PÊNÛS
پێداچوونەوە بە ستراتیژیی نەوتیی حکوومەتی هەرێمی کوردستان  

2016-11-06

بابەت: توێژینەوە (پێداچوونەوە بە ستراتیژیی نەوتیی حکوومەتی هەرێمی کوردستان)

نووسەر: جیهان ڕەشید سندی

زمان: ئینگلیزی

ساڵی بڵاوکردنەوە: ٢٠١٦

 

له‌Ù… لێکۆڵینه‌وه‌یه‌دا پێداچوونه‌وه‌یه‌Ú© به‌ ژماره‌یه‌Ú© بڕگه‌ÛŒ ده‌ستووری Ùˆ یاساییدا ده‌کرێت، Ú©Ù‡‌ به‌ Ú©Ù‡‌رتی نه‌وتی عێراق Ùˆ هه‌رێمی کوردستانه‌وه‌ په‌یوه‌ستن و، هاوکات به‌ پرۆسه‌ÛŒ پێشوه‌چوونی ستراتیژیی نه‌وتی هه‌رێم Ùˆ ئه‌Ùˆ مشتومڕه‌‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ له‌سه‌ر ئاستی عێراق Ùˆ هه‌رێمی کوردستاندا ڕووی دا، له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئامانجی حزبه‌ کاریگه‌ره‌کانی کوردستان Ùˆ ڕێنمایی بۆ داهاتوو.

هه‌ڵبه‌ت ستراتیژیی په‌ره‌پیدانی Ú©Ù‡‌رتی نه‌وت Ùˆ گازی هه‌رێمی کوردستان، له‌سه‌ر بنه‌مای بڕگه‌ ده‌ستوورییه‌کانی نوێی عێراق (ده‌ستووری 2005 Ú©Ù‡‌ نزیکه‌ÛŒ 80% خه‌ÚµÚ©ÛŒ عێراق ده‌Ù†Ú¯ÛŒ Ù¾ÛŽ داوه‌) بنیات نراوه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ به ‌هه‌رێمه‌کان ده‌دات ئیداره‌ÛŒ Ú©Ù‡‌رتی خۆیان بکه‌ن، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای بوونی بنه‌مای ده‌ستووری، مشتومڕه‌Ú©Ù‡‌ له‌سه‌ر هه‌ردوو ئاستدا (عێراق Ùˆ هه‌رێمی کوردستان) له‌ هه‌ر سێ قۆناغی جێبه‌جێکردنی ستراتیژییه‌Ú©Ù‡‌: 1- واژووکردنی گرێبه‌سته‌ نه‌وتییه‌کان، 2- بنیاتنانی Ù‡ÛŽÚµÛŒ گواستنه‌وه‌ØŒ 3- پرۆسه‌ÛŒ فرۆشتن Ùˆ کۆکردنه‌وه‌ Ùˆ دابه‌شکردنی داهات، به‌رده‌وام بووە.

ستراتیژیی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان، پشتی به‌ مادده‌کانی (111ØŒ112ØŒ115ØŒ121)ÛŒ ده‌ستووری عێراق به‌ستووه‌. هاوکات، به‌ یاسای نه‌وتی هه‌رێمی کوردستان، ژماره‌ (22ÛŒ ساڵی 2007)یش، Ú©Ù‡‌ په‌رله‌مانی کوردستان ده‌Ù†Ú¯ÛŒ Ù¾ÛŽ داوه‌. هه‌رچه‌نده‌ بڕگه‌ÛŒ (2 له‌ مادده‌ÛŒ 112)ÛŒ ده‌ستووری عێراق، ئامۆژگاریی عێراقییه‌کان ده‌کات یاسای نوێ په‌یڕه‌Ùˆ بکه‌ن، به ‌شێوه‌یه‌Ú© له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سه‌رده‌Ù… Ùˆ داخوازیی نوێی عێراق Ùˆ پێداویستیی بازاڕی نوێدا بگونجێت و، Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ به‌ به‌شداریی وه‌به‌رهێنان بدات، به‌ڵام په‌رله‌مانی عێراق ده‌Ù†Ú¯ÛŒ به‌ Ú•Ù‡‌شنووسی یاسا نوێیەکه‌ÛŒ نه‌دا، Ú©Ù‡‌ حکوومه‌تی عێراق بۆ به‌ڕێوه‌بردنی Ú©Ù‡‌رتی نه‌وت Ùˆ گازی وڵات، ئاماده‌ÛŒ کردبوو.

ده‌کرێت بڵێین: "سه‌رنه‌Ú©Ù‡‌وتنی حکوومه‌تی عێراق له‌ به‌ده‌ستهێنانی یاسایه‌Ú©ÛŒ نوێی Ú©Ù‡‌رتی نه‌وتی وڵات، بۆ ژماره‌یه‌Ú© هۆکار ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ØŒ له‌وانه‌: بوونی Ú©Ù‡‌لتوورێکی ئیشتراکی [سۆسیال] Ùˆ مه‌رکه‌زییه‌ت [ناوه‌ندێتی] بۆ ده‌یان ساڵ له‌ عێراقدا، به‌تایبه‌تی کەلتووری خۆماڵیکردنی Ú©Ù‡‌رتی نه‌وت له‌ ساڵی (1972)Ù‡‌وه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ به‌ڕێوه‌بردنی Ú©Ù‡‌رتی نه‌وت ته‌نیا له ‌لایه‌Ù† حکوومه‌تی به‌غداوه‌ (مه‌رکه‌زی) بووه‌ و، Ú©Ù‡‌رتی تایبه‌ت ته‌نیا بۆ جێبه‌جێکردنی هه‌ندێک گرێبه‌ستی جۆریی خزمه‌تگوزاری بووه‌ØŒ نه‌Ú© به‌شداریکردنی له‌ بڕیاردان Ùˆ دابینکردنی سه‌رمایه‌ بۆ په‌ره‌پێدانی Ú©Ù‡‌رته‌Ú©Ù‡‌.

بۆیه‌ حکوومه‌تی عێراق له‌ دوای سه‌رنه‌Ú©Ù‡‌وتنی هه‌ÙˆÚµÙ‡‌کانی بۆ ده‌رکردنی یاسایه‌Ú©ÛŒ نوێ، په‌نای بۆ به‌کارهێنانی یاسای نه‌وتی عێراقی ژماره‌ (84ÛŒ ساڵی 1985) برد (Ú©Ù‡‌ Ù‡ÛŒ سه‌رده‌Ù…ÛŒ به‌عسە و، سیسته‌Ù…ÛŒ ئیشتراکییه‌). له ‌لایه‌Ú©ÛŒ ترەوە، به‌کارهێنانی ئه‌Ù… یاسایه‌ØŒ هه‌روه‌ها بوونی منتالیتیی سه‌نترالی له‌ حکوومه‌تی عێراقدا، بووه‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ کێشه‌ بۆ Ú©Ù‡‌رتی نه‌وتی هه‌رێمی کوردستان له‌ هه‌ر سێ قۆناغه‌Ú©Ù‡‌دا دروست بکات و، جارجاریش به‌نایاسایی له ‌قه‌ÚµÙ‡‌Ù… بدرێت. به‌ڵام وێڕای ئه‌Ùˆ ناکۆکییانه‌ حکوومه‌تی هه‌رێم، توانیی په‌ره‌ به ‌Ú©Ù‡‌رته‌Ú©Ù‡‌ بدات و، بۆ په‌ره‌پێدانی Ú©Ù‡‌رتی نه‌وتی هه‌رێم، سوود له‌ سه‌رمایه‌ÛŒ کۆمپانیا نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌کان وه‌رگرێت؛ ئه‌Ùˆ سه‌رمایه‌یه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ حکوومه‌تی هه‌رێم نه‌یبوو.  

گومانیش له‌وه‌دا نییه‌ØŒ Ú©Ù‡‌ هه‌رێمی کوردستان له‌به‌ر جێگه‌ÛŒ جوگرافی له ‌ناوچه‌Ú©Ù‡‌دا ((landlockedØŒ پێویستیی به‌ ده‌روازه‌یه‌یه‌Ú©  بۆ گواستنه‌وه‌ÛŒ به‌رهه‌مه‌ نه‌وتییه‌کان به‌ره‌Ùˆ بازاڕه‌ جیهانییه‌کانی ئه‌وروپا هه‌بوو؛ تورکیا، باشترین ده‌روازه‌ بوو بۆ ئه‌Ù… مه‌به‌سته‌. بۆیه‌ حکوومه‌تی هه‌رێم هه‌ÙˆÚµÛŒ باشترکردنی په‌یوه‌ندییه‌کانی له‌Ú¯Ù‡‌Úµ تورکیا دا. ئه‌Ù… سیاسه‌ته‌ØŒ هاوکات بوو له‌Ú¯Ù‡‌Úµ سیاسه‌تی کرانه‌وه‌ÛŒ تورکیا به‌رامبه‌ر به‌ دراوسێکانی، Ú©Ù‡‌ له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ "ئه‌حمه‌د داوود ئۆغلۆ"دا جێبه‌جێ کرا، ئەویش سیاسەتی "zero-problem with neighbor" بوو. له ‌لایه‌Ú©ÛŒ تره‌وه‌ په‌یوه‌ندییه‌کانی هه‌رێم له‌Ú¯Ù‡‌Úµ به‌غدا له‌ ئاستێکی باشدا نه‌بوون، Ú©Ù‡ ‌له ‌بنه‌Ú•Ù‡‌تدا له‌سه‌ر پێنه‌دانی بودجه‌ÛŒ هێزی پێشمه‌رگه‌ له ‌لایه‌Ù† به‌غداوه‌ ده‌ستی Ù¾ÛŽ کرد Ùˆ دواتر وای Ù„ÛŽ هات ساڵ له‌ دوای ساڵ به‌شه‌ بودجه‌ÛŒ هه‌رێم به‌ هۆکاری جیاواز، وه‌Ú© "نه‌فه‌قاتی سیادی‌"ØŒ له‌ بودجه‌ÛŒ گشتیی عێراقدا Ú©Ù‡‌Ù… کرایه‌وه‌ و، په‌یوه‌ندیی نێوانیان له‌ دوای جێبه‌جێکردنی سیاسه‌تی نه‌وتیی هه‌رێم، به‌تایبه‌تی له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ حوکمڕانیی سه‌رۆکوه‌زیران "نووری مالیکی"دا به‌ره‌Ùˆ خراپتر چوو.

بۆ شیکردنه‌وه‌ÛŒ مشتومڕه‌Ú©Ù‡‌ له‌سه‌ر ئاستی هه‌رێمی کوردستاندا، تیشک خرایه‌ سه‌ر Ú•Ù‡‌فتاری حزبه‌ کوردییه‌کان له‌ چۆنیه‌تیی داڕشتن Ùˆ جێبه‌جێکردنی ئه‌Ù… ستراتیژییه‌ته‌. بۆ ئه‌Ùˆ مه‌به‌سته،‌ تیۆریی فره‌کاره‌کته‌ر به‌کار هات؛ به‌وه‌ÛŒ حزبه‌ کوردییه‌کان له‌ به‌ده‌ستهێنانی ده‌ستوورێکی نوێ بۆ عێراق به‌شدار بوون، Ú©Ù‡‌ جێگه‌ÛŒ خواسته‌ Ú•Ù‡‌واکانی Ú¯Ù‡‌Ù„ÛŒ کوردی عێراقی تێدا کرایه‌وه، له‌وانه‌ ئه‌Ùˆ بڕگه‌ ده‌ستوورییانه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ به‌ هه‌رێمه‌کان ده‌دات ئیداره‌ Ùˆ په‌ره‌ به‌ Ú©Ù‡‌رتی نه‌وتی خۆیان بده‌Ù†. سه‌رکه‌وتنیان بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئه‌Ù… مافانه‌ØŒ به ‌Ù‡Û†ÛŒ دروستبوونی هاوپه‌یمانیی کوردستانی بوو، Ú©Ù‡‌ زۆرینه‌ÛŒ حزبه‌ کوردستانییه‌کان له‌ کاتی نووسینه‌وه‌ÛŒ ده‌ستووری نوێی عێراقدا به‌شدار بوون و، ئه‌Ùˆ گوشارانه‌ Ú©Ù‡‌ له‌ کاتی نووسینی ده‌ستووردا به‌کاریان هێنا، تاکوو خواسته‌کانیان له‌ میانه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ ده‌ستووره‌دا جێگیر بکرێن Ùˆ به‌شخوراو نه‌بن. بێ گومان له‌ هه‌رێمی کوردستانیشدا، دوای جێبه‌جێکردنی ستراتیژییه‌تی په‌ره‌پێدانی Ú©Ù‡‌رتی نه‌وتی هه‌رێم، مشتومڕێکی زۆری له‌سه‌ر کرا، Ú©Ù‡‌ زیاتر بۆ دوو هۆکاری سه‌ره‌Ú©ÛŒ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌:

Ù¡- کێبڕکێی سیاسی (حزبی)ØŒ Ù¢- نیگه‌رانی له‌ نه‌بوونی شه‌فافییه‌ت له‌Ù… Ú©Ù‡‌رته‌دا. به‌ڵام سه‌رباری ئه‌مه‌ØŒ ئێستایش له‌سه‌ر ئاستی سه‌رکردایه‌تیی به‌رزی حزبه‌کان، داوای پێداچوونه‌وه‌ به‌Ùˆ سیاسه‌ته‌ یاخود گۆڕینی یاسای نه‌وتی هه‌رێمی کوردستان نه‌کراوه‌! بۆیه‌ ئامانجی حزبه‌ کوردییه‌کان سه‌باره‌ت به‌ ستراتیژییه‌تی حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان نه‌گۆڕاوه‌ و، ده‌یانه‌وێت په‌ره‌پێدانی ئه‌Ù… Ú©Ù‡‌رته‌ له ‌هه‌رێم، به‌رده‌وام بێت.

هۆکاری سه‌ره‌کیی ناکۆکییه‌Ú©Ù‡‌یش کێبڕکێی سیاسی، یاخود مه‌ترسییه‌ له‌ پێناو به‌ده‌ستهێنانی سوودی سیاسی یاخود ئابووری بۆ لایه‌Ù†ÛŽÚ©ÛŒ دیاریکراو (Ú©Ù‡‌ لێره‌دا بۆ نموونه‌ مه‌به‌ست پارتی دیموکراتی کوردستان‌) بوو له‌سه‌ر حیسابی لایه‌نه‌کانی تر. بۆیه‌ ئه‌مه‌ وای کرد پێکدادانێک له‌ نێوان به‌رژه‌وه‌ندیی حزبه‌کاندا سه‌ر هه‌ڵبدات Ùˆ مه‌ترسی له‌ به‌هێزبوونی ئه‌Ùˆ لایه‌نه‌ بگه‌یه‌نێت (له‌ ڕووی ده‌نگده‌ره‌وه‌) Ùˆ هاوکات مه‌ترسی له‌ زیادبوون، یان کەمبوونی ژماره‌ÛŒ ده‌نگده‌ران بۆ لایه‌Ù†ÛŽÚ© له‌سه‌ر حیسابی یه‌Ú©ÛŽÚ©ÛŒ تر، یاخود قازانج Ùˆ سوودی ماددی، Ú©Ù‡‌ ببێته‌ Ù‡Û†ÛŒ به‌هێزبوونی لایه‌Ù†ÛŽÚ©ÛŒ دیاریکراو، یاخود Ú†Ù‡‌ند لایه‌Ù†ÛŽÚ© له‌سه‌ر حیسابی لایه‌نه‌کانی تر. مشتومڕه‌Ú©Ù‡‌یش زیاتر له‌سه‌ر ئاستی کادیرانی (Ù¾ÛŽØ´Ú©Ù‡‌وتوو Ùˆ ناوه‌ند Ùˆ بنه‌مای حزبه‌ ڕکابه‌ره‌کان)Ù‡‌ÙˆÛ• بوو، نه‌وه‌Ú© له‌سه‌ر ئاستی سه‌رکردایه‌تیی به‌رزی حزبه‌کان. بۆیه‌ زیاتر کێشمه‌Ú©ÛŽØ´ÛŽÚ© بوو بۆ مه‌به‌ستی لۆکاڵی (ناوخۆی هه‌رێمی کوردستان)ØŒ یانیش ده‌سکه‌وتی سیاسی بۆ حزبێکی دیاریکراو (Ú† له‌ ناوه‌وه‌ Ùˆ ده‌ره‌وه‌ÛŒ هه‌رێمدا) به‌ده‌ست بهێنرێت، یاخود بۆ مه‌به‌ستی به‌رژه‌وه‌ندیی تاکه‌Ú©Ù‡‌سی بووبێت. به‌تایبه‌ت یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان، Ú©Ù‡‌ بێجگه ‌له‌ به‌شداربوونی له‌ ته‌شریعکردن (له‌ ده‌ستووری عێراق یاخود یاسای نه‌وتی هه‌رێم) Ú©Ù‡‌ له‌ جێبه‌جێکردنی سیاسه‌تی نه‌وتی هه‌رێم Ùˆ واژووکردنی گرێبه‌سته‌ نه‌وتییه‌کاندا به‌شدار بووه‌ØŒ ده‌کرا باشتر مامه‌ÚµÙ‡‌ÛŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ ئه‌Ù… بابه‌ته‌دا بکردبایه‌ØŒ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ÛŒ کادیره‌کانی، هێرش بکه‌نه ‌سه‌ر ستراتیژییه‌Ú©Ù‡‌ØŒ Ú©Ù‡‌ جاری وا هه‌بووه‌ به‌ نایاساییشیان له‌ قه‌ÚµÙ‡‌Ù… داوه‌. به‌دڵنیایییه‌وه‌ ئه‌مه‌یش له‌ به‌رژه‌وه‌ندیی حکوومه‌تی عێراقدا بووه‌. ده‌کرا به‌شدارییان له‌ به‌ده‌ستهێنانی سه‌رکه‌وتنه‌کانی بنیاتنانه‌وه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌رته‌Ú©Ù‡‌دا بکردبایه‌ØŒ نه‌Ú© به‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌وه‌ ڕوویه‌Ú©ÛŒ تریان له‌ میدیاکاندا نیشان بدابایه‌.

حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان، توانیی بناغه‌ÛŒ نه‌وتی هه‌رێم دابمه‌زرێنێت Ùˆ جێگه‌ÛŒ هه‌رێمی کوردستان له‌سه‌ر نه‌خشه‌ÛŒ وزه‌ÛŒ جیهانی بکاته‌وه‌ و، له‌سه‌ر ئاستی وڵاتانی جیهاندا دانوستان بکات. له‌ ئه‌زموونی وڵاتانی ناوچه‌Ú©Ù‡‌ØŒ به‌تایبه‌تی ئه‌وانه‌ÛŒ له‌ دوای جه‌Ù†Ú¯ÛŒ جیهانیی دووه‌مه‌وه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا هاتنه‌ کایه‌وه‌ وه‌کوو وڵاتانی Ú©Ù‡‌نداو Ùˆ لیبیا Ùˆ ....ØŒ بۆمان ده‌رده‌Ú©Ù‡‌وێت Ú©Ù‡‌ سه‌ره‌ڕای ناکۆکیی ناوخۆیی Ùˆ ململانێی ناوچه‌یی، توانییان به‌Ù‡Û†ÛŒ نه‌وته‌وه‌ بگه‌نه‌ ئاستی وڵاتانی جیهان. توانییان خۆیان له‌ سنووری وڵاتێکدا Ú©Û† بکه‌نه‌وه‌ و، جێگه‌ÛŒ خۆیان له‌سه‌ر نه‌خشه‌ÛŒ جیهانی Ùˆ نه‌خشه‌ÛŒ وزه‌ÛŒ جیهانی بکه‌نه‌وه‌.  Ø¨Û†ÛŒÙ‡‌ بنیاتنانی بناغه‌ÛŒ نه‌وتی هه‌رێم، ئومێدێک ده‌داته‌ کورد Ú©Ù‡‌ ئه‌وانیش بتوانن خۆیان له‌ وڵاتێکی سه‌ربه‌خۆ Ùˆ جیاواز له‌ عێراقدا Ú©Û† بکه‌نه‌وه‌. بۆیه‌ باشتر ده‌بوو ئه‌Ú¯Ù‡‌ر حزبه‌ ڕکابه‌ره‌کان (به‌تایبه‌تی یه‌کێتیی نیشتمانیی کوردستان) خۆیان به ‌شه‌ریک له‌ سه‌رکه‌وتنه‌کانی ستراتیژییه‌Ú©Ù‡‌ دانابووایه‌ØŒ نه‌وه‌Ú© له‌ به‌رامبه‌ردا، دژایه‌تی Ùˆ هه‌ڵوێستی نامۆ بنوێنن.

بۆیه‌ پێویسته‌ حکوومه‌تی هه‌رێمی کوردستان له‌ هه‌ÙˆÚµÙ‡‌کانی بۆ ‌په‌ره‌پێدانی Ú©Ù‡‌رتی نه‌وت Ùˆ گازی هه‌رێم  به‌رده‌وام بێت Ùˆ له ‌هه‌مان کاتدا په‌ره‌ به ‌Ú©Ù‡‌رته‌کانی تری ئابووریش بدات و، هه‌لومه‌رجی تر بگرێته ‌به‌ر بۆ ئه‌وه‌ÛŒ ته‌نیا "نه‌وت" سه‌رچاوه‌ÛŒ داهاتی دابینکردنی بژێوی ژیانی خه‌ÚµÚ©Ù‡‌Ú©Ù‡‌ÛŒ نه‌بێت؛ هه‌روه‌Ú© ئه‌Ù…Ú•Û† ده‌بینین کاتێک نرخی نه‌وت داده‌به‌زێت، دابینکردنی بودجه‌ÛŒ پێویست بۆ حکوومه‌ت قورس ده‌بێت. ئه‌مه‌ بێجگه ‌له‌ به‌رهه‌مهێنانی کۆمه‌ÚµÚ¯Ù‡‌یه‌Ú©ÛŒ پشتبه‌ستوو به‌ داهاتی نه‌وت به‌بێ ماندوبوونێکی ئه‌وتۆ، Ú©Ù‡‌وا ده‌کات زۆرینه‌ÛŒ خه‌ÚµÚ©ØŒ ڕوو له‌ دامه‌زراندن بکه‌Ù† Ùˆ ببنه‌ فه‌رمانبه‌ری حکوومی؛ له‌ ئاکامدا حکوومه‌تێکی Ú¯Ù‡‌وره‌ له‌ ڕووی ژماره‌ÛŒ کارمه‌ند Ùˆ خاوه‌Ù† بودجه‌یه‌Ú©ÛŒ قورس، دروست ده‌بێت. بۆیه‌ تاکوو له‌ داهاتوودا دووچاری دۆخێکی هاوشێوه‌ÛŒ ئێستا نه‌بینه‌وه‌ Ùˆ ژیان Ùˆ گوزه‌رانی خه‌ÚµÚ©ÛŒ کوردستان ته‌نیا به ‌نه‌وته‌وه‌ نه‌به‌سترێته‌وه‌ØŒ پێویسته‌ په‌ره‌ به‌ Ú©Ù‡‌رته‌کانی تریش بدرێت، وه‌کوو Ú©Ù‡‌رتی کشتوکاڵ Ùˆ پیشه‌سازی Ùˆ Ú¯Ù‡‌شتوگوزار Ùˆ په‌یڕه‌وکردنی سیسته‌Ù…ÛŒ باج (له‌سه‌ر داهاتی تاک، کۆمپانیا ... هتد)ØŒ بۆ ئه‌وه‌ÛŒ هه‌Ù… هه‌مه‌جۆریی ئابووری له‌ کوردستان دروست بێت Ùˆ هه‌میش سه‌رچاوه‌ÛŒ داهاتی حکوومه‌ت ته‌نیا پشت به‌ نه‌وت نه‌به‌ستێت. وه‌کوو Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌یه‌کیش بۆ پشتگیری له‌ به‌رهه‌Ù…ÛŒ خۆماڵی Ùˆ به‌ده‌ستهێنانی داهاتێکی زۆرتر، ده‌کرێ حکوومه‌ت گومرگ له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ کاڵایانه‌ زیاتر بکات Ú©Ù‡‌ هاورده‌ ده‌کرێن Ùˆ هاوشێوه‌یان له‌ هه‌رێم به‌رهه‌Ù… ده‌هێنرێن، یان سه‌ره‌Ú©ÛŒ نین، یانیش زیانبه‌خشن (جگه‌ره‌ Ùˆ خواردنه‌وه‌‌ÛŒ مادده‌ کحولییه‌کان).

