه‌Ù† باراك ئۆباما، سه‌رۆككۆماری ئه‌مریكاوه‌ گیرابه‌ به‌ر، دروست بكات. ناوچه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست له‌ دۆخی گواستنه‌وه‌یه‌ بۆ دۆخ Ùˆ داهاتوویه‌ÙƒÛŒ نادیار Ùˆ تاریك، بۆیه‌ پێویسته‌ Ùˆ ده‌بێت، به‌رپرسانی واشنتۆن ده‌ست له‌ هه‌وڵدان بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كان هه‌ڵبگرن Ùˆ ئه‌Ù… ڕاستییه‌ قبووڵ بكه‌Ù† كه‌ هه‌میشه‌ ناكرێت بگه‌یته‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌یه‌Ùƒ بۆ چاره‌سه‌ركردن Ùˆ كۆتاییهێنان به‌ پرس Ùˆ كێشه‌كان، به‌ڵكوو ده‌تواندرێت هه‌نگاو Ùˆ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كان به‌ ئاراسته‌ Ùˆ به ‌مه‌به‌ستی به‌ڕێوه‌بردن Ùˆ كۆنترۆڵ Ùˆ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ كێشه‌ Ùˆ گرفته‌كان بێت.  

له‌ كۆتاییدا، هیچ كامه‌ له‌ پرسه‌كانی ئاماژه‌پێكراو له ‌سه‌ره‌وه‌ØŒ به‌Ùˆ مانایه‌ نییه‌ كه‌ ده‌بێت ئه‌مریكا كۆتایی به‌ به‌شداری Ùˆ Ú•Û†ÚµÛŒ خۆی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بهێنێت. به‌ڵكوو واشنتۆن به‌رژه‌وه‌ندی، هاوپه‌یمان Ùˆ دوژمنی له‌Ùˆ ناوچه‌یه‌دا هه‌یه‌ و، پرسه‌كانی وه‌Ùƒ تیرۆریزم، ئاسایشی وزه‌ØŒ بڵاوبوونه‌وه‌ÛŒ Ú†Ù‡‌ÙƒÛŒ ئه‌تۆمی، له‌Ùˆ بابه‌تانه‌یه‌ كه‌ تاو ئێستا وه‌كوو گرنگترین پرسه‌كانی Ú•Û†Ú˜Ù‡‌Ú¤ له‌ ناوچه‌كه‌دا بوونیان هه‌رماوه‌‌. هه‌روه‌ها ڕاسته‌ كه‌ ئه‌مریكا ناتوانێت بارودۆخی ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بگۆڕێت، به‌ڵام هه‌روا به‌ئاسانیش ناتوانێت ده‌سبه‌رداری ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بێت Ùˆ ناوچه‌كه‌ جێ بێڵێت.

ئیداره‌ÛŒ داهاتووی ئه‌مریكا، ده‌بێت ڕوانگه‌یه‌ÙƒÛŒ مامناوه‌ندی Ùˆ زیره‌كانه‌ Ùˆ هۆشیارانه‌ له‌مه‌Ú• ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست بگرێته ‌به‌ر. به ‌ده‌ربڕینێكی تر، ئه‌مریكا پێویسته‌ له‌ ده‌ستێوه‌ردان Ùˆ به‌شداریی سه‌ره‌ÙƒÛŒ له‌ پرۆسه‌كان، وه‌كوو نه‌ته‌وه‌سازی Ùˆ چاره‌سه‌ركردنی ناكۆكییه‌كان Ùˆ تێوه‌گلان له‌ پێكدادانه‌كان له ‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، خۆی دوور بگرێت. به‌تایبه‌ت له‌Ùˆ ناوچانه‌ÛŒ كه‌ خه‌ڵكه‌كه‌ÛŒ خۆیان ئاماده‌یی Ùˆ توانای ئه‌وه‌یان تێدا نییه‌ كه‌ به‌رپرسیارێتیی چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ Ùˆ گرفته‌كانی خۆیان بگرنه‌ ئه‌ستۆ. له‌ جیاتی ئه‌وه‌ØŒ ده‌بێت ئه‌مریكا به‌رگری Ùˆ پارێزگاری له‌ ‌به‌رژه‌وه‌ندییه‌ ژیانییه‌كانی خۆی، (وه‌كوو ئاسایش Ùˆ خۆشگوزه‌رانی) بكات، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ هاوپه‌یمانه‌كانی هاوكاری بكات Ùˆ به‌ دوای ئه‌Ùˆ ده‌رفه‌تانه‌وه‌‌ بێت تاوه‌كوو له‌ ئامراز Ùˆ میكانیزمه‌كان وه‌كوو یارمه‌تییه‌ ئابووری Ùˆ پاڵپشتی ته‌كنیكی بۆ به‌هێزتربوونی كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌ÛŒ مه‌ده‌Ù†ÛŒ Ùˆ دروستبوونی توانای پێویست له‌Ùˆ كۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یانه‌ سوود وه‌ربگرێت و، له ‌لایه‌ÙƒÛŒ تریشه‌وه‌ یارمه‌تیی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌كان بدات كه‌ دادپه‌روه‌ریی ئابووری Ùˆ كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ هاووڵاتیانی خۆیان ده‌سته‌به‌ر بكه‌Ù†.

سه‌رده‌Ù…ÛŒ دروستكردنی "دیپلۆماسیی خوڵقێنه‌ر Ùˆ گۆڕانكاریهێنه‌ر" له ‌لایه‌Ù† ئه‌مریكاوه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا، زۆر له‌Ù…ÛŽÚ˜Ù‡‌ تێپه‌ر بووه‌. Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌ Ùˆ پرسه‌كانی ئه‌Ù… نووسینه‌ كه‌ خراونه‌ته ‌ڕوو، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ڕاستییه‌ ئاشكراكان یه‌Ùƒ ده‌گرنه‌وه‌ Ùˆ به‌بێ Ú¯Ù‡‌وره‌كردنه‌وه‌ له‌ قه‌باره‌ÛŒ خۆی له‌ ناوچه‌كه‌دا خراوه‌ته‌ڕوو، هه‌روه‌ها له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ناوچه‌ÛŒ به‌ته‌واوی تووڕه‌ Ùˆ ناكارامه‌ÛŒ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست هه‌ماهه‌Ù†Ú¯Ù‡‌ Ùˆ ده‌گونجێت؛  ناوچه‌یه‌Ùƒ كه‌ له‌ دۆخی گواستنه‌وه‌دایه‌ بۆ خاڵێكی نادیار و، له‌وانه‌یشه‌ له ‌داهاتوودا له‌Ú¯Ù‡‌Úµ پشێوی Ùˆ قه‌یرانی زیاتر ڕووبه‌ڕوو ببێته‌وه‌.

 

سه‌رچاوه‌:

http://www.politico.com

 

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون