PÊNÛS
هاوپه‌یمانیی عه‌ره‌بی له‌ یه‌مه‌ن، بۆ ڕێگه‌گرتن‌ له‌ دروستبوونی عێراقێكی تر  

2016-10-24

هاوپه‌یمانیی Ø¹Ù‡‌ره‌بی له‌ یه‌مه‌ن، بۆ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن‌ له‌ دروستبوونی عێراقێكی تر

پێنووس: ئه‌ندامانی كۆنگرێسی ئه‌مریكی له‌Ù… دوایییه‌دا‌ØŒ Ú¯Ù‡‌ڵاڵه‌ÛŒ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ فرۆشتنی Ú†Ù‡‌Ùƒ به‌ سعوودیایان Ú•Ù‡‌ت كرده‌وه‌ØŒ تاوه‌كوو گرێبه‌ستێك به‌ گوژمه‌ÛŒ 15/1 ملیار دۆلار ببه‌سترێت. گرێبه‌ستێك كه‌ چاوه‌ڕاون ده‌كرێت زیاتر له‌ یازده ‌هه‌زار هه‌Ù„ÛŒ كار‌ بۆ ئه‌مریكا به‌رهه‌Ù… بهێنێت. له‌ كاتێكدا پاساو بۆ ڕێكخستنی ئه‌Ù… گرێبه‌سته‌ ده‌هێندرێته‌وه‌ كه‌ به‌Ù¾ÛŽÛŒ تێكهه‌ڵچوون Ùˆ پێكدادانه‌كان، دۆخی كاره‌ساتی مرۆیی له‌ یه‌مه‌ن،  ئاستی زیانگه‌یاندنی به‌ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی له‌ ئه‌مریكادا به‌رز كردۆته‌وه‌.

لێره‌دا به‌ÚµÚ¯Ù‡‌ بۆ سێ خاڵ، یاخود پرس Ùˆ بابه‌ت‌ ده‌خه‌ینه ‌ڕوو:

یه‌كه‌Ù…ØŒ سعوودیا وه‌Ùƒ پێویست‌ متمانه‌ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ Ù¾ÛŽ ناكرێت كه‌ به ‌پاراستنی گیانی هاووڵاتیانی مه‌ده‌نییه‌وه‌ پابه‌ند بێت و، هه‌روه‌ها كه‌ره‌سته‌ Ùˆ پێداویستییه‌كانی گرنگ Ùˆ پێویست به ‌مه‌به‌ستی Ú¯Ù‡‌یاندنی یارمه‌تییه‌ مرۆیییه‌كان بۆ خه‌ÚµÙƒÛŒ یه‌مه‌Ù† ده‌سته‌به‌ر بكات. دووه‌Ù…ØŒ له‌Ù… Ú¯Ù‡‌ڵاله‌یه‌دا، به‌ستێنی ستراتیژیكی سه‌پاندنی پێكهێنانی هاوپه‌یمانییه‌ÙƒÛŒ عه‌ره‌بی له‌ژێر ڕێبه‌رایه‌تی Ùˆ فه‌رمانی سعوودیا بۆ هێرشكردنه‌سه‌ر یه‌مه‌ن، Ú•Ù‡‌چاو نه‌كراوه‌. سێیه‌Ù…ØŒ بوونی یه‌مه‌Ù†ÛŽÙƒ به‌ حكوومه‌تێكی ناوه‌ندیی به‌هێز Ùˆ جێگیر و، هه‌روه‌ها بوونی دامه‌زراوه‌ Ùˆ بونیادێكی پته‌ÙˆÛŒ حكوومی، بۆ ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا گرنگییه‌ÙƒÛŒ بنه‌Ú•Ù‡‌تیی هه‌یه‌.

ده‌رباره‌ÛŒ بابه‌تی یه‌كه‌Ù…ØŒ هه‌رچه‌نده‌ زۆر گرنگه‌ كه‌ داوا له‌  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ بكرێت كه‌ ڕێز له‌ ستاندارده‌ مرۆڤدۆستانه‌كان بگرێت، به‌ڵام له ‌ڕاستیدا سعوودیا به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ جددی Ùˆ ڕاسته‌قینه‌ØŒ له‌ یه‌مه‌ن، له‌ هه‌ÙˆÚµÛŒ كه‌متركردنه‌وه‌ÛŒ زیانه‌ مرۆیییه‌كانه‌‌.

سوپای ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، كه‌ له‌ ناوه‌ندی فه‌رمانده‌ییی هاوپه‌یمانیی عه‌ره‌بی له‌ ڕیاز، له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ یه‌مه‌ندا له‌ ڕیزی پێشه‌وه‌یه‌ØŒ ده‌توانێت ئه‌Ù… ڕاستییه‌ بسه‌لمێنێت. هه‌ر به‌Ù… هۆیه‌یشه‌‌ØŒ كه‌ زۆربه‌ÛŒ ئۆپه‌راسیۆنه‌كان له‌ دژی حوسییه‌كان ئه‌نجام نه‌دراوه‌.

بێجگه ‌له‌وه‌یش، كۆمیساریای باڵای ڕێكخراوی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتووه‌كان بۆ كاروباری په‌نابه‌ران، پشتگیریی ئه‌Ùˆ بابه‌ته‌  ده‌كات كه‌  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ 41 هه‌زار په‌نابه‌ری یه‌مه‌نیی قبووڵ كردووه‌ و، ئه‌Ù… ژماره‌یه‌ ده‌ستپێڕاگه‌ییشتنی ته‌واویان به‌ پێداویستییه‌ ته‌ندروستییه‌كان، په‌روه‌رده‌ Ùˆ فێركردن، هه‌روه‌ها بازاڕی كاری سعوودیا هه‌یه‌. به ‌Ù¾ÛŽÚ†Ù‡‌وانه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ 500000 هه‌زار په‌نابه‌ره‌ سوورییانه‌ÛŒ كه‌ له‌  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§Ø¯Ø§Ù†ØŒ یه‌مه‌نییه‌كان به‌ "په‌نابه‌ر" ناو نابردرێن، به‌ڵكوو پێیان ده‌گوترێت " سه‌ردانكه‌ر".

 Ø¦Ù‡‌Ù… ناولێنانه‌ به ‌شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ گشتی، له‌ هه‌ستیارییه‌ÙƒÛŒ مێژوویییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت كه‌ به‌گشتی له‌ جیهانی عه‌ره‌ب و، به‌تایبه‌ت له‌  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ له‌سه‌ر ئه‌Ùˆ وشه‌یه‌ هه‌یه‌. هه‌ستیارییه‌Ùƒ كه‌ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌  بۆ Ú•Û†Ú˜ÛŽÙƒÛŒ ناسراو به‌ " Ú•Û†Ú˜ÛŒ نه‌گبه‌ت" له‌ ساڵی 1948 له‌ فه‌له‌ستین.

 Ø¨Ù‡‌ گوته‌ÛŒ ڕێكخراوی نه‌ته‌وه ‌یه‌كگرتووه‌كان، Ù…Û†ÚµÙ‡‌تی نیشته‌جێبوونی به‌ توانای درێژكردنه‌وه‌ÛŒ شه‌Ø´ مانگی به‌خشیوه‌ته‌ ØŒ به‌ 465 هه‌زار Ùˆ 400 یه‌مه‌Ù†ÛŒ‌. ئه‌وانه‌یش ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌Ù† كه‌ هێشتا دۆخی كۆچبه‌رییان بۆ  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ ڕوون نه‌كراوه‌ته‌وه‌ØŒ به‌ڵام ئه‌Ùˆ كه‌سانه‌یش‌ ده‌توانن به‌ته‌واوی له‌ خزمه‌تگوزارییه‌كانی ‌ته‌ندروستی، فێركردن Ùˆ  بازاڕی كار، سوودمه‌ند بن.

 Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ له‌Ù… دوایییه‌دا ڕای Ú¯Ù‡‌یاندووه‌ كه‌ ئێستاكه‌ 285 هه‌زار قوتابیی یه‌مه‌Ù†ÛŒ له‌  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ له‌ قوتابخانه‌ حكوومییه‌كان به‌خۆڕایی ناونووسیان كردووه، هه‌روه‌كوو 141 هه‌زار قوتابیی سووری، ئه‌Ù… ده‌رفه‌ته‌یان به‌ده‌ست هێناوه‌. له‌ ÙƒÛ†ÛŒ ئه‌Ùˆ 730 ملیۆن دۆلاره‌ÛŒ كه‌ وه‌Ùƒ یارمه‌تیی مرۆڤدۆستانه‌ له‌ ساڵی 2015دا پێشكه‌Ø´ به‌ یه‌مه‌Ù† كراوه‌ØŒ  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ به‌ گوژمه‌ÛŒ 1/253 ملیۆن ‌ دۆلار، واته‌ 6/34% له‌Ù… یارمه‌تییانه‌ÛŒ فه‌راهه‌Ù… كردووه‌.

 ØªÙ‡‌نانه‌ت ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌ÛŒ كه‌ پێشوازییان له‌ په‌نابه‌ره‌ یه‌مه‌نییه‌كان كردووه،‌ له‌ یارمه‌تییه‌كانی  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ كه‌ÚµÙƒ وه‌رده‌گرن. بۆ نموونه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی جیبۆتی، زیاتر له ‌‌ 13 ملیۆن دۆلاری به‌ مه‌به‌ستی فه‌راهه‌مكردنی 300 خانووی دروستكراوی ئاماده،‌ بۆ په‌نابه‌ره‌ یه‌مه‌نییه‌كان له‌  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ وه‌رگرتووه‌.

بابه‌تی دووه‌Ù…ØŒ ده‌رباره‌ÛŒ پرسی Ú•Ù‡‌چاونه‌كردنی به‌ستێنه‌كانی ستراتیژیكی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی، هه‌رێمی Ùˆ ناوخۆییی  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ به‌ مه‌به‌ستی پێكهێنانی هاوپه‌یمانییه‌ÙƒÛŒ عه‌ره‌بی بۆ ده‌ستێوه‌ردان له‌ یه‌مه‌ندایه‌. هه‌ÙˆÚµÙ‡‌كانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا به‌ مه‌به‌ستی " پێكهێنانی میحوه‌ریك له‌ ئاسیا"ØŒ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بۆشاییی ستراتیژیك له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا ڕووبه‌ڕوو ده‌بێته‌وه‌. به‌Ù… مانایه‌ كه‌ هاوپه‌یمانه‌كانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا هه‌ست به‌وه‌ ده‌كه‌Ù† كه‌ چیتر ئه‌مریكا هاوپه‌یمانێكی جێگه‌ÛŒ متمانه‌ نییه‌ØŒ به‌Ù… پێیه‌یش ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانه‌ هیچ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌چاره‌یه‌كیان جگه‌ له‌وه‌ÛŒ كه‌ خۆیان كاروباری خۆیان به‌ده‌سته‌وه‌ بگرن(خۆیان بپارێزن)ØŒ نییه‌.

ئه‌Ù… به‌ستێنه‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌ گۆڕانكارییه‌ÙƒÛŒ جددیی له‌ ڕۆژهه‌‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا Ù¾ÛŽÙƒ هێناوه‌. فراوانخوازی، به‌تایبه‌ت له‌ ئێراندا به‌هێز بووه‌. به‌ سه‌ره‌نجدان له‌وه‌ÛŒ كه‌ ئێران له‌ په‌راوێز Ùˆ گۆشه‌گیریی لابردنی ئابڵووقه‌ ئابوورییه‌كان ده‌رچووه‌ØŒ ئێران به ‌Ù‡Û†ÛŒ كه‌ڵكوه‌رگرتن له‌ ئامرازه‌كانی (ده‌ستوپێوه‌كانی) له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌كه‌دا، بۆته‌ ئه‌كته‌ریكی كاریگه‌ر له‌ ئاستی نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی.

 ØªØ§Ø±Ø§Ù† هه‌روه‌ها Ú†Ù‡‌ندین ئه‌كته‌ری ناده‌ÙˆÚµÙ‡‌تیی وه‌Ùƒ حزبوڵڵای لوبنان Ùˆ عه‌سائێبی ئه‌هلی هه‌Ù‚ له‌ عێراق Ùˆ حوسییه‌كان له‌ یه‌مه‌Ù† Ùˆ...ØŒ له‌ژێر كۆنترۆڵ Ùˆ له‌ده‌ستدایه‌ كه‌ ده‌توانن ئامرازیكی جێگه‌ÛŒ متمانه‌ بن كه‌ ئێران پشتیان Ù¾ÛŽ ببه‌ستێت.  ئه‌Ùˆ گرووپانه ده‌توانن ببنه‌‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌یه‌ÙƒÛŒ ڕاسته‌قینه‌ بۆ ئاسایش Ùˆ یه‌كپارچه‌یی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی  عه‌ره‌بی به‌گشتی و،  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ به‌تایبه‌تی.

سیاسه‌تی ئێران له‌ ناوچه‌كه،‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی عه‌ره‌بیی بۆ سه‌ر Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز Ùˆ گرووپی شیعه‌ Ùˆ سوننه‌ دابه‌Ø´ كردووه‌. ئه‌Ù… دابه‌شكردنه‌ بۆ سه‌ر Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌ز یاخود تایه‌فه ‌(شیعه‌ Ùˆ سوننه‌) فاكته‌رێكه‌ كه‌ Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ به‌ ئێران ده‌دات درێژه‌ به‌ نفووز Ùˆ ده‌ستێوه‌ردانی زیاتر له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ناوچه‌كه‌دا بكات و، به‌Ù… پێیه‌یش ئێران له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ÛŒ خۆیدا شوێندانه‌ر Ùˆ كاریگه‌ر بێت.

به‌Ø´ÛŽÙƒ له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی ڕۆژاوایش به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ نه‌ویستراو Ùˆ نه‌خوازراو، بوونه‌ته‌ فاكته‌رێكی چالاك له‌ خزمه‌ت فراوانخوازیی ئێراندا. ڕۆژاوایییه‌كان به‌ دابه‌زاندن Ùˆ كه‌مكردنه‌وه‌ÛŒ ئاستی ئه‌Ùˆ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ته‌ عه‌ره‌بییانه‌ بۆ ته‌نیا Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زی سوننه‌ØŒ  فاكته‌رێكی دیكه‌Ù† بۆ په‌ره‌پێدانی تایه‌فه‌Ú¯Ù‡‌رایی Ùˆ بڵاوبوونه‌وه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ پرسه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا.

ئه‌Ù… دوو فاكته‌ره‌ نێوده‌ÙˆÚµÙ‡‌تییه‌ له‌Ú¯Ù‡‌Úµ فاكته‌رێكی دیكه‌ÛŒ ناوخۆییی سعوودیادا، یه‌كیان گرتۆته‌وه‌. هاتنه‌سه‌ركاری نه‌وه‌ÛŒ سێیه‌Ù…ÛŒ نوخبه‌ پاشایه‌تییه‌كان بۆ ڕیزی ڕێبه‌ری، هه‌روه‌ها پێكهێنانی كۆمیته‌ÛŒ وه‌فاداری، هه‌ردووكیان بوونه‌ته‌ سیمبۆل یاخود هێمای گۆڕانكاری له‌ سروشت Ùˆ بونیادی هێزدا. ئه‌مه‌ گۆڕانكارییه‌ له‌ سروشتی هێزدا، به‌ Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌Ù… نه‌وه‌‌ نوێیه‌ به‌ دوو ئه‌زموونی بنچینه‌ییی كه‌لتووری سیاسیی نوخبه‌كانی پاشایه‌تییه‌وه‌ گرێدراو نین.

 ÛŒÙ‡‌كه‌مین ئه‌زموون له‌ جه‌Ù†Ú¯ÛŒ یه‌كگرتن (1902- 1932) به‌ده‌ست هاتووه‌ØŒ كه‌ له‌ ئه‌نجامدا ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی سێیه‌Ù…ÛŒ سعوودیا، له‌دایك بوو یاخود Ù¾ÛŽÙƒ هات. (یه‌كه‌مین ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت له‌ 1744-1818ØŒ دووه‌مین ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت له‌ 1824-1892 و، سێیه‌مین ده‌ÙˆÚµÙ‡‌ت له‌ 1932- 2006 Ù¾ÛŽÙƒ هات).  Ø¦Ù‡‌زموونی دووه‌Ù…ØŒ ده‌Ú¯Ù‡‌ڕێته‌وه‌ بۆ ململانێ Ùˆ بارگرژی له ‌نێوان مه‌لیك سعوود Ùˆ مه‌لیك فه‌یسه‌Úµ له‌ ساڵانی (1956-1964).

 Ø¦Ù‡‌Ù… دوو ئه‌زموونه‌ØŒ بوونه‌ Ù‡Û†ÛŒ له‌دایكبوونی سیسته‌Ù…ÛŽÙƒÛŒ ئاڵۆز له‌ هاوپه‌یمانی Ùˆ به‌هاكان، كه‌ نه‌وه‌ÛŒ سێیه‌Ù… له‌ ئه‌ندامانی بنه‌ماڵه‌ÛŒ پاشایه‌تی Ù„ÛŽÛŒ بێبه‌شن. به‌Ù… پێیه‌یش، دروستبوونی گۆڕانكارییه‌ÙƒÛŒ بنه‌Ú•Ù‡‌تی له‌ چوارچێوه‌ÛŒ ململانێ Ùˆ هاوكاریدا، دوور له‌ چاوه‌ڕوانی نییه‌. ئه‌مه‌ گۆڕانكارییه‌كه‌ له‌ بونیادی هێزدا، به ‌Ù‡Û†ÛŒ ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ له‌ ساڵی 2006ØŒ كۆمیته‌ÛŒ وه‌فاداری به‌ مه‌به‌ستی هه‌ڵبژاردنی پاشا(مه‌لیك) Ùˆ جێگره‌كه‌ی، دامه‌زرا.

به ‌سه‌ره‌نجدان له‌ Ú†Ù‡‌مكی ئه‌وله‌وییه‌تی یاسایی، له‌ ئێستادا هه‌ڵبژاردنی شازاده‌یه‌Ùƒ وه‌كوو جێگری جێگری پاشا، نیشانده‌ر Ùˆ ده‌ربڕی شێواز Ùˆ فۆرمێكه‌ له‌ هاوسه‌نگیی هێز Ùˆ ده‌ركه‌وتنی هێز Ùˆ ده‌سه‌ڵاتی نوێ. یه‌كه‌مین سنووردارێتیی یاساییی ده‌سه‌ڵاتی پاشا، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ته‌نیا له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ كۆمیته‌ÛŒ وه‌فاداری بۆ ده‌ستنیشانكردنی جێنشین (جێگر) بڕیار ده‌رێت و، یاسای كۆمیته‌كه‌یش ته‌نیا له ‌Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌ÛŒ ده‌نگدانه‌وه‌ ده‌گۆردرێت. ساڵی 2006ØŒ سه‌ره‌تای قۆناغی چواره‌Ù… بوو له‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§Ø¯Ø§.

به‌ ده‌ركه‌وتنی ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تی چواره‌Ù…ØŒ كه‌ÚµÙƒ له‌ بڵاوبوونه‌وه‌ÛŒ ئاسۆییی دابه‌شكردنی ده‌سه‌ڵات  ÙˆÙ‡‌رگیراوه‌ كه‌ پێویستیی به‌ ڕاوێژی بێسنوور Ùˆ تاقه‌تپرۆكێن بۆ بڕیاردان هه‌یه‌. له‌ ئه‌نجامدا، بڕیار Ùˆ سیاسه‌تگه‌Ù„ÛŒ كاردانه‌وه‌یی- كه‌ له‌ ئێستادا له‌ژێر كۆنترۆڵی سێ ده‌سه‌ڵاتی ستوونیی وه‌زاره‌ته‌كانی به‌رگری، ناوخۆ Ùˆ گاردی نیشتمانیدایه‌- به‌ شێوه‌یه‌ÙƒÛŒ له‌سه‌ره‌خۆتر بڕیار وه‌رده‌گیرێت، تاوه‌كوو سیاسه‌ت Ùˆ بڕیاره‌ خێرا Ùˆ Ú¯Ù‡‌مه‌ هێرشبه‌رانه‌كان باشتر كۆنترۆڵ بكرێت. له‌ ئێستادا، "ڕیاز" له‌ دۆخی "فیگۆری ستراتیژیكی Ú†Ù‡‌قبه‌ستووه‌وه"‌‌ØŒ به‌ره‌Ùˆ به‌ده‌سته‌وه‌گرتنی "كرده‌وه‌ÛŒ خوڵقێنه‌رانه‌ Ùˆ پێشده‌ستانه" ده‌ڕوات‌.

ده‌رباره‌ÛŒ پرسی سێیه‌Ù…ØŒ دژبه‌رانی گرێبه‌ستی Ú†Ù‡‌ك، بڕوایان وایه‌ كه‌ هاوپه‌یمانیی عه‌ره‌بی به‌ ڕێبه‌رایه‌تیی سعوودیا زیان به‌ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌ییی ئه‌مریكا ده‌Ú¯Ù‡‌یه‌نێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ بایه‌Ø® Ùˆ ئابڕوومه‌ندیی ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌دا به‌ Ù‡Û†ÛŒ جه‌Ù†Ú¯ Ùˆ خه‌بات دژی ڕێكخراوی ئه‌لقاعیده‌یه‌.  Ù‡Ø§ÙˆÙ¾Ù‡‌یمانیی عه‌ره‌بی، له‌ ساڵی 1996وه‌ له‌ژێر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ÛŒ ڕێكخراوی ئه‌لقاعیده‌دایه‌. زۆربه‌ÛŒ ئه‌Ùˆ هێرشانه‌ÛŒ كه‌ هه‌Ú•Ù‡‌شه‌ له ئه‌مریكی، بریتانی،  فه‌Ú•Ù‡‌نسی Ùˆ ئه‌ڵمانییه‌كان ده‌كه‌ن، به‌ Ù‡Û†ÛŒ كار Ùˆ جددیبوونی سعوودیاوه‌ پووچه‌Úµ بوونه‌ته‌وه‌.

هیچ جه‌Ù†Ú¯ÛŽÙƒ له‌ یه‌مه‌Ù† له‌ دژی ئه‌لقاعیده‌ØŒ به‌بێ هه‌بوونی ئه‌Ùˆ دوو مه‌ر‌جه‌ سه‌ركه‌وتوو نابێت: حكوومه‌تێكی ناوه‌ندیی به‌هێز Ùˆ بونیادێكی حكوومیی پراگماتیستی. ئه‌Ù… دوو Ú•Ù‡‌Ú¯Ù‡‌زه،‌ بۆ پاراستنی ئاشتیی ناوچه‌كه‌ زۆر پڕبایه‌Ø® Ùˆ گرنگن. ئه‌Ú¯Ù‡‌ر توانا سه‌ربازییه‌كانی سعوودیا لاواز ببێت، شانسی ئه‌وه‌ÛŒ كه‌ ئه‌كته‌ریكی تر له‌ ناوچه‌كه‌ ئه‌Ùˆ پرۆژه‌یه‌ به‌زیندوویی ڕابگرێت، نزیكه‌ له‌ سفره‌وه‌‌.

 "ڕیاز"ØŒ تاكه‌ هێزێكی Ú¯Ù‡‌وره‌یه‌‌ له‌ جیهانی عه‌ره‌بی، كه‌ ده‌ÙˆÚµÙ‡‌تانی عه‌ره‌بی له‌ پشت ڕێبه‌رییه‌كه‌یه‌وه‌ ڕاوه‌ستاون. ئه‌Ù… به‌ره‌یه‌یش نه‌Ùƒ ته‌نیا له‌ سه‌قامگیری Ùˆ متمانه‌ÛŒ  Ø³Ø¹ÙˆÙˆØ¯ÛŒØ§ÙˆÙ‡‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت، به‌ڵكوو ئه‌وه‌ به ‌Ù‡Û†ÛŒ فاكته‌ری ئابووری، دیپلۆماسی Ùˆ هێزی سه‌ربازی Ùˆ مێژووییی سعوودیایه‌.

نه‌ته‌وه‌ÛŒ عه‌ره‌ب له‌ "بازای عكاظ"‌‌ Ù¾ÛŽÙƒ هات، ئۆمه‌تی ئیسلام له‌ مه‌ككه‌ له‌دایك بوو و، حكوومه‌تی ئیسلامی له‌ مه‌دینه‌ دروست بوو. پاشایه‌تی له‌ سه‌رده‌Ù…ÛŒ ئه‌مه‌ÙˆÛŒ Ùˆ حكوومه‌تی عه‌باسییه‌كان له‌Ú¯Ù‡‌Úµ بنه‌ماڵه‌كانی پاشایه‌تی بنیات نرا و، تاوه‌كوو ئیمڕۆ نوخبه‌ سیاسی Ùˆ ئایینییه‌كانی عه‌ره‌ب ڕیشه‌یان له‌Ùˆ وڵاته‌دایه‌ Ùˆ ڕۆژانه‌ به‌ سه‌دان ملیۆن له‌ مسوڵمانانی هه‌موو جیهان،‌ پێنج كه‌Ú•Ù‡‌ت ڕوو له‌ كه‌عبه‌ØŒ ماڵی خوا، نوێژ ده‌كه‌Ù†.

Ú•ÛŽÚ¯Ù‡‌گرتن له‌ فرۆشتنی Ú†Ù‡‌كوچۆڵ به‌ سعوودیا، یه‌كپارچه‌یی Ùˆ یه‌كگرتووییی خاكی جیهانی عه‌ره‌ب، هه‌روه‌ها ئاسایش Ùˆ سه‌قامگیریی ناوچه‌كه‌ ده‌خاته‌ ژێر هه‌Ú•Ù‡‌شه‌وه‌. له‌ ئاكامدا هاوسه‌Ù†Ú¯ÛŒ Ùˆ ئاسایشی ناوچه‌كه‌ Ùˆ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكا، ده‌كه‌وێته‌ مه‌ترسییه‌وه‌.

 

سه‌رچاوه‌:

http://nationalinterest.org

 

پێناسە | پەیوەندی | ئەرشیف

هەموو مافەکان بۆ penus.krd پارێزراون