له‌ کۆتاییدا مشتومڕه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ حکوومه‌تی به‌غدا، زیاتر بۆ مه‌به‌ستی ڕێگریکردن له‌ پێشه‌وه‌چوونی ئه‌Ù… Ú©Ù‡‌رته‌ له‌ هه‌رێمی کوردستان بوو و، هاوکات بۆ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی له ‌لایه‌Ù† خۆیانه‌وه‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ بوونی Ú©Ù‡‌لتووری ئیشتراکی له‌ به‌ڕێوه‌بردنی Ú©Ù‡‌رتی نه‌وتدا Ùˆ ئه‌قڵییه‌‌تی ناوەندیی به‌هێز له‌Ù†ÛŽÙˆ زۆرینه‌ÛŒ عه‌ره‌به‌ عێراقییه‌کاندا. مشتومڕه‌Ú©Ù‡‌ÛŒ هه‌رێمی کوردستانیش، هۆکاره‌كه‌ÛŒ زیاتر کێبڕکێی سیاسیی ناوخۆیی بوو بۆ به‌رژه‌وه‌ندیی حزبه‌ کوردییەکان، نه‌وه‌Ú© جیاوازی له‌ ئامانجی سیاسیی حزبه‌کان. بۆیه‌ ده‌کرێت ئه‌Ù… مشتومڕه‌ له ‌هه‌رێمی کوردستاندا Ú©Ù‡‌Ù… بکرێته‌وه‌ Ùˆ به‌شداری له‌ سه‌رکه‌وتنه‌کانی بنیاتنانه‌وه‌ÛŒ Ú©Ù‡‌رتی نه‌وتی ئه‌Ùˆ لایه‌نانه‌دا بکرێت، Ú©Ù‡‌ به ‌کردار له‌ بنیاتنانه‌وه‌یدا به‌شدارن و، هه‌ÙˆÚµ بدرێت له ‌پرۆسه‌ÛŒ په‌ره‌پێدانیدا، به‌شداری به ‌لایه‌نه‌کانی تریش بکرێت. بۆ مه‌به‌ستی نه‌هێشتنی گومانی Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ له‌Ù… Ú©Ù‡‌رته‌دا ده‌بێت ئه‌Ùˆ ده‌زگایانه‌یش دابمه‌زرێنرێن Ú©Ù‡‌ بۆ نه‌هێشتنی Ú¯Ù‡‌نده‌ÚµÛŒ به‌سوودن.

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون